Iu shmang vdekjes edhe pasi e prenë dhe e zien: çfarë mund të zbulojë “meduza e pavdekshme” për luftën kundër plakjes

Në qendër të kërkimeve të shkencëtarëve anembanë botës ka hyrë një organizëm detar me përmasa të vogla dhe trup thuajse të tejdukshëm. Veçantia e tij qëndron te mundësia për ta përmbysur rrjedhën e jetës, duke u kthyer në një stad të mëparshëm zhvillimi dhe duke i shpëtuar kështu plakjes e vdekjes prej shkaqeve natyrore.

Kjo specie kandili deti, me emrin shkencor Turritopsis dohrnii, njihet gjerësisht si “meduza e pavdekshme”. Nga forma e rritur, ajo mund të kalojë në një strukturë qelizore që zhvillohet përsëri në polip, stadin fillestar të jetës së saj. Meqë ky cikël mund të ndodhë sërish, teorikisht organizmi zotëron një mundësi pothuajse pa kufij për t’u ripërtërirë.

Të lidhura

None found

Dokumentimi i parë i kësaj dukurie daton në vitin 1992. Një shkencëtar italian kishte lënë për disa ditë pa ushqim kandilët e detit që mbante në laborator dhe konstatoi se, në vend që të ngordhnin, ata ishin shndërruar në polipe të reja.

Si nis kthimi në një stad më të hershëm të jetës

Stresi i madh ose kushtet e pafavorshme e shtyjnë kandilin të ndërpresë lëvizjen dhe të zbresë në fund të ujit. Trupi më pas merr trajtën e një grumbulli sferik qelizash, nga i cili formohet një polip brenda një deri në tri ditësh. Prej polipit krijohet një koloni që prodhon kandilë të rinj deti.

Për vite me radhë, biologia detare Maria Milieta, e Universitetit Texas A&M në Galveston, ka hetuar këtë aftësi për të kuptuar mbijetesën e organizmit në rrethana ekstreme. Eksperimentet, mes tyre edhe luhatjet e menjëhershme të temperaturës dhe të kripësisë së ujit, kanë nxjerrë në pah rezistencën e pazakontë të species.

Milieta shpjegon se mjafton një kandil deti që nuk vdes për të krijuar një koloni të plotë, e cila më pas mund të japë qindra kandilë të tjerë.

Zbulimi i këtij kthimi pas në zhvillim i orientoi kërkuesit drejt proceseve biologjike që e bëjnë të mundur. Mes tyre është “transdiferencimi”: qelizat tashmë të specializuara të organizmit të rritur kalojnë në një gjendje me diferencim më të ulët dhe më tej marrin identitetin e llojeve të tjera qelizore.

Zakonisht, një qelizë e trupit e ruan funksionin e saj të specializuar derisa plaket dhe vdes. Te Turritopsis dohrnii, përkundrazi, kjo rrugë mund të marrë drejtim të kundërt, duke bërë të mundur që organizmi të ndërtohet përsëri duke u nisur nga një stad shumë më i hershëm.

Çfarë tregojnë kërkimet mbi gjenet e saj

Në vitin 2022, krahasimi i materialit gjenetik të Turritopsis dohrnii me atë të një specieje të afërt nxori në pah disa veçori me interes për studiuesit.

Një nga dallimet ishte numri më i madh i kopjeve të gjeneve që drejtojnë prodhimin e proteinave të përfshira në riparimin e ADN-së. Këto proteina ndihmojnë në ndreqjen e dëmtimeve gjenetike që shtohen me moshën.

Edhe gjenet e lidhura me ruajtjen e telomereve gjenden në më shumë kopje te kjo meduzë. Telomeret shërbejnë si struktura mbrojtëse në skajet e fijeve të ADN-së dhe zakonisht shkurtohen me kalimin e viteve, çka e ekspozon më shumë materialin gjenetik ndaj dëmtimit. Mirëmbajtja e tyre nga ky organizëm mund të përbëjë një nga shpjegimet për jetëgjatësinë e tij të pazakontë.

