Tre vjet pas rebelimit të grupit Wagner, presidenti rus është pranë realizimit të një takimi trepalësh me Trump-in dhe Xi Jinping-un. Por a do të sjellë ky takim ndonjë rezultat?
Pak autokratë kanë përjetuar një ndryshim kaq të jashtëzakonshëm të fatit. Vetëm tri vera më parë, Vladimir Putini dukej i dëshpëruar, teksa dënonte me zemërim rebelët e armatosur që po luftonin për të mbërritur në Moskë.
Në një fjalim të jashtëzakonshëm drejtuar kombit, ai e cilësoi këtë akt si “tradhti”, që përbënte një “kërcënim vdekjeprurës për shtetësinë tonë” dhe rrezikonte të shkaktonte një “luftë të re civile” në Rusi.
Fjalët dhe sjellja e Putinit tregonin se kryengritja e dështuar e qershorit 2023, e udhëhequr nga i ndjeri Yevgeny Prigozhin, komandanti i grupit mercenar Wagner, po trondiste fronin e carit si kurrë më parë.
Tani, 74-vjeçari Putin ndodhet në një situatë krejt tjetër. Në vend që të shqetësohet për rebelime brenda vendit, ai mund të mendojë për një fitore diplomatike jashtë tij. Papritur, është shumë pranë realizimit të një synimi që e ka dëshiruar prej kohësh: një takim trepalësh me Donald Trump-in dhe Xi Jinping-un.
Të tre presidentët do të jenë të mërkurën dhe të enjten në qytetin kinez Shenzhen, ku do të zhvillohet samiti i vendeve të Azi-Paqësorit. Ky takim pritet të jetë rasti kur Putini të ulet me Trump-in, 80 vjeç, dhe Xi Jinping-un, 73 vjeç, në dukje si të barabartë. Kjo sjell ndërmend Konferencën e Jaltës, në shkurt të vitit 1945, kur Franklin Roosevelt, Winston Churchill dhe Joseph Stalin, të njohur si Tre të Mëdhenjtë, u mblodhën për të vendosur fatin e Europës pas luftës.

Megjithatë, ky krahasim është tejet i ekzagjeruar dhe ekspertët mendojnë se një takim trepalësh në Shenzhen ka shumë pak gjasa të sjellë ndonjë rezultat konkret, përtej një fotografie që do të bëjë bujë. Por, kur Putini po përpiqej të shtypte rebelimin e Prigozhinit në vitin 2023, Shtetet e Bashkuara, nën drejtimin e presidentit Joe Biden, po bashkëpunonin ngushtë me Europën për të shtuar presionin ndaj Rusisë, duke e izoluar atë në arenën ndërkombëtare.
Sot, Trump-i po bën pikërisht të kundërtën: po i kthen shpinën Europës dhe po promovon rikthimin e pakushtëzuar të Putinit në skenën ndërkombëtare, ndërkohë që forcat ruse vazhdojnë të shkatërrojnë Ukrainën. Nëse ka ndonjë shpjegim për këtë qëndrim të Trump-it, ai duket se është admirimi i hapur për homologun e tij rus.
Nëse kjo përpjekje përfundon me uljen e Putinit në bisedime me udhëheqësit e dy vendeve më të fuqishme të botës, Kremlini pa dyshim do ta shfrytëzojë rastin për ta paraqitur takimin si provë se Rusia ka dalë nga izolimi dhe ka siguruar një vend në majën e pushtetit global.
Propagandistët e Putinit do të anashkalojnë çdo fakt të pakëndshëm, përfshirë edhe atë se Rusia përbën vetëm rreth 2 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) botëror, çka e bën një ekonomi të vogël në krahasim me SHBA-në dhe Kinën. Ata do të lënë që fotografitë dhe simbolika e takimit të flasin vetë.
Atëherë, si ia ka dalë Putini të arrijë këtë sukses? Çfarë pasojash mund të ketë? Dhe pse një takim trepalësh në Shenzhen nuk mund të krahasohet me shembujt historikë të diplomacisë mes fuqive të mëdha?
Përgjigjja e pyetjes së parë është më e thjeshta. Pasi i mbijetoi rebelimit të Prigozhinit dhe vuri të gjithë ekonominë kombëtare ruse në shërbim të luftës perandorake kundër Ukrainës, duke dërguar ndoshta 500 mijë bashkëkombës të rinj drejt vdekjes, Putini tashmë është fare pranë realizimit të synimit të tij të shumëdëshiruar diplomatik.
Kjo është tërësisht falë vullnetit të mirë të Trump-it. Asnjë president tjetër amerikan nuk do ta kishte marrë në konsideratë t'i bënte një nder të tillë, të paktën jo pa kërkuar diçka në këmbim.
