A do të shkruhet vërtet histori nga takimi tresh në Shenzhen? Kur tre burrat më të fuqishëm të botës të takohen këtë të enjte (19.11.2026) për bisedime të drejtpërdrejta në kuadër të samitit të APEC-ut në Shenzhen të Kinës, në këtë “takim me rëndësi historike” do të jetë në lojë as më shumë e as më pak se “paqja botërore”. Të paktën kështu deklaroi paraprakisht kreu i shtetit kinez Xi Jinping.
Asnjëherë më parë Xi, presidenti i SHBA-së Donald Trumpdhe kreu i shtetit rus Vladimir Putin nuk janë takuar të tre së bashku për të diskutuar problemet më urgjente të botës. Madje ende nuk është e sigurt se cilat tema do të diskutohen konkretisht: çarmatimi bërthamor, Irani, Ukraina, tregtia botërore?
Megjithatë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyj ka paralajmëruar tashmë për një “Jaltë 2.0”, duke iu referuar Konferencës historike të Jaltës të vitit 1945, kur Bashkimi Sovjetik, SHBA-ja dhe Britania e Madhe diskutuan në Krime për riorganizimin politik të Evropës pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.
Por në fakt, tre udhëheqësit duken ende shumë larg një riorganizimi global. Pritshmëritë dhe interesat e palëve para takimit ndryshojnë ndjeshëm, dhe kjo në disa fusha njëherësh.
Pozicione të kundërta: Armët bërthamore
Një nga temat për të cilat Trump dëshiron të bisedojë me Moskën dhe Pekinin është reduktimi i mundshëm i arsenaleve bërthamore në mbarë botën. Që prej skadimit në shkurt 2026 të NEW START, marrëveshjes së fundit të madhe amerikano-ruse për armët bërthamore, nuk ekziston më asnjë marrëveshje detyruese për kufizimin e armëve strategjike bërthamore.
Uashingtoni dëshiron të përfshijë edhe Kinën. Por Pekini deri tani e ka kundërshtuar këtë. Rusia dhe SHBA-ja kanë secila rreth nëntë herë më shumë armë bërthamore se Kina. Nga këndvështrimi kinez, dy fuqitë më të mëdha bërthamore duhet fillimisht të reduktojnë arsenalet e tyre, përpara se edhe Pekini të jetë i gatshëm të bëjë lëshime.
SHBA-ja dhe Kina kishin arritur ndërkohë që në nëntor 2024 një marrëveshje parimore për armët bërthamore dhe inteligjencën artificiale. Sipas saj, të dyja shtetet bien dakord se vendimi për përdorimin e armëve bërthamore duhet të mbetet gjithmonë në duart e njeriut. Edhe Rusia, në parim, ka të njëjtin qëndrim, por në të kaluarën ka bllokuar disa herë marrëveshje ndërkombëtare përkatëse.
Nëse për këtë çështje do të arrihej një deklaratë parimore tripalëshe me karakter detyrues, ky do të ishte një hap i madh përpara në kontrollin e armëve bërthamore.
Pozicione të kundërta: Irani
Një tjetër çështje e rëndësishme për Trumpin është konflikti me Iranin. Por edhe këtu tri fuqitë ndjekin interesa shumë të ndryshme. SHBA-ja dëshiron të pengojë Iranin që të fitojë aftësinë për të prodhuar një bombë atomike. Për një periudhë u fol edhe për mundësinë e një ndryshimi të regjimit në Teheran. Presidenti amerikan nuk flet më për këtë, por synimi mbetet që programet iraniane të raketave dhe dronëve të kufizohen në mënyrë të qëndrueshme.
Pekini, nga ana tjetër, i ka dënuar ashpër sulmet amerikane dhe izraelite ndaj Iranit. Kina është një blerëse e rëndësishme e naftës iraniane. Për këtë arsye, konflikti dhe bllokimi i Ngushticës së Hormuzit godasin edhe ekonominë kineze. Në të kaluarën, Pekini është përpjekur të paraqitet së bashku me Pakistanin në rolin e ndërmjetësit. Megjithatë, qeveria amerikane e ka akuzuar Pekinin se e mbështet ushtarakisht Iranin, për shembull përmes furnizimit me komponentë dhe informacione satelitore.
