Donald Trump i kishte dhënë vetes një notë përpara samitit të Shenzhenit, madje përpara se ai të fillonte: fitore.
Jo për marrëveshjet e arritura, të cilat ende duhet të vlerësohen për nga ndikimi dhe rëndësia e tyre konkrete, por për mënyrën se si u prit. Në një intervistë për Fox News, kur u pyet se çfarë shpresonte të arrinte nga takimi me Xi Jinping dhe Vladimir Putin, presidenti amerikan përmendi pritjen që Xi i bëri në aeroport, mijëra njerëzit e pranishëm dhe vendin e nderit në banket. Të gjitha këto, sipas tij, dëshmonin mënyrën se si duhej interpretuar samiti: “Është një fitore e madhe për ne. Është një fitore e madhe edhe për Kinën. Ne shkojmë mirë me njëri-tjetrin”.
Trump largohet nga Shenzheni me atë që dëshironte, aq më tepër pas disfatës në zgjedhjet e mesit të mandatit: imazhet e një presidenti amerikan në qendër të vëmendjes në një takim që mund ta cilësojë si historik. Kështu e koncepton Trump diplomacinë. Njohja personale, dukshmëria dhe demonstrimi i fuqisë janë, në vetvete, rezultate politike.
Por kontrasti mes solemnitetit të ceremonisë dhe mungesës së rezultateve konkrete është i vështirë të shpërfillet.
Shenzheni ishte një sukses imazhi për Trumpin. Shumë më pak, një sukses për Shtetet e Bashkuara. Dhe sigurisht, ende jo një sukses për paqen ndërkombëtare, e cila gjatë këtyre dy viteve ka qenë filli përçues përmes të cilit Trump përpiqet të lërë një gjurmë që do të mbijetojë përtej mandatit të tij. Por paqja vazhdon t'i shpëtojë nga duart.
Argumenti më bindës në mbrojtje të samitit është se bisedimi me kundërshtarët është i domosdoshëm. Trump ka kujtuar se asnjë paqe nuk është ndërtuar ndonjëherë duke ua mohuar palëve mundësinë për të komunikuar me njëra-tjetrën. Ky qëndrim mbështetet edhe në disa qarqe konservatore amerikane: problemet me fuqitë rivale nuk zgjidhen duke ndërprerë dialogun. Ky është një argument që meriton të merret seriozisht. Mbajtja hapur e kanaleve të komunikimit me Moskën dhe Pekinin është thelbësore për stabilitetin strategjik.
Përballja mes dy ekonomive më të mëdha të botës ka vlerë në vetvete, ashtu si edhe përpjekja për ta përfshirë Xi në kërkimin e një zgjidhjeje për luftën në Ukrainë, duke njohur ndikimin e mundshëm të Kinës mbi Putinin. Gjithashtu, fakti që liderët e tri fuqive bërthamore kanë rënë dakord të nisin një dialog për reduktimin e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore në nivel global nuk është një detaj i parëndësishëm. Por mes angazhimit për të biseduar dhe një negociate për reduktimin e arsenaleve ekziston një dallim i konsiderueshëm.
Asnjë përparim për Ukrainën
Dialogu është një instrument, jo një rezultat.
Në frontin ukrainas nuk u shfaq asnjë përparim thelbësor: Putini fitoi njohjen diplomatike të një takimi të drejtpërdrejtë me presidentin amerikan dhe atë kinez, pa marrë përsipër një angazhim të ngjashëm për paqen. Xi, nga ana e tij, nuk tregoi se kishte dëshirë të ushtronte një ndikim vendimtar mbi një çështje qendrore për Uashingtonin.
As në fushën e tregtisë samiti nuk i zgjidhi çështjet kryesore. Mosmarrëveshjet për gjysmëpërçuesit, metalet e rralla dhe tarifat doganore mbeten të hapura. Për sa i përket armëve bërthamore, gatishmëria për të diskutuar është e rëndësishme, por deklarata përfundimtare nuk përcakton kufizime për arsenalet, mekanizma inspektimi, verifikime, afate kohore apo angazhime konkrete për nisjen e negociatave.
Deklaratat (pa shifra) për prodhimin e naftës
Mbi të gjitha, presidenti amerikan duhet të përballet me një elektorat që e gjykon për atë që ndodh në vendin e tij, jo për vendin që zë në banketin e Xi.