Trump-i, i cili pretendohet se është mjeshtër i negociatave dhe marrëveshjeve, deklaroi të hënën se “një nga takimet” që pret të zhvillojë në Kinë “do të jetë me presidentin Putin dhe presidentin Xi”. Kjo tregon se ai është i gatshëm t'i japë homologut rus këtë vlerësim pa kërkuar asgjë në këmbim.

“Rusët do të mburren se administrata Biden dhe aleatët e saj u përpoqën ta izolonin Rusinë, por ja ku ka përfunduar ajo sot. Do të kenë një rast të shkëlqyer për t'u tallur me këtë”, parashikon John Lough, studiues i lartë në Qendrën për Strategjitë e Reja Euroaziatike, një institut kërkimor. “Por cili do të jetë në të vërtetë rezultati i gjithë kësaj?”
Përgjigjja e drejtpërdrejtë është se një takim i tillë trepalësh vështirë se do të prodhojë ndonjë rezultat të rëndësishëm, gjë që mund të jetë një lajm lehtësues për pjesën tjetër të botës. Xi dhe Putini ndajnë një interes thelbësor, që shpjegon aleancën e tyre pragmatike dhe pa ndjenja. Të dy duan që Amerika të pranojë epërsinë e Rusisë dhe Kinës, ose atë që quhet “sfera e ndikimit”, në rajonet e tyre përkatëse.
Thënë më drejtpërdrejt, të dyja vendet synojnë të zvogëlojnë fuqinë amerikane në Europë dhe Azi, si dhe të dobësojnë lidhjet e Uashingtonit me aleatët e tij në të dy kontinentet. Trump-i është presidenti i parë amerikan që ose nuk e kupton strategjinë e Putinit dhe Xi-së, ose është i gatshëm të bashkëpunojë me të, të paktën pjesërisht.
“Shqetësimi është se Trump-i mund të tregohet tepër i gatshëm për t'iu përshtatur agjendës së Xi-së dhe Putinit”, thotë Richard Haass, president nderi i Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë dhe diplomat amerikan me përvojë.
“Preferenca ime është që, nëse ky takim do të zhvillohet, të mos sjellë ndonjë rezultat të rëndësishëm konkret. Jam i shqetësuar se përndryshe kjo mund të hapë rrugën për një politikë të jashtme të bazuar te sferat e ndikimit, ku ne do t'i lëshonim shumë terren Rusisë në Europë dhe Kinës në rajonin e Paqësorit.”
Askush nuk mund ta dijë nëse Trump-i e kupton apo i intereson fakti se pranimi i sferave të ndikimit të Rusisë dhe Kinës do të kërkonte që Amerika të hiqte dorë nga roli i saj si superfuqi globale dhe të kufizohej në statusin e një fuqie dominuese rajonale në kontinentin e vet.
Por çdo takim në Shenzhen do të dominohej edhe nga dy kriza të menjëhershme: lufta në Ukrainë dhe konflikti që po zien mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Një nga mundësitë do të ishte që të tre udhëheqësit të përpiqeshin të mbronin interesat e tyre përmes një marrëveshjeje të madhe, që mund të përfshinte pikat e mëposhtme.
Rusia dhe Kina, të cilat përkatësisht i shesin armë regjimit iranian dhe i blejnë atij naftë, do të pranonin ta përdornin këtë ndikim për të bindur udhëheqësit e Republikës Islamike të arrinin një marrëveshje paqeje me Amerikën, e cila do të garantonte lundrimin e lirë në Ngushticën e Hormuzit.
Në këmbim, Trump-i do ta detyronte Ukrainën të hiqte dorë nga rezistenca dhe ta përfundonte luftën sipas kushteve të Putinit, ndoshta duke rikthyer në tryezë planin famëkeq të paqes me 28 pika, të propozuar vitin e kaluar nga Steve Witkoff, i dërguari i posaçëm i SHBA-së. Ky plan përfshinte të gjitha kërkesat kryesore të Rusisë, veçanërisht kufizimin e madhësisë së ushtrisë ukrainase dhe dorëzimin e territoreve që pushtuesi nuk ka arritur t'i marrë kurrë nën kontroll.
Tim Willasey-Wilsey, bashkëpunëtor i lartë në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI) dhe ish-diplomat britanik, sugjeron se të tre udhëheqësit mund të përpiqen të “shkëmbejnë një marrëveshje për Ngushticën e Hormuzit me një marrëveshje për Ukrainën”.
Ai shton: “Putini dhe Xi mund t’i thonë Trump-it: ‘Shiko, ne mund ta zgjidhim këtë çështje me iranianët. Irani ka deklaruar se është i gatshëm për një marrëveshje dhe, në këmbim, duhet të arrihet një marrëveshje për Ukrainën, sipas modelit të planit me 28 pika’.”

