Sulmet kibernetike që gjatë tetorit dhe nëntorit shkaktuan probleme te frigoriferët e qindra supermarketeve europiane, përfshirë Italinë, kanë rikthyer vëmendjen te siguria e pajisjeve të lidhura me internetin.

Marco Fanuli, drejtor teknik i TrendAI Italia, pjesë e Trend Micro, shpjegon se pajisjet shtëpiake shpesh nuk marrin përditësimet e nevojshme. Sipas tij, hakerat nuk synojnë domosdoshmërisht një familje të caktuar, por kërkojnë të sulmojnë një numër sa më të madh pajisjesh që kanë të njëjtat dobësi.

Si mund të përdoret pajisja juaj nga hakerat?

Një nga rreziqet është përfshirja e pajisjeve në rrjete të quajtura “botnet”. Bëhet fjalë për mijëra apo qindra mijëra pajisje të infektuara që kontrollohen nga kriminelët kibernetikë.

Ato mund të vazhdojnë të funksionojnë normalisht, ndërsa në fshehtësi përdoren për të sulmuar faqe interneti, për të dërguar mesazhe të padëshiruara apo për të provuar fjalëkalime të vjedhura. Mund të shërbejnë edhe për të fshehur vendndodhjen e personave që kryejnë mashtrime online.

Në vitin 2016, rrjeti Mirai përdori qindra mijëra kamera dhe pajisje regjistrimi të komprometuara, duke ndërprerë për orë të tëra shërbime si Twitter dhe Netflix.

Në vitin 2025, rrjeti Aisuru, i përbërë kryesisht nga routera dhe pajisje shtëpiake të infektuara, realizoi sulme që tejkaluan 30 terabit për sekondë. Po atë vit, FBI paralajmëroi për BadBox 2.0, një rrjet me mbi një milion pajisje të infektuara, kryesisht pajisje televizive, projektorë dhe tableta ekonomikë.

Për pronarin, pasojat mund të jenë një lidhje interneti më e ngadaltë, identifikimi i adresës së tij si e dyshimtë nga shërbimet online ose prania e një personi të paautorizuar në rrjetin e shtëpisë.

Robotët e pastrimit mund të zbulojnë pamjet e banesës

Robotët inteligjentë të pastrimit mund të kenë kamera, mikrofonë dhe harta të hollësishme të shtëpisë, të cilat shpesh ruhen në serverat e prodhuesit.

Në tetor 2024, në SHBA, disa robotë të sulmuar u përdorën për të fyer pronarët përmes altoparlantëve dhe për të ndjekur kafshët shtëpiake.

Në shkurt 2026, një programues që po përpiqej të drejtonte robotin e tij me një komandë loje zbuloi një dobësi sigurie që i jepte mundësi të kontrollonte rreth 7 mijë pajisje në 24 vende.

Për t'u mbrojtur, këshillohet të çaktivizohen kamera në distancë dhe mikrofoni kur nuk nevojiten, të përdoret verifikimi me dy hapa dhe të instalohen përditësimet. Para shitjes apo dhurimit, roboti duhet të hiqet nga llogaria dhe të fshihen hartat e banesës.

Frigoriferët, furrat dhe lavatriçet

Edhe pajisjet e mëdha elektroshtëpiake mund të shërbejnë si rrugë hyrëse në rrjetin e banesës.

Në fund të shtatorit, në Korenë e Jugut, një përditësim i shpërndarë gabimisht nga Samsung bllokoi nga distanca disa frigoriferë. Nuk bëhej fjalë për sulm hakerash, por rasti tregoi se një pajisje e lidhur me internetin mund të ndalojë së funksionuari nga distanca.

Frigoriferët me ekran dhe kamera të brendshme kërkojnë më shumë kujdes, pasi mund të kenë shfletues interneti dhe llogari të lidhura.

Nëse lidhja me internetin nuk nevojitet, pajisjet mund të përdoren pa të. Përndryshe, duhet të përditësohen dhe të lidhen me një rrjet të veçantë. Te furrat, kontrolli nga telefoni këshillohet të aktivizohet vetëm kur duhet.

Edhe kondicionerët, kaldajat dhe termostatet inteligjente mund të sulmohen, duke u dhënë personave të paautorizuar mundësinë të ndryshojnë temperaturat dhe të ndikojnë te konsumi i energjisë.

