Ndalimet e pirjes së duhanit dhe fushatat ndërgjegjësuese për shëndetin ndihmuan që pirja e duhanit të bëhej më pak e pranueshme nga shoqëria. Megjithatë, të rriturit që pinë duhan çdo ditë raportojnë tani se njerëzit përreth tyre shprehin më pak mospëlqim ndaj këtij zakoni.
Duhanpirësit e përditshëm në katër vende u anketuan gjatë periudhës 2016–2022. Gjatë këtyre viteve, duhanpirësit raportuan më pak mospëlqim ndaj pirjes së duhanit dhe më shumë mospëlqim ndaj përdorimit të cigareve elektronike.
Studiuesit e cilësuan këtë prirje si shqetësuese, sepse pirja e duhanit është zakoni më i dëmshëm.
Analiza u drejtua nga Giang Vu, në Universitetin e Queensland-it. Ajo është studiuese në Qendrën Kombëtare për Kërkimin mbi Përdorimin e Substancave nga të Rinjtë.
Vëmendja e saj u përqendrua te normat shoqërore. Këto përfaqësojnë perceptimin e një personi për atë që bëjnë dhe miratojnë njerëzit përreth tij.
“Normat shoqërore lidhen me faktin nëse njerëzit e lënë duhanin apo fillojnë të përdorin cigare elektronike, ndaj këto ndryshime kanë rëndësi për shëndetin publik”, tha Vu.
Në këtë analizë u shqyrtuan vetëm qëndrimet. Nuk u ndoqën procesi i lënies së duhanit apo kalimi te përdorimi i cigareve elektronike.
Çfarë pyetën anketat
Përgjigjet u morën nga Anketa e Duhanpirjes dhe Përdorimit të Cigareve Elektronike në Katër Vende, pjesë e projektit Ndërkombëtar për Kontrollin e Duhanit.
Ajo u zhvillua në vitet 2016, 2018, 2020 dhe 2022. Në të morën pjesë Kanadaja, Shtetet e Bashkuara, Anglia dhe Australia.
Ekipi i Vu analizoi përgjigjet e 19 915 të rriturve që pinin duhan çdo ditë. Shumica e tyre morën pjesë vetëm në një nga katër raundet e anketimit.
Pjesëmarrësve iu drejtuan katër pyetje për pirjen e duhanit dhe po aq pyetje për përdorimin e cigareve elektronike. Sa prej pesë miqve të tyre më të afërt pinin duhan? Çfarë mendonin për pirjen e tyre të duhanit personat që kishin rëndësi për ta?
Dy pyetjet e tjera trajtonin qëndrimin e publikut të gjerë dhe opinionin e përgjithshëm të vetë duhanpirësit.
Mospëlqimi ndaj pirjes së duhanit u zvogëlua
Në vitin 2016, 63,5% e duhanpirësve të përditshëm thanë se personat e rëndësishëm për ta nuk e miratonin faktin që ata pinin duhan. Deri në vitin 2022, kjo përqindje kishte rënë në 54,3%.
Edhe mospëlqimi i perceptuar nga publiku i gjerë ishte zvogëluar. Në vitin 2016, 83,3% besonin se publiku nuk e miratonte pirjen e duhanit. Gjashtë vjet më vonë, kjo përqindje ishte 72,5%.
Ndryshuan edhe qëndrimet e vetë duhanpirësve. Në vitin 2016, 52,1% kishin një opinion negativ për pirjen e duhanit, ndërsa në vitin 2022 kjo përqindje ishte 43%.
Kjo rënie nuk nisi me anketat e reja. Një analizë e mëparshme e të njëjtit program anketimi, që përfshinte periudhën 2002–2015, zbuloi se mospëlqimi ndaj pirjes së duhanit te duhanpirësit e përditshëm ishte dobësuar përgjithësisht gjatë asaj periudhe.
Të marra së bashku, të dy studimet tregojnë një ndryshim afatgjatë, theksoi ekipi i Vu.
Një tregues nuk shfaqi asnjë ndryshim statistikisht domethënës.
