Kërkimet për ilaçe kundër Alzheimerit janë të mbushura me dështime. Por këtë javë, mjekët dhanë një lajm çuditërisht pozitiv, falë një pilule të ngjashme me Viagrën, e cila është përshtatur për trajtimin e kësaj sëmundjeje të trurit.
Ilaçi, i cili shitet tashmë në Korenë e Jugut me emrin Mvix për trajtimin e disfunksionit erektil, ngadalësoi rënien e aftësive mendore në një studim global njëvjeçar, ku morën pjesë më shumë se 1,500 persona me Alzheimer në fazat e hershme. Por ky efekt u vu re vetëm te ata që nuk po merrnin më parë ilaçe të tjera kundër demencës.
Për këta pacientë, të cilët përbënin rreth 40 për qind të pjesëmarrësve në studim, një version me dozë më të ulët i Mvix ngadalësoi përparimin e sëmundjes me gati një të tretën, krahasuar me një pilulë placebo. Ky vlerësim bazohet në intervistat me pacientët dhe kujdestarët e tyre, lidhur me kujtesën, aftësinë për të gjykuar dhe përballimin e aktiviteteve të përditshme.
Me fjalë të tjera, pas një viti, personat që morën ilaçin kishin arritur afërsisht në të njëjtën gjendje ku ndodhej grupi që mori placebon rreth tre muaj e gjysmë më parë, sipas vlerësimit të kompanisë. Nëse ky efekt vazhdon, koha e fituar mund të rritet me çdo vit trajtimi.
Megjithatë, pjesa tjetër e studimit tregoi një rezultat të ndryshëm. Te 60 për qind e pjesëmarrësve të tjerë — persona që po merrnin tashmë ilaçe standarde për të menaxhuar simptoma si humbja e kujtesës dhe konfuzioni — ilaçi tregoi pak ose aspak përfitim. Si rezultat, kur u morën në konsideratë të gjithë pjesëmarrësit, efekti u zhduk.
Pavarësisht rezultateve të përziera, kompania që financoi studimin thotë se ai përbën një sukses. AriBio, kompania koreano-jugore që po zhvillon ilaçin për Alzheimerin, kishte përcaktuar paraprakisht se rezultatet do t’i vlerësonte në dy mënyra: te të gjithë pjesëmarrësit dhe te ata që nuk merrnin ilaçe të tjera kundër demencës. Një rezultat pozitiv në cilindo prej këtyre grupeve do të konsiderohej si përmbushje e objektivit kryesor të studimit.
AriBio tha se planifikon të diskutojë me Administratën Amerikane të Ushqimit dhe Barnave (FDA) nëse të dhënat mund të konsiderohen të mjaftueshme më vete apo nëse agjencia do të kërkojë fillimisht një tjetër studim klinik.
Ekspertë të jashtëm, si Atticus Hainsworth, neuroshkencëtar në Universitetin City St George’s të Londrës, shprehen me optimizëm të kujdesshëm. “Është ende herët për të thënë diçka me siguri”, tha Hainsworth, i cili nuk ishte i përfshirë në studimin për Alzheimerin, por po vlerëson ilaçin e AriBios për një tjetër sëmundje të trurit, që prek enët e vogla të gjakut dhe është një shkak i zakonshëm i goditjeve në tru dhe demencës. Megjithatë, ai tha se provat e deritanishme te personat që nuk marrin ilaçe të tjera kundër demencës “duken mjaft të mira”.
Nëse miratohet për trajtimin e Alzheimerit, formulimi me dozë të ulët i Mvix do të ishte pilula e parë e autorizuar në Shtetet e Bashkuara për të ngadalësuar sëmundjen, tha Sharon Sha, neurologe dhe drejtuese e Qendrës së Stanfordit për Çrregullimet e Kujtesës, e cila drejtoi studimin.
Trajtimet ekzistuese ose lehtësojnë përkohësisht simptomat, ndërsa rënia e aftësive mendore vazhdon pa u ndalur, ose janë terapi me antitrupa që ngadalësojnë sëmundjen afërsisht në të njëjtën masë si Mvix te pjesëmarrësit që nuk merrnin ilaçe të tjera kundër demencës. Por këto terapi duhet të administrohen përmes infuzionit ose injeksionit dhe mbartin rrezikun e ënjtjes dhe gjakderdhjes në tru.
“Prandaj, të kesh një ilaç që ndryshon ecurinë e sëmundjes, që merret nga goja dhe ka relativisht pak efekte anësore, do të ishte diçka shumë e rëndësishme”, tha Sha, e cila prezantoi rezultatet të hënën në konferencën për Studimet Klinike mbi Sëmundjen e Alzheimerit. “Është shumë emocionuese dhe premtuese.”
Kalimi nga dhoma e gjumit te truri do të ishte një kapitull i dytë i përshtatshëm për Mvix. Në fund të fundit, ripërdorimi i Viagrës dhe i përbërjeve kimike të ngjashme nuk është diçka e re.
Të gjitha këto ilaçe funksionojnë në të njëjtën mënyrë. Ato bllokojnë një enzimë të quajtur fosfodiesteraza e tipit 5, e cila normalisht çaktivizon një sinjal kimik që u tregon enëve të gjakut të relaksohen. Kur ky mekanizëm çaktivizimi bllokohet, sinjali vazhdon të veprojë. Për burrat me disfunksion erektil, kjo do të thotë se gjatë eksitimit seksual mund të rrjedhë më shumë gjak drejt penisit dhe të qëndrojë aty.