Kërkime të kryera në vitet 2019 dhe 2021 kishin evidentuar gjithashtu veprimtari më të lartë të disa gjeneve të angazhuara në riparimin e ADN-së dhe mirëmbajtjen e telomereve. Aktivitet i shtuar ishte vërejtur edhe te gjene të tjera, roli i të cilave ende nuk është sqaruar tërësisht.

Sipas një tjetër gjetjeje paraprake, disa gjene që vihen në veprim kur meduza rigjenerohet përkojnë me gjene të lidhura me jetëgjatësinë te njeriu. Kjo përputhje e ka rritur interesin për të hetuar nëse dy speciet ndajnë mekanizma të përbashkët biologjikë.

Mundësitë që po shqyrtohen për mjekësinë

Zbërthimi i këtij procesi, sipas shkencëtarëve, mund të krijojë drejtime të reja për mjekësinë rigjeneruese. Ata nuk synojnë kthimin e njerëzve në foshnje, por kërkojnë të mësojnë nëse indet dhe qelizat njerëzore mund të rikthehen në gjendje më të reja, me aftësi më të mira për t’u riparuar.

Për Michael Koldobsky, onkolog pediatrik dhe studiues në Universitetin Johns Hopkins, kërkimet mbi organizma të tillë mund të hedhin dritë mbi mënyrën si ndodhin plakja dhe degjenerimi i indeve.

Gjetja në të ardhmen e mekanizmave të ngjashëm te njeriu mund të ndihmonte që plagët të shëroheshin më shpejt dhe indet e dëmtuara nga goditjet në tru apo infarkti të riparoheshin. Mundësi të tjera potenciale lidhen me trajtimin e disa problemeve të humbjes së shikimit dhe të sëmundjes së Alzheimerit.

Megjithatë, vetë kërkuesit nënvizojnë se puna shkencore ndodhet ende në hapat fillestarë. Përdorimi i këtyre proceseve për qëllime mjekësore te njerëzit vazhdon të paraqesë vështirësi të mëdha.

Kufijtë e “pavdekësisë” së këtij organizmi

Emërtimi “meduza e pavdekshme” nuk nënkupton se kjo krijesë i mbijeton çdo rreziku. Grabitqarët, ushqimi i pamjaftueshëm, ndryshimet e mjedisit detar dhe faktorë të tjerë natyrorë mund t’i shkaktojnë vdekjen.

Vëzhgimet kanë treguar gjithashtu se rigjenerimi nuk realizohet nga çdo individ i species. Madje, edhe për ata që arrijnë ta kryejnë, numri i përsëritjeve të këtij procesi mund të jetë i kufizuar.

Një pengesë tjetër për studimin e tyre është vështirësia për t’i mbajtur gjallë gjatë në laborator. Mbijetesa e këtyre organizmave duket se kërkon kushte tepër specifike.

María Pascual Torner, studiuese pjesëmarrëse në kërkimin e vitit 2022, e përshkruan këtë specie si një paradoks të veçantë natyror: rigjenerimi i lejon t’i shmanget plakjes, ndërsa përballë kërcënimeve të mjedisit mbetet jashtëzakonisht e cenueshme.

Turritopsis dohrnii ruan kështu vendin mes shembujve më të jashtëzakonshëm që ofron biologjia. Hulumtimi i saj mund të thellojë njohuritë mbi plakjen dhe mbi aftësinë e qelizave njerëzore për t’u ripërtërirë, por pavdekësia, tani për tani, vazhdon të jetë një sekret i natyrës, ende jashtë mundësive të njerëzimit.


Shtuar më 16.11.2026 14:08

Quantcast
grandpashabet resmi girişBursa Escortgrandpashabet resmi girişcasibomgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişgrandpashabet girişkahraman haberdeneme bonusu veren sitelercasinofast güncel girişpadişahbetonline notarystarzbetgiftcardmall/mygiftextrabetjojobetkavbetgrandpashabet girişjojobetjojobetjojobetjojobet