Humbja në zgjedhjet e mesit të mandatit i kujton atij se mbështetja e brendshme ndikohet edhe nga kostot ekonomike të konflikteve ndërkombëtare. Jo rastësisht, në deklaratën përfundimtare “drejt paqes” të tre liderëve përmendet një plan për të rritur ofertën e produkteve të rafinuara të naftës. Ky plan i ofron Trumpit diçka më konkrete sesa simbolika diplomatike e samitit: ai mund të ndihmojë në lehtësimin e presionit mbi tregjet energjetike, të shkaktuar nga lufta në Iran, dhe potencialisht të ndikojë edhe në çmimet që paguajnë konsumatorët amerikanë.
Kjo do t'i jepte presidentit një argument ekonomik për të plotësuar bilancin e performancës së tij diplomatike. Por deklarata nuk përmban objektiva prodhimi, një kalendar zbatimi apo garanci konkrete. Dhe ekziston edhe një aspekt i pakëndshëm: nga rritja e eksporteve energjetike mund të përfitojë gjithashtu Rusia.
Prandaj, bilanci është i pabalancuar: Trump ka arritur më shumë në aspektin e imazhit sesa në atë të përfitimeve të dëshmueshme për Amerikën.
Sytë e mbyllur në tryezë (dhe shtrëngimi i duarve me ministrat e tij)
Për më tepër, kemi edhe një përmbysje të imazhit publik. Njeriu që kishte tallur Bidenin për gjendjen e tij gjatë samitit të G7-s në Puglia, tani është bërë objekt ironie për sytë e mbyllur në tryezën e samitit në Shenzhen dhe për pamjet ku shfaqet i shpërqendruar, si në rastin kur shtrëngon duart me ministrat e tij në Manila.
Janë episode të vogla, por tregojnë se sa e brishtë është ndërtimi i një lidershipi që mbështetet edhe te paraqitja e fuqisë.
Xi dhe Putini po mendojnë tashmë për pasardhësin e tij
Ndërkohë, Xi dhe Putini mund ta lejojnë veten të shohin përtej mandatit të tij. Dhe sistemi ndërkombëtar rrezikon t'i ngjajë gjithnjë e më shumë atij që ata, së bashku me Trumpin, duket se duan të negociojnë: një botë ku fuqia ka më shumë rëndësi sesa rregullat.
Çështja më e rëndësishme mund të mos jetë ajo për të cilën ranë dakord të tre liderët, por modeli i marrëdhënieve ndërkombëtare që takimi i tyre duket se synon të legjitimojë.
Shenzheni sjell ndër mend rikthimin e diplomacisë së fuqive të mëdha (great power diplomacy): një sistem në të cilin fuqitë kryesore diskutojnë drejtpërdrejt mes tyre për organizimin e rendit ndërkombëtar, duke pretenduar një liri veprimi që rrezikon t'i lërë vendet më të vogla të përballen me pasojat e vendimeve të tyre.
Pika më delikate lidhet me përgjegjshmërinë ndërkombëtare.
Kritikat e tre liderëve ndaj “abuzimeve” të gjykatave ndërkombëtare, përfshirë Gjykatën Penale Ndërkombëtare në Hagë, e cila ka lëshuar një urdhër-arresti ndaj Putinit, ngrenë një çështje që shkon përtej mosmarrëveshjeve mbi juridiksionin.
Shtetet e Bashkuara kanë pasur gjithmonë një marrëdhënie problematike me institucionet gjyqësore mbikombëtare, por nën drejtimin e Trumpit kjo mosbesueshmëri është shndërruar edhe në sanksione. Kina, nga ana e saj, tradicionalisht u ka rezistuar formave të kontrollit gjyqësor të jashtëm.
Kur fuqitë e mëdha kundërshtojnë së bashku autoritetin e institucioneve ndërkombëtare, rreziku është që të vendoset një parim i rrezikshëm: rregullat vlejnë për aq kohë sa nuk bien ndesh me interesat e atyre që kanë fuqi të mjaftueshme për t'iu shmangur zbatimit të tyre.
Për më tepër, Trump përpiqet të paraqitet si pjesë e një marrëdhënieje që në të vërtetë ka rrënjë shumë më të thella sesa presidenca e tij. Marrëveshja e mirëkuptimit mes liderit kinez dhe atij rus është ndërtuar mbi lidhje historike, interesa strategjike dhe dekada marrëdhëniesh politike, të vulosura nga më shumë se dyzet takime.
Të dy kanë një perspektivë qëndrimi në pushtet që i bën dhjetë vitet gjatë të cilave Trump ka dominuar psikikën amerikane dhe atë botërore një periudhë relativisht të shkurtër.
Pas dy vitesh, Trump mund të mos jetë më në Shtëpinë e Bardhë, ndërsa Xi dhe Putini mund të jenë ende aty, duke darkuar së bashku./Corriere






Komente
Komento