Znj. Marta Kos, Komisionere Evropiane për Zgjerimin
Znj. Kos,
Po ju drejtohem publikisht në një moment vendimtar të marrëdhënieve të Shqipërisë me Bashkimin Evropian. E bëj këtë si studiues, shkrimtar dhe publicist, por mbi të gjitha si një qytetar që e ka konsideruar Evropën jo thjesht një destinacion politik, por një hapësirë vlerash, lirish dhe dinjiteti njerëzor, për të cilat shoqëria shqiptare ka paguar një çmim të lartë historik.
Pikërisht për këtë arsye, më shqetëson hendeku që po krijohet midis Shqipërisë që përshkruhet në disa deklarata zyrtare evropiane dhe Shqipërisë që përjetojnë çdo ditë qytetarët e saj. Integrimi nuk mund të shndërrohet në një ushtrim diplomatik të administrimit të optimizmit, ku ritmi i negociatave ngatërrohet me cilësinë e demokracisë.
Vlerësimet e Presidentes Ursula von der Leyen për përparimin e Shqipërisë, si dhe deklaratat e Komisioneres Marta Kos, kanë rëndësinë e tyre. Por një shqetësim mbetet i pashmangshëm: a është kjo tablo diplomatike në përpjesëtim të plotë me realitetin politik dhe institucional shqiptar? A mund të konsiderohet i suksesshëm një proces integrimi kur, krahas përparimit formal, vazhdojnë të shfaqen probleme serioze në funksionimin e shtetit ligjor, pavarësinë e drejtësisë dhe konkurrencën demokratike?
Raporti i Komisionit Evropian i 4 nëntorit 2026 ngre çështje të rëndësishme, por mënyra se si janë pasqyruar disa zhvillime kërkon vëmendje të mëtejshme. Emri i zv.kryeministres Belinda Balluku nuk përmendet, ndonëse raporti evidenton pezullimin e një zyrtari të lartë të ekzekutivit, kërkesën për heqjen e imunitetit dhe reagimet politike ndaj institucioneve të drejtësisë. Në një kohë kur janë raportuar edhe përpjekje lobimi për të ndikuar në trajtimin e kësaj çështjeje në raport, kjo mungesë ngre një pikëpyetje të ligjshme mbi transparencën e procesit. Përgjegjësia politike e kryeministrit Edi Rama për mënyrën se si ekzekutivi është përballur me këtë çështje nuk mund të fshihet pas formulimeve anonime. Nuk kërkojmë që Komisioni të paragjykojë një çështje gjyqësore apo të cenojë prezumimin e pafajësisë. Kërkojmë që një ngjarje me peshë të jashtëzakonshme institucionale të mos humbasë identitetin e saj në formulime të përgjithshme. Transparenca nuk kërkon dënimin e askujt; kërkon emërtimin e saktë të realitetit.
Po kështu, zhvillimet rreth dosjes AKSHI dhe çështjes që përfshin drejtuesen e Shërbimit Informativ të Shtetit, Vlora Hyseni, kërkojnë vëmendje të posaçme evropiane. Duke qenë se zhvillimet gjyqësore të shtatorit 2026 pasojnë periudhën e mbuluar nga raporti, nuk mund të kërkohet që ato të ishin përfshirë në atë dokument. Por është e domosdoshme që institucionet evropiane t'i ndjekin dhe t'i vlerësojnë në mënyrë të pavarur. Kur pikëpyetjet prekin administrimin e institucioneve publike dhe sigurinë shtetërore, kalendari i raportimit nuk duhet të bëhet arsye për mungesë vëmendjeje.
Problemi, megjithatë, është më i gjerë se këto çështje. Ai lidhet me trysninë politike ndaj drejtësisë, sulmet ndaj institucioneve të posaçme, pabarazinë e konkurrencës zgjedhore, ndikimin mbi median dhe trajtimin e protestës qytetare. Këto nuk janë probleme pa autorësi politike. Përgjegjësia për drejtimin e qeverisjes, për standardet e administrimit publik dhe për klimën institucionale i përket kryeministrit Edi Rama dhe mazhorancës që ai drejton. Vëzhgimet e OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet dhe zhvillimet e muajve të fundit në rrugët e Shqipërisë dëshmojnë se kemi të bëjmë me probleme që nuk mund të mbulohen nga një komunikim diplomatik optimist.
