Kosova do të ndërmarrë një nismë të re për ta ndryshuar Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, me seli në Hagë, pasi ndryshimet e tanishme në këtë ligj të vitit 2015 s’u miratuan mes kundërshtimeve të ashpra nga ndërkombëtarët. Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, dhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK) në opozitë, u pajtuan për një nismë të re të enjten, në ditën kur votimi për ndryshimet e propozuara në këtë ligj, të cilat do t’ia kufizonin kompetencat kësaj gjykate me seli në Hagë, u shty për herë të dytë brenda ditësh.
Ndryshimet e miratuara në tetor u kthyen në Kuvend për rishqyrtim nga presidentja e vendit, Justina Shiroka Pula, me kërkesën e vet iniciueses, PDK-së. Ato u miratuan pak javë pasi kjo gjykatë i dënoi në shkallë të parë katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Kurti e takoi më herët gjatë ditës ushtruesen e detyrës së kryetarit të PDK-së, Vlora Çitakun, për të biseduar për këtë çështje, pasi ai kishte shprehur ngurrim për ta lejuar të futet në fuqi një ligj që nxiti kundërshtime nga ndërkombëtarët.
PDK-ja kishte ngulur këmbë që ndryshimet të miratoheshin dhe më pas ligji të ndryshohej në dy javët pas hyrjes në fuqi, për t’i adresuar shqetësimet e ndërkombëtarëve, por në fund hoqi dorë nga kjo kërkesë. Kurti tha gjatë seancës se ai nuk dyshon “në qëllimin e mirë” të PDK-së për ta ndryshuar Ligjin, por shtoi se “nuk mjafton vetëm kjo, duhet të kemi sukses, duhet të dalim fitimtarë”.
“Për këtë na duhet një ligj i cili nuk kthehet mbrapsht, nuk anulohet, por një ligj i cili ka efekt në realitet, në praktikë më pastaj”, tha Kurti. Çitaku, duke folur më vonë në një konferencë për media, tha se me kryeministrin janë pajtuar për përmbajtjen e ligjit dhe për ndryshimet që duhet bërë në të.’ “Dallimet kanë qenë tek procedura parlamentare. Si rezultat, sot u pajtuam edhe për rrugën që do të ndjekim. Nismën e re ligjore menjëherë javën tjetër, me propozime tona konkrete dhe me propozimet e ekspertëve”, ka thënë Çitaku. Kurti theksoi se pret që javën e ardhshme të dorëzohet një draft i ri për ligjin për Specialen, përmbajtja e të cilit duhet të hidhet në diskutim e më pas edhe në votim. Ai bëri thirrje që përmbajtja e re të jetë në përputhje me kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e Kosovës, “në mënyrë që të ndihmohet drejtësia”.
Ndryshimet që nuk kaluan
Ndryshimet kryesore, që përfundimisht dështuan të kalonin, synonin ngushtimin e juridiksionit të Gjykatës Speciale, duke e kufizuar atë kryesisht në pretendimet për trafikim organesh dhe në vrasje, torturë e trajtim mizor që lidhen drejtpërdrejt me këto pretendime. Po ashtu, periudha kohore e juridiksionit do të kufizohej nga 1 korriku 1999 deri më 31 dhjetor 2000, ndërsa ai territorial vetëm në territorin e Kosovës. Projektligji parashihte kufizimin e dënimit maksimal në 15 vjet burgim, si dhe mundësinë që të dënuarit t’i vuanin dënimet në Kosovë dhe të përfitonin nga falja presidenciale.
Rastet që do të mbeteshin jashtë juridiksionit të ri do të transferoheshin në sistemin e drejtësisë së Kosovës, bashkë me provat dhe dosjet përkatëse. Ndërkaq, rastet në proces do të vazhdonin në apel në Hagë, ndërsa ndryshimet nuk nënkuptonin anulimin automatik të aktgjykimeve ekzistuese apo lirimin e të dënuarve. Synimi për t’i kaluar këto ndryshime nxiti reagime nga ndërkombëtarët, me Bashkimin Evropian që tha se ato shkelnin zotimet ndërkombëtarë të Kosovës. Kosova rrezikonte të shkelte zotimet e marra përmes shkëmbimit të letrave të prillit 2014 ndërmjet presidentes së atëhershme, Atifete Jahjaga, dhe shefes së BE-së, Catherine Ashton.
Përmes tyre, Kosova ishte zotuar që të konsultohej me Bashkimin Evropian për çdo ndryshim ligjor që prek mandatin ose procedurat e Dhomave të Specializuara, si dhe të garantonte vazhdimin e punës së Gjykatës dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar deri në përfundimin e hetimeve dhe procedurave përkatëse. Këto zotime lidhen edhe me Nenin 162 të Kushtetutës së Kosovës, që përcakton bazën kushtetuese të Dhomave të Specializuara dhe juridiksionin ekskluziv të Dhomës së Specializuar të Gjykatës Kushtetuese për çështjet që lidhen me to.
Ndryshimet e reja
Çitaku theksoi se ndryshimet e reja do të ndërtohen mbi themelet e tekstit me ndryshimet që Kuvendi i kishte miratuar në dy lexime në tetor, para se të ktheheshin mbrapsht nga presidentja. Ajo nuk shpjegoi më shumë rreth ndryshimeve të reja. “Mbi atë tekst do të bëjmë ndryshimet e nevojshme për ta bërë ligjin më të qëndrueshëm juridikisht dhe për t’u dhënë çlirimtarëve tanë mbështetje konkrete shtetërore”, tha Çitaku.
Çitaku tha se i pranon kritikat për mënyrën se si PDK-ja e kishte trajtuar këtë çështje nga dita e parë. Ajo u zotua se këtë proces “do ta çojmë deri në fund”, duke shtuar se “projektligjin do ta hartojmë dhe do ta sjellim në Kuvend për votim, më të plotë, më të qëndrueshëm juridikisht, më të zbatueshëm praktikisht”. Ndërkohë, Kurti tha se beson se “korrigjimi” i aktgjykimit dënues të 16 shtatorit duhet të ndodhë në shkallën e dytë, pra në Gjykatën e Apelit në Hagë.
Ai paralajmëroi se Grupi Punues për Strategjinë Shtetërore për Apelin në Hagë, i themeluar nga Qeveria në tetor, do ta sjellë javën e ardhshme draftin e parë të strategjisë shtetërore për ta ndihmuar ish-katërshen e UÇK-së në apelimin e dënimeve me burgim për krime lufte. Grupin e udhëheq Glauk Konjufca, zëvendëskryeministër i parë dhe ministër i Punëve të Jashtme. Hashim Thaçi, Kadi Veseli, Jakup Krasniqi e Rexhep Selimi – të cilët udhëhoqën UÇK-në gjatë luftës së saj kundër forcave serbe më 1998-99 – u shpallën fajtorë më 16 shtator për akuza për krime lufte.
Ish-presidenti Thaçi dhe ish-kryeparlamentari Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim secili, ndërsa ish-kryeparlamentari tjetër Veseli u dënua me 18 vjet, dhe ish-deputeti Selimi me 13 vjet. Që të katërtit i kanë mohuar akuzat dhe do të ankohen ndaj aktgjykimit të shkallës së parë në Apelin e Speciales./REL/