Edhe Rusia i kundërshton sulmet amerikano-izraelite ndaj Iranit. Moska ka marrëdhënie të ngushta me Teheranin dhe ndër të tjera ka marrë dronë iranianë Shahed për luftën e saj në Ukrainë. Sipas shërbimeve amerikane të inteligjencës, Rusia e mbështet Iranin ndër të tjera me informacione satelitore. Për më tepër, një dobësim ushtarak i Teheranit nuk është në interesin e Rusisë.
Në këto kushte është e diskutueshme nëse Trump, Xi dhe Putin do të arrijnë qoftë edhe të hartojnë një propozim të përbashkët për armëpushim. Edhe më e vështirë duket gjetja e një zgjidhjeje afatgjatë të konfliktit, e pranueshme për të gjitha palët.
Pozicione të kundërta: Ukraina
Për presidentin rus Putin, në qendër të vëmendjes është mbi të gjitha lufta në Ukrainë. Ai dëshiron të diskutojë me Trumpin dhe Xi-në për një zgjidhje të mundshme të konfliktit. Për Moskën nuk bëhet fjalë vetëm për situatën në vetë Ukrainën, por edhe për arkitekturën e ardhshme të sigurisë në Evropë. Rusia prej vitesh kërkon kufizimin e ndikimit perëndimor dhe kritikon zgjerimin e NATO-s. Putin dëshiron ta shtrojë këtë çështje edhe në Shenzhen.
Nga Uashingtoni, para samitit, kanë ardhur sinjale kontradiktore. Fillimisht Shtëpia e Bardhë la të kuptohej se lufta në Ukrainë nuk do të ishte zyrtarisht në qendër të takimit. Megjithatë, vetë Donald Trump u shfaq më i hapur ndaj bisedimeve:
“Do të flasim për temën time të preferuar, Ukrainën. Ukraina po humbet kundër Rusisë. Rusia humbet 25.000 ushtarë në muaj. Pra, do të flasim për këtë”, tha presidenti amerikan pak para nisjes.
Por kjo duket se nuk i përshtatet mikpritësit. Sipas raportimeve të mediave, Xi nuk dëshiron të negociojë për Ukrainën në Shenzhen. Qëndrimi zyrtar i Kinës është që Ukraina dhe shtetet evropiane duhet të përfshihen në negociatat për paqen. Vetë Xi e kishte ritheksuar këtë qëndrim në fund të tetorit në një bisedë me presidentin gjerman Frank-Walter Steinmeier.
Por asnjë prej këtyre vendeve nuk është i pranishëm në samitin e APEC-ut. Një “samit për Ukrainën në format trepalësh” do të binte ndesh me këtë qëndrim. Për këtë arsye, Pekini nuk e ka përfshirë këtë temë as në agjendën zyrtare të takimit tripalësh.
“Qëndrimi i Pekinit ishte i pritshëm”, shkroi në X ekspertja e Kinës Sari Arho Havren nga Royal United Services Institute (RUSI) në Londër. “Kinës nuk i pëlqejnë surprizat dhe dëshiron të sigurohet që as Trumpi dhe as Putini të mos ia vjedhin vëmendjen mikpritësit.”
Çfarë presin tre krerët e shteteve nga samiti?
Për Xi-në, samiti është një mundësi për ta paraqitur Kinën si një aktor të pazëvendësueshëm të politikës ndërkombëtare. Edhe interesat ekonomike luajnë një rol të rëndësishëm. Në të njëjtën kohë, udhëheqja kineze përpiqet të qëndrojë jashtë konflikteve mes Uashingtonit dhe Moskës.
Trump dëshiron të shënojë sukses në arenën ndërkombëtare pas humbjes së rëndë në zgjedhjet e ndërmjetme dhe për këtë i duhen suksese diplomatike. Putin, nga ana e tij, synon të hedhë hapa të mëtejshëm për të dalë nga izolimi ndërkombëtar dhe ta pozicionojë Rusinë si një fuqi të madhe me status të barabartë.
Megjithatë, interesat e tri fuqive të mëdha janë pjesërisht shumë larg njëra-tjetrës. Aq larg, sa duket pak e mundshme që, në fund, samiti të prodhojë më shumë rezultate konkrete dhe të qëndrueshme sesa imazhe të fuqishme dhe simbolikë të madhe. /DW













