Fundi i besnikërisë ndaj partisë së Mandelës? Varfëria dhe korrupsioni ndryshojnë hartën politike të Afrikës së Jugut

Trashëgimia e Nelson Mandelës nuk po mjafton më për të mbajtur në pushtet partinë që i dha fund aparteidit në Afrikën e Jugut. Pas më shumë se tri dekadash dominimi politik, Kongresi Kombëtar Afrikan (ANC) po humbet mbështetjen edhe në komunitetet që dikur përbënin bastionet e tij më të sigurta. Për një numër gjithnjë e më të madh qytetarësh, lufta historike për liri po zëvendësohet nga një kërkesë më e drejtpërdrejtë: punë, ujë, energji elektrike dhe një qeverisje pa korrupsion.

Zgjedhjet vendore të 4 nëntorit kanë nxjerrë në pah përmasat e këtij ndryshimi. ANC ka marrë vetëm 30.8% të votave në nivel kombëtar, duke regjistruar një rënie të ndjeshme nga 45.6% që kishte siguruar në vitin 2021.

Një reportazh i gazetës britanike The Times tregon se pakënaqësia është veçanërisht e fortë në lagjet e varfra të Johanesburgut, ku banorët akuzojnë autoritetet për braktisje, keqmenaxhim dhe dështim në përmbushjen e premtimeve.

Në Water Wax, një vendbanim informal në periferi të qytetit, familjet jetojnë në banesa të improvizuara me llamarina, mes rrugëve të dëmtuara dhe mbeturinave. Furnizimi me ujë mbetet problematik, energjia elektrike mungon shpesh dhe disa familje detyrohen të ndajnë të njëjtin tualet portativ.

Për banorët, këto kushte janë dëshmi e një hendeku të madh mes premtimeve të bëra pas përfundimit të aparteidit dhe realitetit të përditshëm.

Robert Makeleni, 59 vjeç, jeton prej shtatë vitesh në këtë zonë. Për një kohë të gjatë ai kishte mbështetur ANC-në, duke e konsideruar partinë si përfaqësuese të luftës për barazi dhe dinjitet. Por zhgënjimi nga mungesa e ndryshimeve e ka shtyrë të votojë ndryshe.

“Shikoni si jetojmë. Bashkia ka pasur mjaftueshëm vite për të bërë gjënë e duhur, por gjithçka që dëgjojmë dhe lexojmë është korrupsioni”, shprehet ai.

Makeleni kishte marrë pjesë në protesta dhe kishte nënshkruar peticione për të kërkuar përmirësimin e kushteve të jetesës. Megjithatë, sipas tij, problemet vazhduan të mbeteshin të pazgjidhura.

Në zgjedhjet e fundit ai votoi për Aleancën Demokratike (DA), një forcë politike që historikisht është perceptuar si përfaqësuese e popullsisë së bardhë dhe shtresave më të pasura.

Vendimi i tij u ndikua edhe nga një ndërhyrje konkrete gjatë fushatës elektorale. Në kuadër të fushatës së Helen Zille për drejtimin e Johanesburgut, DA financoi përfundimin e një pusi uji që autoritetet vendore nuk kishin arritur ta vinin në funksion.

Në zonën zgjedhore ku ndodhet Water Wax, Aleanca Demokratike arriti të siguronte 53% të votave, një rezultat që tregon se kufijtë tradicionalë politikë dhe racorë po dobësohen.

“Unë dua një qeverisje të pastër. Nuk më intereson se çfarë ngjyre ka kryetari i bashkisë”, deklaron Colin Zungu, një tjetër banor që vendosi të mbështesë DA-në.

Ndryshimi i preferencave politike nuk kufizohet vetëm në periferi të Johanesburgut. Edhe Soweto, një nga simbolet më të rëndësishme të rezistencës kundër aparteidit, po largohet gradualisht nga partia e Mandelës.

Në këtë zonë shpërthyen protestat historike të nxënësve në vitin 1976, të cilat u kthyen në një moment vendimtar të luftës kundër diskriminimit racor. Për dekada, Soweto mbeti një nga bazat më të forta të ANC-së.

Por në zonën zgjedhore që përfshin Moletsane dhe Tladi, mbështetja për partinë ka rënë nga 42.7% në vitin 2021 në 33.9% në zgjedhjet e fundit.

