Një nga veprat më të rëndësishme të piktorit holandez Vincent van Gogh është shitur për 190.4 milionë dollarë (144.9 milionë paund) në një ankand të organizuar nga shtëpia e ankandeve Sotheby’s në Nju Jork, të mërkurën, më 18 nëntor, duke vendosur një rekord të ri për artistin.
Megjithatë, përtej vlerës së jashtëzakonshme artistike dhe financiare, shitja e pikturës u shoqërua me një çështje të ndjeshme historike dhe ligjore, që lidhet me pronësinë e saj gjatë periudhës së regjimit nazist në Gjermani.
Piktura, e titulluar “Pemët e gështenjës në lulëzim” (Chataigniers en fleurs), u realizua në maj të vitit 1890 në Auvers-sur-Oise të Francës, ku Van Gogh kaloi muajt e fundit të jetës. Ajo paraqet pemë në lulëzim, tri gra të veshura me fustane shumëngjyrëshe dhe një burrë me kapelë kashte.
Vepra u krijua pak kohë pasi artisti u largua nga spitali psikiatrik ku ishte trajtuar. Dy muaj më vonë, Van Gogh i dha fund jetës.
Me këtë shitje, piktura u bë vepra më e shtrenjtë e Van Gogh-ut e shitur ndonjëherë në një ankand publik. Sipas The New York Times, blerësi ishte William Acquavella, tregtar i njohur arti dhe drejtues i galerive Acquavella.
Rekordi i mëparshëm për një vepër të artistit mbahej nga piktura “Kopshti me selvi”, e vitit 1888, e cila u shit për 117.2 milionë dollarë në një ankand të Christie’s në Nju Jork, në nëntor të vitit 2022.
Ndërkohë, sipas raportimeve të The New York Times, një tjetër vepër e Van Gogh-ut, “Le Zouave”, e vitit 1888, ishte shitur në një transaksion privat përmes Christie’s, më pak se një vit më parë, për rreth 190 milionë dollarë.
Mosmarrëveshja për pronësinë dhe lidhja me periudhën naziste
Historia e pikturës lidhet edhe me persekutimin e familjeve hebraike gjatë regjimit nazist.
Në vitin 1909, veprën e bleu në Paris botuesi gjerman Samuel Fischer. Në vitin 1936, familja e tij u detyrua ta shiste pikturën, në një kohë kur regjimi nazist kishte vendosur kufizime të rënda ekonomike dhe masa persekutimi ndaj popullsisë hebraike.
Trashëgimtarët e familjes Fischer kundërshtuan shitjen, duke argumentuar se ajo nuk ishte rezultat i një vendimi të lirë tregtar, por ishte diktuar nga vështirësitë financiare dhe presioni që familja kishte përjetuar nën regjimin nazist. Në vitin 1975, piktura u ble nga familja Blaquier-Arrieta, e cila e mbajti atë në pronësi për më shumë se pesë dekada.
Një ditë para ankandit, Sotheby’s njoftoi se familja Blaquier-Arrieta dhe të gjithë pasardhësit ligjorë të Hedwig dhe Samuel Fischer kishin arritur një marrëveshje lidhur me shitjen e veprës. Në një deklaratë për The New York Times, pas përfundimit të ankandit, Gunnar Schnabel u shpreh se familja shpresonte që vëmendja e madhe publike ndaj këtij rasti dhe zgjidhja e tij të shërbenin si një nxitje për familjet e tjera që pësuan persekutim gjatë periudhës naziste.
Ai theksoi gjithashtu se atmosfera në sallën e ankandit nuk kishte qenë festive, duke nënvizuar se rasti mbartte një ngarkesë të veçantë historike dhe emocionale.
Edhe trashëgimtarët e familjes Fischer shprehën mirënjohjen e tyre për mirëbesimin, negociatat e drejta dhe bashkëpunimin me familjen Blaquier-Arrieta dhe përfaqësuesit e saj.
Sipas tyre, marrëveshja përbën një mundësi për të njohur vuajtjet që familja Fischer përjetoi gjatë regjimit nazist, duke nderuar njëkohësisht kujtimin e Gisela Berman Fischer dhe përpjekjet e saj shumëvjeçare për të siguruar drejtësi për familjen.
