Howard Buffett ecën nëpër ambientet e shkatërruara të një fabrike shtypshkronje në Kharkiv, duke fotografuar dëmet. Libra të djegur janë shpërndarë në dysheme, ende të lagur nga shkuma e përdorur për shuarjen e zjarrit. Ajri mban erë letre të lagur. Tetiana Hryniuk, drejtoresha ekzekutive e fabrikës së shtypshkronjës Factor-Druk, e shoqëron atë nëpër rrënoja.
Një muaj më parë, Rusia e kishte goditur fabrikën, e cila shtypte një në çdo tre libra ukrainas, me dy raketa. Shtatë persona u vranë, 21 u plagosën dhe dëmet i kaluan 6.6 milionë dollarët.
Hryniuk e kujton atë mëngjes vetëm përmes disa episodeve të shkëputura: fishkëllimën e një rakete, shpërthimin, një sekondë heshtjeje që zgjati më shumë seç duhej dhe më pas britmat. “Është e pamundur të kujtosh renditjen e ngjarjeve”, thotë ajo. “Vepron instinktivisht”. Telefonata e saj e parë ishte drejt shërbimit të ambulancës. E dyta ishte për pronarin e kompanisë. E treta ishte për familjen e saj, thjesht për t’u treguar se ishte gjallë. Pas kësaj, telefoni i saj pothuajse nuk pushoi së rëni për gjashtë muaj.
Buffett nuk e mësoi lajmin për sulmin ndaj Factor-Druk nga mediat. Ai u informua nga Amed Khan, një filantrop dhe investitor privat amerikan, i cili kishte shërbyer në administratën e Bill Clintonit. Nuk ishte vetë shkatërrimi ai që i tërhoqi vëmendjen; në atë kohë, raportime të tilla po mbërrinin pothuajse çdo ditë. Detaji vendimtar ishte se Factor-Druk ishte shtypshkronja më e madhe në vend për tekstet shkollore në gjuhën ukrainase.
“Kjo ishte arsyeja kryesore pse vendosëm të ndërhynim kaq shpejt”, thotë ai. “Burimet tona filantropike duhet t’i shërbejnë interesit publik”.
Buffett gjeti shpejt të dhënat e kontaktit të pronarit të fabrikës, Serhiy Polituchyi, e telefonoi dhe vendosi një kusht: fondacioni i tij do të ishte donatori i vetëm që do të financonte rindërtimin.
“Ne e dimë se kjo është mënyra më e shpejtë për të vënë sërish në funksion prodhimin”, thotë Buffett.
Fondacioni nuk i transferoi thjesht paratë. Factor-Druk përzgjodhi kontraktorët dhe pajisjet, ndërsa fondacioni pagoi drejtpërdrejt faturat. Rindërtimi zgjati nëntë muaj dhe kushtoi 8.9 milionë dollarë.
Fondacioni i Buffett nuk planifikon të marrë pjesë në rindërtimin e Ukrainës pas luftës. “Ukraina do të gjejë partnerë të tjerë për këtë punë”, thotë ai. Factor-Druk ishte një përjashtim i synuar dhe një shembull domethënës i mënyrës se si Buffett ka marrë vendime që nga viti 2022.
Ai nuk shkon domosdoshmërisht atje ku shkatërrimi është më i madh. Ai shkon atje ku sheh një përfitim publik konkret dhe të matshëm. I udhëhequr nga ky parim, fondacioni i tij ka angazhuar tashmë 1.33 miliardë dollarë për Ukrainën.
Kush është Howard Buffett?
Buffett është 71 vjeç. Ai është fëmija i mesëm i Warren Buffett, investitorit legjendar dhe drejtuesit për shumë vite të kompanisë Berkshire Hathaway, pasuria e të cilit i kalon 140 miliardë dollarët.
Howard ka ndjekur studimet në tri kolegje, por nuk është diplomuar në asnjërin prej tyre. Ai merret me bujqësi që nga viti 1977, kur babai i tij i bleu tokën e parë. Sot, ai kultivon personalisht 1,600 akra tokë në pjesën qendrore të shtetit të Illinoisit, duke u marrë vetë çdo vit me mbjelljen dhe korrjen.
Nga viti 2017 deri në vitin 2018, ai shërbeu si sherif i kontesë Macon, në Illinois.