Në vitin 2016, 19% e duhanpirësve thanë se më shumë se gjysma e pesë miqve të tyre më të afërt pinin duhan. Në vitin 2022, kjo përqindje ishte 17,6%.
Përdorimi i cigareve elektronike u përball me më shumë mospëlqim
Sa i përket përdorimit të cigareve elektronike, përgjigjet ndryshuan në drejtimin e kundërt.
Në vitin 2016, 31,3% e duhanpirësve të përditshëm thanë se personat e rëndësishëm për ta nuk e miratonin përdorimin e cigareve elektronike. Deri në vitin 2022, kjo përqindje ishte rritur në 41,4%.
Duhanpirësit perceptuan gjithashtu një rritje të mospëlqimit ndaj cigareve elektronike në mesin e publikut të gjerë. Përqindja e atyre që besonin se publiku nuk e miratonte përdorimin e tyre u rrit nga 41,2% në 48,3%. Të dyja përqindjet arritën nivelin më të lartë në vitin 2020 dhe ishin disi më të ulëta në vitin 2022.
Edhe opinionet e vetë duhanpirësve për cigaret elektronike u bënë më negative. Në vitin 2016, 32,8% kishin një opinion negativ për to. Deri në vitin 2022, kjo përqindje ishte rritur në 49,1%, krahasuar me 43% që kishin një opinion negativ për pirjen e duhanit.
Megjithatë, cigaret elektronike nuk e kishin tejkaluar pirjen e duhanit në dy pyetjet e tjera. Duhanpirësit perceptonin më shumë mospëlqim ndaj pirjes së duhanit sesa ndaj përdorimit të cigareve elektronike, si nga publiku, ashtu edhe nga personat e rëndësishëm për ta.
Përdorimi i cigareve elektronike u bë gjithashtu pak më i zakonshëm mes miqve të duhanpirësve. Përqindja e atyre që thanë se më shumë se gjysma e pesë miqve të tyre më të afërt përdornin cigare elektronike u rrit nga 1,6% në 2,8%.
Vendet shfaqën prirje të ngjashme
Përdorimi i cigareve elektronike rregullohet në mënyra shumë të ndryshme në të katër vendet. Në Angli, cigaret elektronike me nikotinë shiten në dyqane. Ato promovohen gjithashtu përmes sistemit kombëtar të kujdesit shëndetësor si një mënyrë për të lënë duhanin. Në tetor 2021, Australia zyrtarizoi një sistem sipas të cilit cigaret elektronike mund të sigurohen vetëm me recetë.
Nivelet e mospëlqimit ndryshonin nga një vend në tjetrin. Duhanpirësit në Angli perceptonin mospëlqimin më të ulët ndaj të dy produkteve. Ndërsa duhanpirësit në Kanada perceptonin mospëlqimin më të lartë ndaj pirjes së duhanit.
Megjithatë, drejtimi i ndryshimit ishte kryesisht i njëjtë. Në shtatë nga tetë treguesit, nuk u gjetën prova se prirjet ndryshonin nga njëri vend në tjetrin.
Përjashtim bënte opinioni negativ ndaj cigareve elektronike, i cili u rrit më pak në Angli.
Media mund të ndikojë në formimin e qëndrimeve
“Këto prirje ishin përgjithësisht të ngjashme, pavarësisht politikave për pirjen e duhanit apo përdorimin e cigareve elektronike”, tha Vu.
Ekipi i saj sugjeroi se mbulimi mediatik ndërkombëtar dhe ngjarjet e mëdha mund të ndikojnë në qëndrime, krahas politikave kombëtare. Një prej këtyre ngjarjeve ishte një shpërthim i rasteve të dëmtimeve të mushkërive në vitin 2019, te personat në Shtetet e Bashkuara që përdornin cigare elektronike.
Më vonë, ky shpërthim u lidh kryesisht me një aditiv në cigaret elektronike ilegale që përmbanin kanabis. Sipas ekipit, ai u fajësua gabimisht te përdorimi i cigareve elektronike me nikotinë.
