Presidenti i Kinës, Xi Jinping, u zotua të mërkurën se do të kundërshtojë proteksionizmin tregtar, ndërsa homologu i tij rus, Vladimir Putin, kritikoi sanksionet perëndimore. Deklaratat u bënë në prag të takimit trepalësh me rëndësi të lartë me presidentin amerikan Donald Trump.
Të dy liderët mbajtën fjalimet e tyre në samitin e Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), në qytetin teknologjik Shenzhen, në jug të Kinës, pak orë përpara se Trump të mbërrinte në vend, pas takimeve me aleatë të rëndësishëm rajonalë në Manila gjatë kësaj jave.
Xi e priti Trumpin në aeroport. Ishte hera e parë që presidenti kinez organizonte një pritje të tillë për një lider të huaj që prej marrjes së detyrës. Ky gjest ishte një përgjigje ndaj pritjes që Trump i kishte rezervuar Xi-së në bazën ajrore Joint Base Andrews, në shtator, gjatë takimit të tyre të fundit.
Të dy shkëmbyen përqafime dhe disa fjalë përpara se të drejtoheshin drejt autokolonave të tyre.
“Kina është një vend i etikës dhe ka traditën e kthimit të mirësjelljes”, citoi agjencia shtetërore e lajmeve Xinhua të ketë thënë Xi, përcjell Reuters.
Ai shtoi se mezi priste të diskutonte marrëdhëniet Kinë-SHBA, bashkëpunimin në rajonin Azi-Paqësor dhe zhvillimet në skenën globale.
Sipas Xinhua-s, Trump deklaroi se çdo takim me Xi-në ka qenë “shumë i këndshëm”.
Më pas, të dy iu bashkuan Putinit dhe liderëve të tjerë në ambientet e samitit të APEC-ut, ku morën pjesë në një ceremoni përshëndetëse, një fotografi të përbashkët dhe një darkë zyrtare.
Takimi trepalësh dhe shqetësimet për një “Jaltë të re”
Tre liderët pritet të takohen të enjten, në kuadër të samitit, ku mund të diskutojnë luftën e Rusisë në Ukrainë, luftën e SHBA-së në Iran, si dhe çështje të tjera të ndjeshme, përfshirë tregtinë, inteligjencën artificiale dhe armët bërthamore.
Takimi ka nxitur krahasime me Konferencën e Jaltës të vitit 1945, ku SHBA-ja, Britania e Madhe dhe Bashkimi Sovjetik formalizuan sferat e tyre të ndikimit, duke hedhur themelet e rendit botëror pas Luftës së Dytë Botërore. Konferenca e Jaltës është kthyer në një simbol të marrëveshjeve të fuqive të mëdha, të cilat imponohen edhe në kurriz të vendeve më të vogla.
Takimi i pritshëm ka shkaktuar shqetësim në disa kryeqytete evropiane dhe aziatike, ku ekziston frika se fuqitë më të mëdha ushtarake në botë mund të anashkalojnë interesat e vendeve të tjera.
Në fjalimin e tij hapës, Xi bëri thirrje për mbështetjen e asaj që e cilësoi si “tregti të lirë dhe të hapur”, duke u përpjekur ta paraqesë Kinën si një partnere të qëndrueshme në skenën ndërkombëtare. Kjo vjen në kontrast me politikat e SHBA-së nën drejtimin e Trumpit, e cila ka rritur tarifat dhe ka ndjekur një politikë të jashtme më të ashpër.
Xi: Të mbështesim tregtinë e lirë dhe sistemin shumëpalësh
Deklaratat e presidentit kinez erdhën pasi Uashingtoni njoftoi kufizime të mëtejshme për aksesin e Kinës në çipat e avancuar të inteligjencës artificiale, të prodhuar nga kompani si Nvidia. Këto masa mund ta ndërlikojnë më tej armëpushimin e brishtë tregtar mes Uashingtonit dhe Pekinit. Kina ka paralajmëruar se do të kundërpërgjigjet.
“Duhet të mbështesim me vendosmëri sistemin tregtar shumëpalësh të bazuar në rregulla, me Organizatën Botërore të Tregtisë në qendër të tij, si dhe tregtinë dhe investimet e lira e të hapura”, deklaroi Xi përpara një audience drejtuesish biznesi.
Partnerët tregtarë perëndimorë kanë kritikuar Kinën për tepricat vjetore tregtare që tejkalojnë 1 trilion dollarë, duke argumentuar se këto rezultate arrihen përmes politikave që favorizojnë sektorin e prodhimit në kurriz të konsumatorëve vendas.
Pekini argumenton se modeli i tij i rritjes ekonomike është i përshtatshëm për një ekonomi që ende po përpiqet të arrijë nivelin e vendeve më të pasura të botës.