Një marrëveshje e tillë do t’i jepte Trump-it mundësinë të pretendonte se kishte arritur një sukses kundër Iranit, Putinit fitoren në Ukrainë, ndërsa Xi-së prestigjin e zgjidhjes së dy prej krizave më të rrezikshme në botë me një të goditur.
Kjo mundësi e bën takimin e propozuar në Shenzhen një “moment rreziku” për Volodymyr Zelensky-n, i cili me siguri do të jetë “shumë i shqetësuar” për rezultatin, thotë Willasey-Wilsey.
Megjithatë, aftësia e këtyre udhëheqësve të fuqishëm për të imponuar vullnetin e tyre mbi Ukrainën apo cilindo vend tjetër është më e kufizuar nga sa mund të mendojnë, edhe nëse do të ishin të gatshëm të arrinin një marrëveshje të tillë.
Trump-i është përpjekur vazhdimisht ta detyrojë Zelensky-n t'i japë fund luftës sipas kushteve të Rusisë. Prej kohësh, ai ka ndaluar dërgimin e parave amerikane dhe armëve falas për Ukrainën.
Megjithatë, Zelensky i ka rezistuar gjithmonë këtij presioni, kryesisht sepse Europa ka kompensuar humbjen e mbështetjes amerikane, duke i siguruar Ukrainës armë dhe fonde të mjaftueshme për të vazhduar luftën kundër pushtimit rus.
Ndërkohë, humbja e Trump-it në zgjedhjet e mesit të mandatit do të thotë se ai nuk mund të shpresojë ta bindë Kongresin, tashmë nën kontrollin e demokratëve, të shfuqizojë ligjet që parashikojnë sanksione amerikane ndaj Rusisë.
Putini dhe Xi, të cilët i dinë mirë të gjitha këto, me siguri do të kenë dyshime për aftësinë e mikut të tyre amerikan për të përmbushur pjesën e vet të një marrëveshjeje të mundshme gjithëpërfshirëse.

Edhe Rusia dhe Kina kanë më pak mundësi ndikimi nga sa mund të duket. Nëse do të përpiqeshin ta detyronin Iranin të arrinte një marrëveshje paqeje me Amerikën, udhëheqësit e Republikës Islamike ka të ngjarë t'u rezistonin po aq efektivisht sa Zelensky i ka bërë ballë Trump-it.
Mundësitë e ndikimit të Xi-së janë të kufizuara edhe nga fakti se Kina nuk mund të importojë gjithsesi naftë iraniane përmes rrugëve detare, pasi marina amerikane ka vendosur bllokadë ndaj porteve të Iranit. Ndërsa industria iraniane e prodhimit të raketave dhe dronëve është mjaftueshëm e madhe dhe e zhvilluar, saqë regjimi mund t'ia dalë edhe pa furnizimet ushtarake nga Putini.
Për më tepër, marrëveshjet e mëdha krijojnë pashmangshmërisht përgjegjësi për ata që i nënshkruajnë. Kjo është një nga arsyet pse një fuqi e madhe që vepron me mençuri tregohet e kujdesshme përpara se të përfshihet në marrëveshje të tilla.
A do të dëshironte vërtet Xi të merrte përsipër përgjegjësinë për zgjidhjen e konfliktit në Ukrainë, e aq më pak për t'i dhënë fund përplasjes mes Amerikës dhe Iranit?
Kerry Brown, profesor i studimeve kineze në King's College London, mendon se ka më shumë gjasa të ndodhë e kundërta. “Mendoj se ai do të dëshirojë të marrë përsipër sa më pak përgjegjësi të jetë e mundur”, thotë ai. “Megjithatë, vetëm fakti që Putini, ai vetë dhe Trump-i ulen së bashku është një zhvillim i rëndësishëm, që tregon se aftësia e Pekinit për të mbledhur të gjithë në një tryezë, si e vetmja fuqi që mban marrëdhënie me të gjithë, është e jashtëzakonshme.”
Por mes udhëheqësve që do të ulen në tryezën e bisedimeve në Shenzhen ka dallime të mëdha. Tema e parë që Trump-i përmendi si objekt diskutimi në një takim të mundshëm ishte “çarmatimi bërthamor”.
Synimi i tij prej kohësh është arritja e një marrëveshjeje që do të kufizonte madhësinë e arsenalit bërthamor të Kinës, ashtu siç kanë nënshkruar historikisht SHBA-ja dhe Rusia traktate dypalëshe për të kufizuar rezervat e tyre të armëve bërthamore. Trump-i dëshiron që edhe Kina t'u nënshtrohet këtyre kufizimeve dhe që marrëveshja të jetë trepalëshe.
