Samiti i Shenzhenit mes Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin u mbyll me një deklaratë të përbashkët kundër armëve bërthamore, por pa asnjë hap konkret për luftën në Ukrainë. Takimi 80-minutësh u shit si një “Yalta 2.0”, por në fakt nuk prodhoi asnjë marrëveshje të re. Konflikti në Ukrainë mungoi haptazi nga deklarata e përbashkët e titulluar “Deklarata drejt paqes”. Për Europën, përfundimi ishte një lehtësim i kujdesshëm. Ai u shoqërua me një refuzim të qartë të çdo ndarjeje të re të kontinentit sipas modeleve të vitit 1945.
Krahasimi me Jaltën e vitit 1945, konferencën që përcaktoi ndarjen e botës në sfera influence mes fituesve të Luftës së Dytë Botërore – Shteteve të Bashkuara, Britanisë dhe Rusisë sovjetike – e kishte bërë të qartë se çfarë pritej nga takimi. Në realitet, ai nuk iu afrua as larg asaj trashëgimie. Për Trump, përfitimi kryesor, ndoshta i vetmi, mbeti fotografia me dy liderët e tjerë dhe jehona mediatike që ajo shkaktoi.
Deklarata e përbashkët kundër luftës bërthamore u vlerësua me peshë simbolike, pa detyrime konkrete për palët. Edhe përpjekja e Vladimir Putinit për ta vendosur luftën ruse kundër Ukrainës në krye të axhendës dështoi. Konflikti nuk u përmend fare në tekstin e tre vendeve, të publikuar pas takimit 80-minutësh.
Putin dhe iluzioni i barazisë
Takimi i dha Putinit mundësinë të ushqejë përshtypjen se Rusia, një ekonomi përafërsisht sa ajo e Italisë, meriton të qëndrojë në të njëjtin nivel me SHBA-në dhe Kinën. Sipas leximit të takimit, kjo mbetet thjesht një mirazh. Prej gati pesë vitesh Moska zhvillon një luftë shkatërruese ndaj fqinjit, me vuajtje të mëdha njerëzore. Ajo nuk ka arritur objektivat thelbësore: rrëzimin e qeverisë në Kiev dhe pushtimin e plotë të vendit.
Putin ishte më i interesuari për të rikrijuar Jaltën e 1945-ës, ku Bashkimi Sovjetik i Stalinit doli mes fituesve të luftës. Në fjalën e tij në përfundim të bisedimeve, ai e mbrojti atë konferencë. “Sa i përket një Yalta të re, çfarë kishte kaq të keqe Jalta?”, tha Putin. “Jalta zyrtarizoi realitetet ekzistuese, dhe edhe në konfliktet e sotme do të duhet të pajtohemi me realitetet në terren.”
Xi Jinping, nga ana tjetër, i bëri thirrje liderëve të “braktisin mendimin e Luftës së Ftohtë”, një paradoks i dukshëm, pasi Jalta ndihmoi në nisjen e asaj lufte. Ai e krahasoi armën bërthamore me “një shpatë e Damokleut që rëndon mbi njerëzimin” dhe kërkoi që “fuqitë e mëdha të jetojnë në harmoni”.
Xi kontrolloi skenën, Europa reagoi në Berlin
Si mikpritës, presidenti kinez caktoi ritmin dhe kontrolloi skenën, duke përfituar nga prishja e marrëdhënieve të Amerikës me aleatët perëndimorë. Mesazhi i tij qendror ishte se një alternativë ndaj rendit botëror të udhëhequr nga Perëndimi është e mundur dhe se Kina synon ta modelojë atë.
Vetëm disa orë pas samitit të Shenzhenit, europianët u mblodhën në Berlin për një takim të ri të Koalicionit të Vullnetit. Takimi u shërbeu atyre për të shfaqur unitet dhe për të treguar se po i merrnin gjërat në dorë, pa u shqetësuar nga zhurma e samitit.
Kancelari gjerman Friedrich Merz e përjashtoi qartë një format të ri sipas modelit të Jaltës. “Një format i stilit të Jaltës nuk do të sjellë paqe”, tha ai. “Në Jalta, Europa u nda. U copëtua. Dhe ne nuk do të lejojmë që diçka e tillë të ndodhë përsëri.”
Presidenti francez Emmanuel Macron, pranë Merzit, vuri në dyshim legjitimitetin e takimit të Shenzhenit për të rivizatuar rendin global. “Europianët kanë marrë vendime. Ata kanë vendosur të përcaktojnë fatin e tyre”, tha Macron. “Europa nuk është një subjekt në një menu diskutimesh, por një seri fuqish që duan të ndërtojnë të ardhmen e tyre.”
Në kryeqytetet europiane mbizotëronte një ndjenjë lehtësimi. Prej dy vitesh europianët kanë jetuar me frikën se Trump mund të humbasë durimin dhe të arrijë një marrëveshje të fshehtë me Putinin për Ukrainën. Ata janë bërë më të aftë ta përballojnë këtë mendim fatalist, por mbeten të ekspozuar ndaj goditjeve politike të presidentit amerikan.
Një grup pune i ngushtë për garancitë e sigurisë
Muaji i fundit shënoi një përpjekje të koordinuar për ta mbajtur procesin diplomatik në binarë. Zyrtarë europianë, ukrainas dhe amerikanë janë takuar në Miami, Oslo, Bruksel, Abu Dabi dhe Berlin. Kështu është ndërtuar një grup pune i ngushtë për garancitë e sigurisë dhe planet e rimëkëmbjes së Ukrainës pas luftës.
Ky është një kthesë e dukshme nga viti 2025, kur Uashingtoni e mbajti qëllimisht Europën jashtë procesit dhe gazetarët shkruan për “vendin që mungonte” të Europës në tryezën e negociatave. Tani Washingtoni po e nxit aktivisht Moskën të angazhohet në bisedime të drejtpërdrejta me Europën, diçka që Rusia e ka refuzuar vazhdimisht.
Në privatësi, zyrtarët europianë e shohin këtë shtysë amerikane si shenjë se Uashingtoni e ka pranuar një realitet bazë: çfarëdo forme që do të ketë marrëveshja, Europa do të duhet të jetë e përfshirë si në negocimin ashtu edhe në zbatimin e saj.
Megjithatë, procesi mbetet i paqëndrueshëm dhe askush nuk mund të parashikojë hapin e radhës. Deri tani ka pak shenja se Putini është gati për negociata të vërteta. Ai i ftoi liderët europianë në Moskë për të diskutuar pjesëmarrjen e tyre në bisedime, një ofertë që nuk frymëzon besim. Putin gjithashtu i shpalli të përfunduara negociatat me Ukrainën, si hakmarrje për sulmin ndaj urës së Krimesë, të cilën e quan të dashur dhe e mbrojnë me forcë.
Për europianët, pyetja nuk është më vetëm nëse do të kenë një vend në tryezë, por nëse do të jenë gati të marrin vendimet e vështira kur të vijë momenti. Ata duan të sigurojnë se janë vetë ata, e jo të tjerët, që do të përcaktojnë zgjedhjet për të ardhmen e Ukrainës.