Dintzi Mphahlele, një hidraulik 54-vjeçar, është ndër qytetarët që kanë humbur besimin te partia historike. Ai jeton me 11 familjarë të tri brezave në një banesë të rrethuar nga ndërtime të improvizuara, ndërsa sigurimi i një pune të qëndrueshme mbetet një sfidë e përditshme.

Mphahlele e kishte votuar ANC-në për pjesën më të madhe të jetës së tij. Më pas mbështeti partinë Economic Freedom Fighters të Julius Malemës, ndërsa këtë herë zgjodhi ActionSA-në, forcën politike të themeluar nga ish-kryebashkiaku i Johanesburgut, Herman Mashaba.

Ai e lidh zhgënjimin e tij me papunësinë, korrupsionin dhe mënyrën se si, sipas tij, kontratat publike përfundojnë në duart e personave me lidhje politike.

“Zhgënjimi është shumë i madh”, thotë 54-vjeçari.

Megjithatë, ai ende nuk është i gatshëm të votojë për Aleancën Demokratike, të cilën vazhdon ta shohë si një parti që përfaqëson interesat e qytetarëve të bardhë dhe të pasur.

Vajza e tij, Nosipho, 32 vjeçe, ka një këndvështrim tjetër. Ajo i përket brezit të lindur pas fundit të aparteidit dhe nuk ndien të njëjtën lidhje historike me ANC-në.

“Njerëzit e moshës sime nuk i kanë këto lidhje me ANC-në. Për ne është më e lehtë t’i japim një mundësi Aleancës Demokratike”, shprehet ajo.

Dallimi mes babait dhe vajzës pasqyron një transformim më të gjerë shoqëror. Brezat që përjetuan aparteidin e lidhin ANC-në me çlirimin dhe fundin e diskriminimit institucional. Për të rinjtë, të cilët nuk e kanë jetuar atë periudhë, pesha e historisë është më e vogël përballë problemeve ekonomike dhe sociale.

Por humbja e votave nga ANC nuk po sjell një kalim të njëtrajtshëm të elektoratit drejt një partie të vetme. Mbështetja po ndahet mes Aleancës Demokratike, ActionSA-së, Economic Freedom Fighters dhe partisë MK të ish-presidentit Jacob Zuma.

Në provincën KwaZulu-Natal, MK ka shënuar rezultate të forta. Në bashkinë metropolitane eThekwini, ku përfshihet Durbani, kjo forcë politike mori rreth 38.5% të votave proporcionale, duke lënë pas ANC-në në një territor ku ajo kishte pasur tradicionalisht ndikim të madh.

Fragmentimi politik pritet të vështirësojë formimin e administratave të qëndrueshme vendore. Në Johanesburg, Aleanca Demokratike mund të ketë nevojë për një marrëveshje me ActionSA-në, pavarësisht përplasjeve mes tyre gjatë fushatës.

Qyteti ka kaluar prej vitesh periudha paqëndrueshmërie, me ndryshime të shpeshta në drejtimin e bashkisë, ndërsa furnizimi me ujë, energjia elektrike, infrastruktura dhe siguria publike vazhdojnë të jenë ndër shqetësimet kryesore të banorëve.

Rezultati i zgjedhjeve është një tjetër goditje për ANC-në, e cila humbi shumicën parlamentare në vitin 2024 dhe tashmë po përballet me një tkurrje të mëtejshme të bazës së saj elektorale.

Për shumë qytetarë, ndryshimi i votës nuk nënkupton mohimin e rolit historik të Nelson Mandelës apo të luftës kundër aparteidit. Ai është një reagim ndaj problemeve që vazhdojnë të rëndojnë mbi jetën e përditshme, pavarësisht premtimeve të njëpasnjëshme politike.

Makeleni e përmbledh këtë ndryshim me një mesazh të qartë për drejtuesit e vendit:

“Sot kemi akses në informacion. Mund të kontrollojmë çfarë bëjnë njerëzit që zgjedhim dhe kemi shumë më tepër alternativa. ANC-së po i tregohet se historia e saj krenare nuk është diçka me të cilën njerëzit mund të ushqejnë fëmijët e tyre.”

Në Afrikën e Jugut, beteja politike po zhvendoset gjithnjë e më shumë nga kujtesa e çlirimit drejt kërkesës për rezultate konkrete. Dhe pikërisht në lagjet ku ANC ndërtoi dikur mbështetjen e saj më të fortë, po shfaqet një nga sfidat më të mëdha për të ardhmen e partisë.