Një tjetër problem që përshkon gjithë këtë realitet është mungesa e transparencës, e cila në shumë raste duket sikur është kthyer në një mollë të ndaluar për qytetarët. Transparenca mbi vendimmarrjen, tenderat publikë, përdorimin e fondeve dhe përgjegjësinë e zyrtarëve nuk është një kërkesë dytësore administrative, por një kusht themelor i demokracisë. Kur qytetarit i mohohet e drejta për të ditur se si ushtrohet pushteti në emër të tij, llogaridhënia kthehet në një formalitet dhe pushteti rrezikon të mbetet pa kontrollin që i imponon një shoqëri demokratike.
Në këtë kontekst, marrin rëndësi të veçantë edhe deklaratat e ish-ambasadorit të BE-së në Tiranë, Silvio Gonzato, i cili ka theksuar se sulmet personale ndaj gjyqtarëve mund të shërbejnë si formë intimidimi, se zgjedhjet duhet të garantojnë konkurrencë të barabartë dhe se protesta është një e drejtë themelore demokratike. Këto janë standarde të drejta, por ato nuk duhet të mbeten vetëm pjesë e fjalorit diplomatik. Duhet të jenë edhe kriteret me të cilat matet realiteti shqiptar.
Do të ishte e padrejtë të mohoheshin hapat që Shqipëria ka bërë drejt integrimit. Por do të ishte po aq e padrejtë që këto arritje të shndërroheshin në një perde që pengon vështrimin drejt problemeve thelbësore. Shqipëria nuk është vetëm qeveria e saj dhe as suksesi negociues i një ekipi politik. Ajo është edhe qytetari që kërkon drejtësi, studenti që proteston, gazetari që kërkon të punojë pa presion dhe familja që nuk e sheh më të ardhmen e vet në vendin e saj.
Këtu lind një shqetësim që do të dëshiroja të mos kishte arsye të ekzistonte: mos vallë, në përpjekjen për ta paraqitur zgjerimin evropian si një histori suksesi, disa përfaqësues të institucioneve të Brukselit po ngatërrojnë përparimin e procesit me realitetin e vendit? Mos vallë bilanci diplomatik po merr përparësi ndaj vlerësimit kritik që duhet të jetë vetë themeli i integrimit? Nuk dua të besoj se kemi të bëjmë me një diplomaci që, për hir të bilanceve të veta dhe të një kalendari politik, preferon të regjistrojë parada suksesesh, duke lënë në hije kontradiktat që duhet të zgjidhë. Aq më pak dua të mendoj se pas kësaj mospërputhjeje qëndrojnë interesa apo kompromise që nuk përputhen me standardet evropiane. Por pikërisht për të mos lejuar që dyshime të tilla të marrin jetë, nevojiten transparencë, distancë kritike dhe vlerësime të pavarura.
Institucionet evropiane duhet ta shohin Shqipërinë përtej pritjeve protokollare dhe buzëqeshjes së pushtetit; të dëgjojnë jo vetëm ata që flasin në emër të qeverisë, por edhe ata që kërkojnë llogari prej saj dhe nuk marrin përgjigje. Stabiliteti i pushtetit nuk është domosdoshmërisht stabilitet demokratik, as ritmi i negociatave nuk është provë e mjaftueshme e cilësisë së shtetit ligjor.
Integrimi evropian nuk është një dhuratë që i bëhet një qeverie. Është aspirata historike e një populli dhe përgjegjësia për të ndërtuar institucione që nuk varen nga vullneti i një njeriu apo i një mazhorance.
Unë vazhdoj të besoj shumë te Evropa. Por besimi nuk është heshtje përballë kontradiktave. Është pikërisht detyrimi për t'i vënë ato në dukje, përpara se të bëhen të pakthyeshme.
Me respektin e duhur institucional dhe me përgjegjësinë qytetare të një shqiptari që beson te perspektiva evropiane e vendit të tij, dëshiroj të shpreh shqetësimin tim për hendekun që vazhdon të ekzistojë midis standardeve demokratike që Shqipëria synon të përmbushë në rrugën drejt Bashkimit Evropian dhe realitetit që përjetojnë çdo ditë qytetarët shqiptarë.
/Ndriçim Kulla - Studiues, shkrimtar dhe publicist/
© SYRI.net
Skandali me këngën nacionaliste serbe/ Gazetari: Marta Kos nuk reagoi vetë, e detyruam përmes pyetjeve
Gjekmarkaj takim në Milano me aleatin e Melonit: Diskutuam për protestat kundër korrupsionit dhe bashkimin e opozitës
Buxheti 2027/ Bardhi: Votojmë kundër! Parimi i Ramës, në xhepat e kujt do përfundojnë paratë e shqiptarëve