Ndërkohë, Uashingtoni, Brukseli dhe aktorë të tjerë janë të shqetësuar se dominimi i Kinës në zinxhirët e furnizimit mund t’i japë asaj ndikim gjeopolitik. Sipas tyre, politikat kineze kërcënojnë industritë dhe vendet e punës në ekonomitë e tyre.
Xi deklaroi se Kina do të vazhdojë të investojë në industrinë e saj dhe në teknologjitë e reja. Ai shtoi se ekonomia e dytë më e madhe në botë do të ulë tarifat dhe do të hapë më tej tregjet e saj, duke kundërshtuar njëkohësisht proteksionizmin dhe unilateralizmin.
George Chen, partner dhe drejtues i praktikës dixhitale në kompaninë Asia Group, vlerësoi se mesazhi i Xi-së ka gjasa të gjejë mbështetje te shumë vende të Jugut Global dhe të përforcojë përpjekjen e Pekinit për të dalluar strategjinë e tij teknologjike nga ajo e Uashingtonit.
Vizita e Trumpit në Azi është e para që prej humbjes së Partisë Republikane në zgjedhjet e mesmandatit. Ndërkohë, tensionet shtohen edhe nga akuzat që lidhen me themeluesin e Nvidia-s, Jensen Huang, si dhe me një person të dyshuar si spiun kinez.
Pritje e ftohtë për kryeministren japoneze
Liderët e Australisë, Kanadasë, Koresë së Jugut dhe vendeve të tjera u pritën në Kinë me valltarë dhe ushtarë që mbanin armë në duar.
Ndryshe ndodhi me kryeministren japoneze, Sanae Takaichi, e cila pas mbërritjes u drejtua drejt automjetit pa asnjë ceremoni mirëseardhjeje.
Vizita e saj zhvillohet në një periudhë tensionesh mes Pekinit dhe Tokios, të cilat nisën një vit më parë, pasi Takaichi deklaroi se Japonia mund të angazhonte ushtrinë nëse një veprim i Kinës kundër Tajvanit do të kërcënonte edhe territorin japonez.
Të martën, Tajvani dhe Japonia raportuan për shkelje të hapësirës së tyre ajrore nga avionë ushtarakë rusë.
Putin: Sanksionet nuk mund të ndalin rritjen ekonomike
Putin, i cili foli pas Xi-së, iu referua sanksioneve perëndimore dhe kritikoi fuqitë e Perëndimit, duke i cilësuar ato si “hegjemonë të dikurshëm”.
Fjalimi i tij erdhi pasi Ukraina goditi urën strategjike të Kerçit, që lidh Krimenë me Rusinë, duke i shkaktuar një goditje të rëndësishme Moskës në luftën që tashmë ka hyrë në vitin e katërt.
Putin deklaroi se Evropa ndodhet në një “rënie poshtëruese” dhe se sanksionet kundër Rusisë, të vendosura pas pushtimit të Ukrainës, kanë pasur efekt të kundërt nga ai që synohej.
“Përvoja ka treguar se instrumentet tradicionale të dominimit ekonomik dhe të detyrimit de facto e kanë humbur në masë të madhe fuqinë e tyre, duke mos pasur më të njëjtin efekt frikësues”, u shpreh Putin.
Ai shtoi se sanksionet, tarifat dhe kufizimet e eksporteve mund të kenë ende një efekt të caktuar frenues, por nuk janë në gjendje të ndalin rritjen ekonomike, e aq më pak të shkatërrojnë ekonomitë e konkurrentëve.
Gjatë qëndrimit në Manila, Trump u zotua të thellojë bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes me Filipinet, në një kohë kur tensionet mes Manilës dhe Pekinit po rriten për shkak të mosmarrëveshjeve mbi disa territore në Detin e Kinës Jugore.
Më herët, Trump kishte përmendur mundësinë e një takimi me liderin e Koresë së Veriut, Kim Jong Un, gjatë vizitës në Kinë, por deri tani një takim i tillë nuk është konfirmuar.
Kremlini hodhi poshtë këtë javë krahasimet me Konferencën e Jaltës, duke i cilësuar ato si “lojëra të politologëve”.
Megjithatë, Moska pranoi se takimi do të ketë ndikim të madh në çështjet globale. Nga ana tjetër, Pekini deklaroi se takimi trepalësh do të kontribuojë në promovimin e paqes botërore.
Putin e përshkroi botën si “të trazuar”, por tha se mosmarrëveshjet mund të zgjidhen përmes dialogut.
“Prandaj pres përfitime të mëdha të mundshme nga takimi i ardhshëm trepalësh”, përfundoi ai.