Televizorët inteligjentë dhe pajisjet me kanale falas

Televizorët dhe pajisjet që lidhen me ta janë ndër objektivat e hakerave. Rreziku është më i lartë te pajisjet televizive të lira, pa markë të njohur, që premtojnë mijëra kanale falas.

Disa mund të kenë programe të dëmshme që në fabrikë ose të infektohen nga aplikacione të shkarkuara jashtë dyqaneve zyrtare.

Televizorët e markave të njohura zakonisht kanë mbrojtje më të mirë, por mund të mbledhin të dhëna për programet që shikohen, me qëllim personalizimin e reklamave.

Këshillohet instalimi i aplikacioneve vetëm nga burime zyrtare, përditësimi i televizorit dhe çaktivizimi i funksioneve të panevojshme të gjurmimit të përmbajtjes. Kamera dhe mikrofoni duhen fikur kur nuk përdoren.

Nëse televizori nuk merr më përditësime, mund të shkëputet nga interneti dhe të përdoret me një pajisje të jashtme të një prodhuesi të njohur.

Kamerat e sigurisë dhe pajisjet për monitorimin e foshnjave

Këto janë ndër pajisjet më delikate, pasi regjistrojnë pamje dhe zë nga brenda banesës. Në shkurt 2024, një problem në serverat e një kompanie amerikane bëri që rreth 13 mijë klientë të shihnin gabimisht pamje nga shtëpitë e përdoruesve të tjerë.

Fjalëkalimi fillestar duhet të ndryshohet menjëherë dhe llogaria të mbrohet me verifikim me dy hapa. Këshillohet zgjedhja e kamerave me mbulesë fizike të lentes, regjistrim në kartë memorie dhe enkriptim nga njëri skaj në tjetrin kur pamjet ruhen në internet.

Kamerat e brendshme mund të fiken kur familjarët janë në shtëpi dhe nuk duhen vendosur në dhoma gjumi apo banja. Për të parë pamjet nga jashtë duhet përdorur aplikacioni zyrtar, pa hapur porta hyrëse në router.

Edhe regjistruesit e sistemeve të vjetra të kamerave duhen përditësuar. Për foshnjat, pajisjet që funksionojnë me radiofrekuenca dhe nuk lidhen me internetin shmangin rrezikun e sulmeve përmes rrjetit.

Routeri, pajisja që lidh gjithë shtëpinë me internetin

Nëse hakerat marrin kontrollin e routerit, mund të përpiqen të hyjnë në pajisjet e tjera ose ta drejtojnë përdoruesin drejt faqeve të rreme.

Fjalëkalimi i administrimit duhet të ndryshojë nga ai i Wi-Fi-së, ndërsa ky i fundit këshillohet të ketë të paktën 12 karaktere. Rekomandohet përdorimi i WPA3 ose WPA2 me protokollin AES dhe çaktivizimi i funksioneve WPS, UPnP dhe administrimit nga distanca.

Një nga masat më të dobishme është krijimi i një rrjeti të veçantë për kamerat, robotët, televizorët dhe pajisjet e tjera inteligjente, në mënyrë që një sulm ndaj tyre të mos rrezikojë lehtësisht telefonat dhe kompjuterët.

Pas ndarjes së rrjeteve duhet kontrolluar nëse pajisjet funksionojnë siç duhet. Gjithashtu, këshillohet kontrolli mujor i pajisjeve të lidhura dhe zëvendësimi i routerit nëse është shumë i vjetër dhe nuk merr më përditësime.

Bravat inteligjente, alarmet dhe videointerfonët

Pajisjet që kontrollojnë hyrjen në banesë kërkojnë kujdes të veçantë. Rekomandohet të zgjidhen prodhues që ofrojnë përditësime sigurie, të aktivizohen njoftimet për çdo hapje dhe të përdoret verifikimi me dy hapa.

Duhet të ekzistojë gjithmonë një mënyrë alternative për hapjen e derës, si çelësi tradicional ose një kod emergjence. Nëse hapja nga distanca nuk nevojitet, bravat mund të funksionojnë përmes Bluetooth-it ose kodit, pa lidhje me internetin.

Asistentët zanorë, prizat dhe llambat inteligjente

Asistentët zanorë qëndrojnë në pritje të komandës së aktivizimit. Për bisedat private, mikrofoni mund të çaktivizohet përmes butonit fizik, ndërsa historiku i regjistrimeve mund të kontrollohet dhe fshihet nga aplikacioni.

