Një ditë përpara ankandit në Nju Jork, pronarët e pikturës së Vincent van Gogh dhe trashëgimtarët e një familjeje hebreje arritën një marrëveshje në çastet e fundit. Vepra pritet të shitet për rreth 180 milionë dollarë.
Shitja e “Châtaigniers en fleurs” (Pemët e Gështenjave që Lulëzojnë) ishte vënë në dyshim nga pretendimi se piktura ishte shitur nën presion, në kohën e persekutimit nazist gjatë viteve 1930.
Të lidhura
None found
Trashëgimtarët e Samuel Fischer, botues hebre që jetonte në Berlin përpara Luftës së Dytë Botërore, e kishin kundërshtuar ankandin. Sipas tyre, familja ishte detyruar të hiqte dorë nga vepra për shkak të problemeve financiare të shkaktuara nga politikat naziste.
Ata thonë se përndjekja e autorëve dhe ndalimi i veprave të tyre dëmtuan rëndë shtëpinë botuese të familjes. Në listën e zezë të nazistëve ishin edhe Hermann Hesse dhe laureati i Nobelit Thomas Mann.
Pas bisedimeve, Sotheby’s bëri të ditur se ishte gjetur një zgjidhje që i kënaqte të dyja palët. Shtëpia e ankandeve nuk publikoi kushtet e marrëveshjes apo hollësi për anën e saj financiare.
Trashëgimtarët e Fischer falënderuan pronarët aktualë për bashkëpunimin dhe negociatat. Ata theksuan se marrëveshja krijoi mundësinë që të njiheshin vuajtjet e familjes së tyre gjatë periudhës naziste.
Familja Blaquier-Arrieta, që zotëron sot pikturën, e përshkroi marrëveshjen si një zgjidhje miqësore dhe shprehu kënaqësinë që vepra mund të shitet në ankand pa pengesa të tjera.
Sotheby’s kishte thënë më parë se hetimi i saj nuk kishte zbuluar prova të mjaftueshme për të vërtetuar një shitje nën presion. Megjithatë, ajo ishte angazhuar të kërkonte një zgjidhje me trashëgimtarët.
Historia e veprës dhe pretendimet për shitjen e saj
Van Gogh e pikturoi veprën në vitin 1890 në Auvers-sur-Oise, një fshat francez, pak pasi doli nga spitali psikiatrik. Peizazhi paraqet pemë gështenjash të çelura dhe vlerësohet për ngjyrat e gjalla e teknikën dalluese të artistit.
Samuel Fischer e bleu pikturën në Berlin më 1909. Gjatë viteve 1932-1933, ai e la atë në galerinë Paul Cassirer & Co. në Amsterdam.
Kur Fischer vdiq në vitin 1934, koleksioni i tij i artit dhe shtëpia botuese kaluan në administrimin e vajzës së tij Brigitte dhe dhëndrit Gottfried Bermann-Fischer.
Galeria në Amsterdam ia shiti pikturën koleksionistëve francezë Marcel dhe Henriette Kapferer në qershor 1936. Familja Fischer ishte larguar atëherë nga Berlini dhe po përballej me vështirësi të mëdha si pasojë e persekutimit nazist.
Avokati i trashëgimtarëve thotë se kriza financiare e biznesit familjar e bëri shitjen të domosdoshme. Ai ka argumentuar edhe se familjes iu desh të paguante të ashtuquajturën “taksë të fluturimit të Rajhut”, një taksë e rëndë për ata që largoheshin nga Gjermania naziste.
Sotheby’s, nga ana e saj, këmbëngul se nuk ka prova që shitja e vitit 1936 u krye nën presion. Të dhënat e publikuara tregojnë se çmimi ishte 68 mijë franga zvicerane, i barasvlershëm në atë kohë me rreth 22 mijë dollarë.
Pas Luftës së Dytë Botërore, piktura ndërroi disa pronarë, përpara se ta blinte familja argjentinase Blaquier-Arrieta në vitin 1975.
Çmimi i pritshëm mund të vendosë rekord të ri
Shitja e veprës pritet të tërheqë vëmendje të madhe në tregun ndërkombëtar të artit. Nëse çmimi arrin 180 milionë dollarët e parashikuar, do të tejkalohet rekordi aktual i ankandit për një pikturë të Van Gogh-ut.
Aktualisht, këtë rekord e mban “Verger avec cyprès”, e shitur për 117 milionë dollarë në vitin 2022.
“Châtaigniers en fleurs” është njëra prej 12 veprave të koleksionit Blaquier-Arrieta që Sotheby’s po i nxjerr në ankand. Mes tyre ka edhe piktura nga Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir dhe Paul Cézanne. Vlera e përgjithshme e pritshme e veprave i kalon 450 milionë dollarët.
Marrëveshja e dy familjeve shmang një përplasje tjetër ligjore dhe etike në tregun e artit, ku vitet e fundit janë shtuar pretendimet për vepra të shitura nën presion gjatë regjimit nazist.







