Forcat e NATO-s mund të përballen me mungesa të karburantit për avionët në një konflikt të ardhshëm, pasi kalimi i Evropës nga lëndët djegëse fosile dhe tkurrja e kapacitetit të rafinimit të naftës kanë krijuar dobësi të rrezikshme. Ky është paralajmërimi që vjen nga një studim i ri i mbështetur nga aleanca, i cili u publikua në shtator dhe që u shpërnda në nivele të larta brenda NATO-s dhe në të gjithë aleancën, sipas Qendrës së Ekselencës për Sigurinë Energjetike të NATO-s, me seli në Vilnius të Lituanisë, e cila e prodhoi hulumtimin.
Studimi zbulon se nëse një konflikt i madh që përfshin anëtarët evropianë të aleancës dhe përforcimet e Amerikës së Veriut ndodh në dekadën e ardhshme, nevojat për karburant të avionëve mund të tejkalojnë furnizimet e disponueshme. Raporti pasqyron gjetjet e pavarura të qendrës dhe jo politikën zyrtare të NATO-s, por qendra vepron si një qendër kyçe kërkimore mbi sigurinë energjetike dhe u ofron anëtarëve të aleancës të dhëna strategjike dhe operacionale.
Paralajmërimet vijnë në një kohë kur fushatat e luftës hibride dhe sabotimit rus në muajt e fundit kanë shkaktuar ankthe të reja për një konflikt të drejtpërdrejtë me Moskën. Por, ndërsa buxhetet e mbrojtjes prej shumë miliardë eurosh në të gjithë bllokun shpenzohen për avionë, tanke, raketa dhe dronë, studiuesit thonë se kufizimet e karburantit mund të jenë ato që pengojnë çdo rezistencë në të ardhmen.
“Nga perspektiva e gatishmërisë ushtarake, qasja në karburant… ka shumë rëndësi”, tha një zyrtar i lartë ushtarak i NATO-s. “NATO-s i duhet furnizim i besueshëm me energji për të penguar dhe mbrojtur, dhe ndonjëherë këto nevoja për mbrojtje kolektive nënkuptojnë se ushtria duhet të marrë përparësi.”
Studiuesit e NATO-s ia vunë fajin pjesërisht politikave të dekarbonizimit të BE-së dhe vendeve aleate për mungesat e karburantit, të cilat kanë krijuar stimuj tregu për energjinë e rinovueshme dhe kanë nxitur mbylljen e rafinerive të naftës në të cilat mbështetet ushtria për grumbullimin e stoqeve – duke e lënë Evropën e NATO-s “me mungesë karburantesh dizel dhe avionësh”, thanë ata.
“Raporti është shpërndarë në një nivel mjaft të lartë brenda NATO-s dhe në të gjithë aleancën”, tha një zëdhënës i Qendrës së Ekselencës për Sigurinë Energjetike të NATO-s. “Urgjenca e këtij raporti dhe modelimi brenda tij… padyshim është i motivuar nga peizazhi aktual gjeopolitik.”
Të dhënat e FuelsEurope dhe të Komisionit Evropian tregojnë se afërsisht një e katërta e rafinerive të naftës në kontinent janë mbyllur që nga viti 2009, duke eliminuar miliona fuçi në ditë të kapacitetit rajonal dhe duke e lënë Evropën me rreth 70 centrale operative të afta për të furnizuar karburant për avionët vendas.
Ajo që NATO mund të bëjë për të rritur kapacitetin e saj të rafinerisë është “një pyetje e mirë” që mbetet pa përgjigje, tha një zyrtar i lartë evropian i sigurisë, duke shtuar se kjo “nuk ishte një arsye për të braktisur tranzicionin e gjelbër”. Studimi i ri përkon gjithashtu me një përpjekje të udhëhequr nga Brukseli për të rritur kapacitetin e rafinimit të bllokut, i cili ka rënë me 10% gjatë 20 viteve të fundit, me pasoja për mbrojtjen, siç paralajmëroi shefi i energjisë i BE-së, Dan Jørgensen, në deklaratat publike muajin e kaluar. ## Mungesa e karburantit për avionët në skenarin e Nenit 5 “Sistemi i gjen kufijtë e tij në atë që ne e kemi modeluar si një konflikt në shkallë të plotë në Evropën e NATO-s të shkaktuar nga Neni 5 me vendosje të konsiderueshme të Amerikës së Veriut”, shkruan studiuesit.
“Në rastin më të keq të arsyeshëm… asnjë sasi kufizimesh civile nuk e balancon sistemin nga mesi i viteve 2030 pa ndërhyrje.” Neni 5 është pakti i mbrojtjes kolektive i NATO-s dhe thotë se një sulm kundër një anëtari të NATO-s konsiderohet sulm kundër të gjithëve. Por edhe konfiskimi i të gjithë karburantit të disponueshëm për avionët civilë në dekadën e ardhshme nuk do të ishte i mjaftueshëm, zbuloi studimi.
“Nga viti 2035, kërkesa e plotë e furnizimit civil lë ende 4.7 Mt avionë reaktivë të paplotësuar”, shkruan studiuesit, “duke u rritur deri në 50 Mt deri në vitin 2050.” Por studiuesit argumentojnë se kriza është e shmangshme dhe kërkon që NATO të bëjë ndryshime urgjente. Ata rekomandojnë që qeveritë aleate të ruajnë kapacitetin e rafinimit, të zgjerojnë rezervat strategjike të karburantit, të përshpejtojnë prodhimin e karburanteve alternative të aviacionit, të diversifikojnë importet dhe të maksimizojnë konsumin e karburantit ushtarak përmes efikasitetit më të madh.
“Gjëja e mirë në lidhje me tranzicionin energjetik nga një perspektivë e sigurisë së karburantit të mbrojtjes është se shpërndarja e karburanteve alternative brenda Evropës siguron atë që ne e quajmë shtesë të furnizimit”, tha zëdhënësi i qendrës, i cili mbështeti përpjekjet e bllokut për t’u bërë i vetëmjaftueshëm nga ana energjetike.
“Pra, është një formë e re e furnizimit për tregun që mund të rritet në vend, në mënyrë që të shmangë atë varësi nga zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit me naftë bruto.” Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, i bëri jehonë frikës së raportit në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork, duke pranuar se aleanca është e shqetësuar për rafineritë në rast të një lufte me Rusinë.