Nëse asistenti kontrollon bravat ose alarmet, hapja përmes zërit duhet të mbrohet me një kod sigurie.

Prizat dhe llambat inteligjente, veçanërisht modelet ekonomike pa markë të njohur, këshillohet të lidhen me një rrjet të veçantë. Para blerjes duhet kontrolluar nëse janë të përshtatshme me sistemin që përdoret tashmë në banesë.

Pse pajisjet shumë të lira janë më të rrezikuara?

Në platformat e shitjeve online gjenden kamera sigurie me 15 euro, pajisje televizive me 25 euro dhe priza inteligjente me çmime shumë të ulëta.

Shpesh, i njëjti prodhues furnizon disa shitës që i tregtojnë pajisjet me emra të ndryshëm, por me të njëjtin program. Kështu, një dobësi sigurie mund të prekë njëkohësisht mijëra pajisje.

Problemet më të shpeshta janë fjalëkalimet e njëjta për të gjithë përdoruesit, mungesa e përditësimeve, aplikacionet që kërkojnë të dhëna të panevojshme dhe serverat e kompanive të vështira për t'u identifikuar.

Në disa raste, si te BadBox, programet e dëmshme janë instaluar që në fabrikë. Megjithatë, edhe markat e njohura mund të kenë probleme. Rëndësi ka nëse prodhuesi i korrigjon dobësitë dhe për sa kohë garanton mbështetje.

Para blerjes duhet kontrolluar faqja zyrtare, dokumentacioni, asistenca teknike, përditësimet dhe deklarata e përputhshmërisë me standardet europiane.

Çfarë ndryshon me rregullat e reja të Bashkimit Europian?

Bashkimi Europian ka miratuar rregulloren “Cyber Resilience Act” për sigurinë e produkteve të lidhura me internetin.

Nga 11 shtatori 2026, prodhuesit duhet të raportojnë brenda 24 orëve dobësitë e sigurisë që po shfrytëzohen dhe të njoftojnë përdoruesit e prekur. Në Itali, mbikëqyrja i është besuar Agjencisë Kombëtare për Sigurinë Kibernetike.

Nga 11 dhjetori 2027, pajisjet e reja që do të shiten në Bashkimin Europian duhet të kenë konfigurime të sigurta që në fabrikë dhe të paktën pesë vite përditësime falas, me afatin e mbështetjes të deklaruar në momentin e blerjes.

Për kamera, routera, brava inteligjente dhe pajisje për monitorimin e foshnjave parashikohen kontrolle më të rrepta. Gjobat mund të arrijnë deri në 15 milionë euro ose 2,5% të xhiros botërore të kompanisë.

Pajisjet që janë tashmë të instaluara në banesa nuk përfshihen në kërkesat e reja.

Si të kuptoni nëse një pajisje është sulmuar?

Një robot që lëviz ose flet vetë, një kamerë që ndizet pa arsye, pajisje që aktivizohen papritur apo hyrje në llogari nga vende të panjohura janë shenja që nuk duhen shpërfillur.

Në këto raste, pajisja duhet të shkëputet nga interneti, të ndryshohet fjalëkalimi, të mbyllen sesionet aktive dhe të rikthehen cilësimet e fabrikës.

Për mbrojtje, çdo llogari duhet të ketë fjalëkalim të veçantë, mundësisht të ruajtur në një program për menaxhimin e tyre. Verifikimi me dy hapa duhet të aktivizohet sidomos për aplikacionin që kontrollon pajisjet e shtëpisë dhe për postën elektronike.

Telefoni që përdoret si telekomandë duhet të jetë i përditësuar dhe i mbrojtur me kod ose bllokim ekrani.

Para blerjes këshillohet të kontrollohet kohëzgjatja e përditësimeve dhe, kur është e mundur, të preferohen pajisjet që mbështesin standardin Matter, i cili lejon komunikimin brenda rrjetit të shtëpisë pa qenë gjithmonë e nevojshme lidhja me serverat e prodhuesit.

Kur përditësimet përfundojnë, pajisja duhet të izolohet ose të zëvendësohet. Para shitjes apo dhurimit, ajo duhet të hiqet nga llogaria dhe të rikthehet në cilësimet fillestare/CorrieredellaSera