Shqetësimet për shëndetin e mushkërive gjatë pandemisë COVID-19 mund të kenë kontribuar gjithashtu në rritjen e mospëlqimit, shkruan studiuesit.
Pse janë të shqetësuar studiuesit
Përdorimi i cigareve elektronike nuk është pa rreziqe. Megjithatë, provat aktuale tregojnë se ato paraqesin rreziqe shëndetësore dukshëm më të ulëta sesa pirja e duhanit, shkroi ekipi. Ekzistojnë gjithashtu prova se cigaret elektronike i ndihmojnë njerëzit të lënë duhanin.
“Rritja e mospëlqimit ndaj cigareve elektronike mund t'i dekurajojë personat që pinë duhan të kalojnë te një alternativë më pak e dëmshme”, tha Vu.
Ekipi është gjithashtu i shqetësuar për dobësimin e mospëlqimit ndaj pirjes së duhanit. Personat që pinë duhan çdo ditë do të përfitonin më shumë nga lënia e tij. Studimet e mëparshme e kanë lidhur mospëlqimin ndaj pirjes së duhanit me përpjekjet për ta lënë atë.
Përpjekjet për ta bërë pirjen e duhanit të papranueshme nga shoqëria mund të jenë duke humbur efektin e tyre te ky grup, shkruan ekipi. Mund të nevojiten qasje që rrisin besimin e duhanpirësve në aftësinë e tyre për ta lënë duhanin dhe që trajtojnë pengesat që ua vështirësojnë këtë proces.
Vu bëri thirrje për mesazhe të shëndetit publik që t'i përcjellin me saktësi rreziqet e të dy produkteve.
“Kjo do t'u mundësonte personave që pinë duhan të merrnin vendime të informuara, duke vazhduar njëkohësisht mbrojtjen e të rinjve që nuk kanë pirë kurrë duhan”, tha ajo.
A ndikojnë qëndrimet në lënien e duhanit?
Studimi nuk mund të tregojë nëse këto qëndrime ndryshuan sjelljen e duhanpirësve.
Të gjithë pjesëmarrësit pinin duhan çdo ditë, ndaj rezultatet nuk përfaqësojnë popullsinë e përgjithshme. Ekipi paralajmëroi gjithashtu që rezultatet të mos përgjithësohen për të rinjtë.
Qëndrimet ndaj pirjes së duhanit dhe përdorimit të cigareve elektronike kanë ndjekur prirje të ndryshme në këtë grup.
Vetë grupi i duhanpirësve të përditshëm mund të ketë ndryshuar me kalimin e kohës. Duhanpirësit që ishin të hapur ndaj alternativave mund të kenë kaluar tashmë te cigaret elektronike ose ta kenë lënë duhanin. Kjo do të linte pas një grup me qëndrime më të forta kundër cigareve elektronike.
Pyetjet për cigaret elektronike kishin të bënin me miratimin dhe opinionin ndaj tyre. Pjesëmarrësve nuk iu kërkua të tregonin se sa të dëmshme mendonin se ishin ato. Prandaj, rritja e mospëlqimit mund të pasqyrojë pjesërisht imazhin e tyre shoqëror.
Përdorimi i cigareve elektronike nga të rinjtë mund të ndikojë në perceptime
Vëmendja e publikut gjatë atyre viteve u përqendrua te rritja e shpejtë e përdorimit të cigareve elektronike nga të rinjtë, theksoi ekipi. Cigaret elektronike mund të kenë filluar të perceptohen më pak si një ndihmë për të rriturit që duan të lënë duhanin dhe më shumë si një problem që lidhet me të rinjtë.
Përgjigjet u bazuan në vetëraportimin e pjesëmarrësve. Studimi gjithashtu nuk mund të tregojë nëse politikat e ndonjërit prej vendeve ndikuan në qëndrimet e duhanpirësve.
Studimet e ardhshme mund t'i ndjekin duhanpirësit përgjatë një periudhe kohore. Ato mund të testojnë nëse ndryshimi i qëndrimeve parashikon një përpjekje për të lënë duhanin ose kalimin te cigaret elektronike./Earth.com
© SYRI.net