Këshilli i Lartë i Prokurorisë duhet të japë llogari për zvarritjen e procedurës për Prokurorin e ri të Përgjithshëm. Një institucion që administron karrierën e prokurorëve dhe duhet të garantojë standarde ligjore nuk mund të sillet sikur afatet janë çështje dëshire dhe përgjegjësia mund të tretet nga një mbledhje në tjetrën.
Raportimi se formularët për verifikimin pasuror janë dërguar me rreth një muaj e gjysmë vonesë dhe se vlerësimi paraprak i kandidatëve ende nuk ka nisur kërkon një shpjegim publik, të dokumentuar. Deklarata e anëtares Ledina Riza, “Kemi kaluar çdo afat”, e bën situatën edhe më të rëndë: shqetësimi po artikulohet nga vetë brenda Këshillit.
Kur institucioni që duhet të zbatojë ligjin pranon se ka kaluar afatet, publikut nuk i mjafton konstatimi. I duhen emrat e përgjegjësve dhe masat për ta zhbllokuar procesin.
Duhet saktësuar përgjegjësia: KLP-ja vlerëson dhe rendit kandidatët që i paraqiten Kuvendit; zgjedhja e Prokurorit të Përgjithshëm i takon Kuvendit. Pikërisht për këtë arsye, vonesa e Këshillit rëndon mbi gjithë procedurën, duke konsumuar edhe kohën që duhet të ketë institucioni pasardhës për të ushtruar kompetencën e vet. Sipas raportimit të fundit, mandati i Olsian Çelës përfundon më 5 dhjetor.
Kjo datë nuk është një surprizë që u shfaq papritur. Përfundimi i një mandati është i parashikueshëm dhe kërkon përgatitje. Një Këshill funksional duhet ta organizonte punën në mënyrë që verifikimet, shqyrtimi i pretendimeve dhe vlerësimi i kandidatëve të zhvilloheshin me seriozitet e në kohë.
Në vend të kësaj, procesi është përfshirë nga kërkesa zinxhir për përjashtimin e anëtarëve dhe debate mbi radhën e shqyrtimit të tyre. Raportimet për mbledhje të shtyra për mungesë kuorumi tregojnë një ngërç që ka tejkaluar një mosmarrëveshje të zakonshme procedurale.
Pretendimet për konflikt interesi duhen shqyrtuar me kujdes. Asnjë kandidat nuk duhet të vlerësohet nga një anëtar që nuk garanton paanshmëri. Por shqyrtimi i këtyre pretendimeve është pjesë e detyrës së Këshillit. Nuk mund të shndërrohet në një labirint ku çdo kërkesë prodhon një kërkesë tjetër dhe procesi kryesor mbetet i bllokuar.
Paanshmëria duhet të garantohet me vendime të arsyetuara; nuk garantohet duke mos vendosur.
Nuk ka nevojë të shpallen pazare të provuara për ta kritikuar këtë gjendje. Vetë paaftësia për të përfunduar procedurat në kohë është arsye e mjaftueshme për përgjegjësi institucionale. Dhe sa më gjatë vazhdon zvarritja, aq më shumë ushqehet dyshimi publik se anëtarët po merren me raportet mes tyre, ndërsa interesi i prokurorisë ka mbetur në plan të dytë.
KLP-ja duhet ta largojë këtë dyshim me transparencë. Të publikojë kronologjinë e procesit, veprimet e kryera, arsyet e vonesave dhe një kalendar konkret për përfundimin e fazave të mbetura. Qytetarët duhet të kuptojnë kush e kishte detyrën për çdo veprim dhe përse ai nuk u krye në kohë.
Edhe mungesa e kuorumit kërkon shpjegim. Nëse lidhet me përjashtime të nevojshme, duhet të sqarohet rruga procedurale për të vijuar. Nëse lidhet me mungesa të pajustifikuara, duhet të identifikohet përgjegjësia. Shprehja “nuk u formua kuorumi” nuk mund të përdoret si një perde pas së cilës humbet llogaridhënia.
Një institucion i pavarur nuk është një institucion që nuk i përgjigjet askujt. Pavarësia i jep mbrojtje vendimmarrjes nga ndërhyrjet; përgjegjësia e detyron ta ushtrojë atë vendimmarrje sipas ligjit.
Prokuroria ka nevojë për drejtim dhe besueshmëri. Kandidatët kanë të drejtë për një garë të ndershme. Kuvendi duhet të marrë një renditje të argumentuar. Publiku meriton të shohë një proces që funksionon, pa u konsumuar në përplasjet personale të atyre që janë zgjedhur për ta administruar.
KLP-ja duhet ta zhbllokojë menjëherë procedurën dhe të japë llogari për vonesat. Posti i Prokurorit të Përgjithshëm nuk është pronë e anëtarëve të Këshillit dhe kalendari institucional nuk mund të mbahet peng prej tyre. Në fakt emri që publiku pranon me kuota të larta publike mbetet i prokurorit të SPAK, Adnan Xholi.
Në garën aktuale për Prokuror të Përgjithshëm të Shqipërisë kanë aplikuar pesë kandidatë:
- Adnan Xholi – prokuror në SPAK.
- Arta Marku – ish-Prokurore e Përgjithshme e Përkohshme.
- Fatjona Memçaj.
- Rovena Zoto.
- Ylli Pjetërnikaj.