Shtimi i akteve të sabotimit, sulmeve kibernetike dhe veprimtarive të fshehta, të dyshuara si të lidhura me Rusinë, ka rritur shqetësimin për sigurinë në Evropë. Këto zhvillime tregojnë se kërcënimet e sotme shtrihen përtej përballjeve konvencionale ushtarake.
Kosova është gjithashtu e ekspozuar ndaj rreziqeve të tilla, për shkak të mosmarrëveshjeve të pazgjidhura me Serbinë, tensioneve në veri dhe cenueshmërisë së infrastrukturës kritike. SOCTA 2025 e Policisë së Kosovës përmend propagandën, manipulimin e opinionit, sulmet në hapësirën kibernetike, operacionet e fshehta dhe shfrytëzimin e grupeve joformale për të nxitur destabilizim.
Të lidhura
None found
Eksperti i sigurisë Drizan Shala, në një prononcim për “Bota sot”, e konsideron reale mundësinë që operacionet hibride të përdoren për ta destabilizuar Kosovën. Sipas tij, kjo duhet parë si kërcënim strategjik për sigurinë kombëtare.
Shala vëren se rreziku nuk kufizohet te ndonjë incident i vetëm. Shqetësimi, sipas tij, lidhet me koordinimin e mundshëm të dezinformimit, provokimeve në terren, sulmeve kibernetike dhe shfrytëzimit të tensioneve ndëretnike. Ai rendit pesë fusha ku vendi është më i cenueshëm dhe paralajmëron se mungesa e bashkërendimit institucional mund t’u hapë rrugë ndërhyrjeve nga jashtë.
Ndonëse Kosova ka ndërtuar themele të rëndësishme institucionale për përballimin e rreziqeve, eksperti thekson se mbeten mangësi në inteligjencën kibernetike, personelin e specializuar dhe sigurinë e infrastrukturës kritike.
I pyetur për mundësinë e përdorimit të luftës hibride kundër Kosovës, Shala tha se ajo është reale dhe kërkon vëmendje strategjike. Megjithatë, ai sqaroi se kjo nuk do të thotë medoemos se po përgatitet një konflikt i drejtpërdrejtë ushtarak. Qëllimi mund të jetë dobësimi i funksionimit të shtetit, lëkundja e besimit të qytetarëve te institucionet dhe krijimi i pasigurisë përmes mjeteve të ndryshme, pa kaluar në konflikt të armatosur.
Ai shtoi se rreziku duhet shqyrtuar duke pasur parasysh raportet e pazgjidhura me Serbinë dhe interesat më të gjera gjeopolitike të Rusisë në Ballkanin Perëndimor. Shala e cilësoi SOCTA 2025 të Policisë së Kosovës si dokument domethënës, pasi aty përmenden propaganda, ndikimi mbi opinionin publik, sulmet kibernetike, veprimtaritë e fshehta dhe përdorimi i grupeve joformale si përbërës të kërcënimeve hibride.
Sipas tij, nga këndvështrimi i inteligjencës, rreziku kryesor qëndron te mundësia që disa veprime të zhvillohen paralelisht, nga fushatat e dezinformimit e provokimet në terren te sulmet kibernetike dhe nxitja e ndasive ndëretnike. Ai theksoi gjithashtu se ngjashmëria e mesazheve apo interesave nuk dëshmon vetvetiu se Rusia ka kontroll operacional; për një përfundim të tillë nevojiten prova konkrete të inteligjencës.
Shala identifikoi pesë fusha që, sipas vlerësimit të tij, kërkojnë vëmendje të veçantë.
E para është veriu i Kosovës. Mjedisi i brishtë i sigurisë, strukturat ilegale, rrjetet kriminale dhe mundësia e shfrytëzimit të tensioneve ndëretnike mund të krijojnë terren për destabilizim. Sipas ekspertit, kjo pjesë mund të përdoret për provokime të kontrolluara, nxitje incidentesh dhe testim të reagimit të institucioneve e të faktorit ndërkombëtar.
Fusha e dytë është infrastruktura kritike. Energjia elektrike, telekomunikacioni, sistemet bankare, furnizimi me ujë dhe institucionet publike mund të shënjestrohen. Një sulm i bashkërenduar ndaj tyre mund të sjellë pasoja teknike, por edhe politike, ekonomike e shoqërore.
Si pikë e tretë, Shala përmend hapësirën kibernetike. Institucionet shtetërore, sistemet e administratës publike dhe infrastruktura digjitale mund të jenë objekt i sulmeve, spiunazhit dhe ndërhyrjeve të jashtme.
Rreziku i katërt lidhet me hapësirën informative. Dezinformimi mund të përdoret për të thelluar polarizimin, për të ulur besimin te institucionet e sigurisë dhe për të krijuar përshtypjen se shteti nuk është në gjendje të përballojë krizat.
Dimensioni institucional është fusha e pestë. Çdo mangësi në bashkëpunimin mes institucioneve të sigurisë, politikave të mbrojtjes, inteligjencës dhe sektorit civil mund të shfrytëzohet nga aktorë të jashtëm. Shala nënvizoi se, në një luftë hibride, dobësia më e madhe nuk është patjetër mungesa e kapaciteteve ushtarake, por mungesa e koordinimit dhe e reagimit të përbashkët shtetëror.
Sa i përket parandalimit të sulmeve kibernetike, sabotimeve dhe fushatave të dezinformimit, eksperti vlerësoi se Kosova ka krijuar një bazë të rëndësishme institucionale, por nuk i ka ende të gjitha mjetet e nevojshme për t’u përballur me çdo lloj kërcënimi hibrid.
Ai bëri dallimin mes reagimit pas një incidenti dhe aftësisë për ta zbuluar, parandaluar e neutralizuar një operacion përpara se të shkaktojë pasoja. Strategjia Kombëtare për Sigurinë Kibernetike 2023–2027 dhe zhvillimi i Agjencisë për Siguri Kibernetike janë hapa të rëndësishëm, por zbatimi, burimet njerëzore të specializuara, teknologjia, shkëmbimi i inteligjencës dhe mbrojtja e infrastrukturës kritike mbeten sfida.
Shala veçoi tri përparësi: ngritjen e kapaciteteve të inteligjencës kibernetike dhe të paralajmërimit të hershëm; krijimin e një mekanizmi të përbashkët për zbulimin dhe kundërvënien ndaj dezinformimit e ndikimit të huaj; si dhe ushtrimin e vazhdueshëm të gatishmërisë institucionale përmes simulimeve të krizave hibride, ku ndërthuren sulmet kibernetike, sabotimet dhe incidentet në terren.
Ai argumentoi se Kosova duhet të largohet nga një qasje kryesisht reaguese dhe të ndërtojë një model të sigurisë kombëtare të mbështetur te parandalimi, inteligjenca dhe qëndrueshmëria institucionale.
Për rolin e NATO-s dhe të partnerëve ndërkombëtarë, Shala tha se bashkëpunimi me aleatët është vendimtar, por duhet të organizohet më mirë dhe të përqendrohet te kërcënimet e reja. NATO-ja, përmes KFOR-it dhe mekanizmave të bashkëpunimit me institucionet kosovare, ndihmon në ruajtjen e sigurisë dhe stabilitetit rajonal. Megjithatë, ai theksoi se kërcënimet hibride kërkojnë bashkëpunim më të gjerë, veçanërisht në inteligjencë, siguri kibernetike dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike.