Megjithatë, i njëjti sinjal funksionon edhe në tru, ku aktivizon një mekanizëm molekular që qelizat nervore përdorin për të forcuar lidhjet mes tyre, një hap kyç për konsolidimin e kujtimeve. Sipas kësaj teorie, nëse sinjali mbahet aktiv për më gjatë, një tru i prekur nga sëmundja mund të përfitojë prej tij.
Fillimisht, vëmendjen e studiuesve e tërhoqi efekti i këtyre ilaçeve në enët e gjakut. Në fillim të viteve 1990, kompania Pfizer testoi një pilulë eksperimentale të këtij lloji si trajtim për anginën, dhimbjen e kraharorit që shkaktohet nga qarkullimi i dobët i gjakut drejt zemrës.
Ilaçi pati pak efekt për zemrën. Por burrat që morën pjesë në studimet e para raportuan një efekt anësor të papritur: ereksione. Në vitin 1998, FDA e miratoi ilaçin me emrin Viagra.
Shenjat e para të një lidhjeje të mundshme me trurin u shfaqën më vonë, nga studimet te brejtësit, ku ilaçet përmirësuan kujtesën te minjtë e modifikuar gjenetikisht për të zhvilluar tipare të sëmundjes së Alzheimerit. Më pas, analizat e kartelave mjekësore sugjeruan se ky efekt mund të shfaqej edhe te njerëzit.
Një studim i kërkesave për rimbursim të sigurimeve shëndetësore, që përfshinte më shumë se 7 milionë amerikanë, zbuloi se personat që merrnin Viagra kishin 69 për qind më pak gjasa të zhvillonin Alzheimer gjatë një periudhe gjashtëvjeçare. Një tjetër studim, me afro 270,000 burra britanikë me disfunksion erektil, zbuloi një rrezik 18 për qind më të ulët te ata që u ishte përshkruar Viagra, Cialis dhe trajtime të ngjashme, shkruan WP.
Por studime të tilla nuk mund të provojnë një lidhje shkak-pasojë. Gjithashtu, jo të gjitha ilaçet e kësaj klase mund të jenë njësoj të afta për të depërtuar në tru dhe për të arritur objektivin e tyre.
AriBio mendonte se kishte një avantazh. Studimet laboratorike treguan se ilaçi i saj ishte rreth 10 herë më selektiv se Viagra në veprimin ndaj objektivit të përbashkët, ndërsa kompania thotë se ai depërton gjithashtu më lehtë në tru.
Në fund të vitit 2022, AriBio nisi testimin e pilulës në klinika të kujtesës në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Azi.
AriBio zgjodhi një dozë ditore prej 30 miligramësh, më pak se një e treta e dozës prej 100 miligramësh që përdorin shumica e burrave për trajtimin e disfunksionit erektil. Kompania arsyetoi se kjo dozë do të ishte e mjaftueshme për të vepruar në tru, por njëkohësisht mjaftueshëm e ulët për të shmangur efektet anësore që mund t’u tregonin pjesëmarrësve nëse po merrnin ilaçin e vërtetë.
Duket se kjo zgjedhje ka dhënë rezultat. Pas një viti trajtimi, personat që nuk merrnin ilaçe të tjera kundër demencës patën një rënie më të ngadaltë të aftësive mendore. Testet e lëngut cerebrospinal të pjesëmarrësve treguan se ilaçi po arrinte objektivin e tij në tru. Gjithashtu, te personat që nuk merrnin ilaçe të tjera kundër demencës, trajtimi uli nivelet e një forme të proteinës tau të lidhur me sëmundjen, e cila kontribuon në krijimin e grumbullimeve toksike që formohen në trurin e personave me Alzheimer.
Efektet anësore të trajtimit të AriBios përfshinin diarre, marramendje dhe të fikët. Këto mund të duken të lehta, por mund të jenë të rrezikshme për një person me Alzheimer, vuri në dukje Ottavio Arancio, neurobiolog në Qendrën Mjekësore Irving të Universitetit Columbia, i cili nuk ishte i përfshirë në studim. Çdo gjë që rrit rrezikun e rrëzimeve “ka rëndësi në një popullatë të moshuar”, tha ai.
Sa i përket efektit që e bëri Viagrën të famshme, vetëm tre nga rreth 770 personat që morën ilaçin raportuan rritje të dëshirës seksuale, ndoshta sepse doza ishte shumë më e ulët se ajo që përdoret për trajtimin e disfunksionit erektil.
Më pas mbetet edhe një pikëpyetje që shoqëron të gjithë studimin: Pse pilula ndihmoi vetëm personat që nuk merrnin më parë ilaçe të tjera kundër demencës? “Të gjithë e kemi këtë pyetje tani”, tha Sha.
Një mundësi është që efektet e pilulës mbivendosen me ato të ilaçeve standarde kundër demencës, duke lënë pak hapësirë për përfitime shtesë. Ose personat që tashmë merrnin këto ilaçe, një pjesë disi më e madhe e të cilëve kishin kaluar nga demenca shumë e lehtë në atë të lehtë, mund të kenë qenë thjesht më të vështirë për t’u trajtuar.
Cilado qoftë arsyeja, AriBio tani duhet të bindë autoritetet rregullatore. “Objektivi kryesor u përmbush”, tha Fred Kim, drejtor menaxhues i kompanisë. “Por nëse kjo është e mjaftueshme për miratimin e ilaçit, mbetet një çështje për t’u diskutuar.”
Nëse ekziston një rrugë përpara, tha ai, “ne do ta ndjekim. Nëse nuk ekziston, atëherë çfarë mund të bëjmë? Do ta zbulojmë.”