Por kjo është pikërisht një nga temat për të cilat Xi nuk do të ketë asnjë dëshirë të diskutojë, as këtë javë dhe as në ndonjë moment tjetër. Ai po zgjeron arsenalin bërthamor me një ritëm më të shpejtë se çdo vend tjetër në histori. Sipas vlerësimeve të Pentagonit amerikan, në vitin 2020 Kina zotëronte pak më shumë se 200 koka bërthamore, ndërsa deri në vitin 2023 arsenali i saj ishte më shumë se dyfishuar, duke kaluar shifrën 500.
Arsyeja e këtij nxitimi është se Xi po përpiqet të arrijë barazinë bërthamore me Amerikën dhe Rusinë, të cilat kanë secila më shumë se 5 000 koka bërthamore. Gjëja e fundit që dëshiron ai është të pranojë kufizime që do ta pengonin Kinën të arrinte këtë objektiv.

“Kina do të thotë atë që duhet për mospërhapjen e armëve bërthamore”, thotë Brown. “Por nuk mendoj se do të negociojë mbi parimin: ‘Në rregull, le të ndalemi këtu ku jemi tani’. Jo. Ata do të thonë: ‘Do të ndalemi kur të arrijmë barazinë me ju’. Dhe pikërisht këtu do të lindë ngërçi.”
Nëse kontrolli i armëve bërthamore do të jetë një pikë mosmarrëveshjeje mes Xi-së dhe Trump-it, dallime do të ketë edhe mes udhëheqësit kinez dhe Putinit. Kina nuk mund të mos vërë re se si fushata e rrufeshme e Putinit për të pushtuar Ukrainën dhe për të marrë Kievin brenda pak ditësh ose javësh është shndërruar në një luftë shkatërrimtare që vazhdon prej gati pesë vitesh.
“Udhëheqësit kinezë janë të habitur nga paaftësia e ushtrisë ruse në këtë luftë në Ukrainë. Mendoj se ata kishin dyshuar se Putini do ta arrinte fitoren shpejt, sepse mendonin: ‘Epo, ai nuk do ta kishte nisur këtë nëse nuk do të ishte i sigurt se mund t'ia dilte’. Por, sigurisht, kjo nuk ndodhi”, thotë Brown. “Mendoj se tani edhe ata e konsiderojnë Putinin të paaftë.”
Xi mund të ndajë me Putinin synimin kryesor për të dobësuar sa më shumë që të jetë e mundur fuqinë amerikane, por ka arsye të forta për të dyshuar në aftësitë e homologut të tij rus.
Sa i përket krahasimit të pashmangshëm me Jaltën, e vërteta është se Trump-i, Putini dhe Xi kanë shumë më pak fuqi dhe ndikim mbi pjesën tjetër të botës sesa Tre të Mëdhenjtë që vendosën të ardhmen e Europës 81 vjet më parë.
Në vitin 1945, ekonomia amerikane përbënte rreth gjysmën e ekonomisë botërore. Perandoria Britanike e Churchill-it përfaqësonte një të katërtën tjetër, ndërsa Bashkimi Sovjetik i Stalinit rreth 10 për qind. Së bashku, tri fuqitë që u mblodhën në Jaltë përfaqësonin afro 85 për qind të PBB-së botërore.
Sot, SHBA-ja dhe Kina së bashku zotërojnë më pak se gjysmën e kësaj peshe ekonomike, rreth 42 për qind, ndërsa Rusia shton vetëm 2 për qind të tjera.
“Krahasimi me Jaltën është si të krahasosh artin e Rilindjes me artin modern”, thotë Anton Barbashin, drejtor editorial i revistës online Riddle Russia. “Të dyja kanë fjalën ‘art’ në emër, por në të vërtetë janë dy gjëra krejt të ndryshme.”
Putini, dukshëm më i dobëti mes të treve, ka të ngjarë të jetë i vetmi që do të këmbëngulë për arritjen e një rezultati konkret nga ky takim.
“Putini kërkon rezultate shumë të qarta dhe konkrete nga çdo negociatë”, thotë Barbashin. “Ai drejton një administratë ruse që thotë hapur se ka nevojë për diçka ku mund të mbështetet: marrëveshje detyruese, marrëveshje të qëndrueshme, jo thjesht fjalë.”
Megjithatë, edhe pse Trump-i dhe Xi mund t'i ofrojnë rastin për t'u takuar dhe për të dalë në fotografi së bashku, nuk ka shumë gjasa t'i japin atë që kërkon në aspektin e rezultateve konkrete.
“Pamja që krijon takimi është e shkëlqyer”, thotë Barbashin. “Vlera e tij propagandistike është e jashtëzakonshme, sidomos për vendet e Jugut Global dhe për popullsinë e Rusisë. Por, pa rezultate konkrete, gjithçka mbetet boshe. Ky takim nuk do të ketë më rëndësi pas një jave. As pas një viti.” / Telegraph – Syri.net
© SYRI.net