Më 18 shtator 2026, pas 33 vitesh në bordin drejtues të Berkshire Hathaway, Howard u bë kryetar i bordit. Greg Abel vazhdon të jetë përgjegjës për drejtimin e kompanisë në cilësinë e drejtorit ekzekutiv (CEO), ndërsa roli i Howardit, sipas Warren Buffett, është të mbrojë kulturën dhe vlerat e Berkshire.
Warren Buffett mori titullin Kryetar Nderi dhe vazhdon të jetë anëtar i bordit drejtues.
Ai është gjithashtu fotograf dhe autor i tetë librave mbi varfërinë, konfliktet dhe bujqësinë. Buffett e ka marrë me vete aparatin e tij fotografik Canon EOS-1D X në çdo udhëtim në Ukrainë. Fillimisht, ai bënte fotografi për t’ua treguar publikut jashtë vendit. Nuk mendonte se ukrainasve u duhej shpjeguar përvoja e tyre, pasi ata po e përjetonin vetë atë. Megjithatë, me kalimin e kohës, miqtë e tij ukrainas e bindën që t’i ekspozonte fotografitë edhe në vend. Ekspozita e parë u hap në Muzeun Khanenko të Kievit. Më pas, u organizua një ekspozitë në vagonët e trenave të Hekurudhave Ukrainase, e kuruar nga miku i tij, fotografi fitues i çmimit Pulitzer, Muhammed Muheisen.
Ekspozitat rrëfejnë dy histori: tmerrin e luftës dhe forcën e njerëzve të zakonshëm që luftojnë për liri. Buffett nuk pretendon se e di nëse fotografitë e tij kanë ndryshuar mendimin e dikujt në Uashington. Ai vetëm shpreson që ato t’i kenë nxitur njerëzit në pushtet të flasin për Ukrainën, në vend që të mbyllin sytë para saj.
Fondacioni Howard G. Buffett është një nga fondacionet private më të mëdha në botë. Në vitin 2024, ai shpërndau më shumë se 503 milionë dollarë në grante dhe, sipas Buffett, këtë vit do të dhurojë 700 milionë dollarë. Rreth gjysma e kësaj shume do të shkojë për Ukrainën. Buffett mund ta kishte kufizuar përfshirjen e tij vetëm në dhënien e fondeve, shqyrtimin e raporteve dhe organizimin e ekspozitave fotografike. Në vend të kësaj, ai ka udhëtuar drejt Ukrainës 27 herë gjatë katër viteve. (Ai e vizitoi Ukrainën edhe një herë tjetër që nga publikimi fillestar i këtij artikulli nga Forbes Ukraine, në shtator 2026.)
Pse rrezikon sigurinë e tij personale dhe përse Ukraina është bërë investimi i tij më i madh?

Një bast prej 1,5 miliardë dollarësh
Kur Buffett udhëtoi për herë të parë drejt Ukrainës, në prill 2022, ai nuk e dinte nëse fondacioni i tij do të angazhohej fare në këtë vend. Sipas tij, Ukraina dukej «tepër e zhvilluar» për një organizatë që prej dekadash kishte punuar kryesisht në vende në zhvillim të prekura nga konfliktet. «U nisa për atë udhëtim të parë pa një objektiv të qartë», kujton ai.
Shannon Sedgwick Davis, drejtoresha ekzekutive e Bridgeway Foundation, e bindi të udhëtonte. Asaj i ishte kërkuar të ndihmonte në hartimin e një strategjie për mbrojtjen e civilëve dhe vendosi se nuk do të udhëtonte pa Buffett-in, me të cilin kishte punuar në zona konflikti në të gjithë Afrikën Qendrore. Ai pranoi menjëherë. Ajo që e preku më shumë ishin historitë e ukrainasve që kishin lënë pas jetën civile për të luftuar. «Po jetojmë një moment historik», i tha ai asaj në atë kohë.
Udhëtimi pothuajse menjëherë u shndërrua në diçka më shumë se një mision për mbledhjen e informacionit. Nga sedilja e pasme e një makine, Buffett nisi të miratonte paketën e parë të financimeve të fondacionit. Brenda pak ditësh, u dhanë grante për organizatën Project Expedite Justice, për dokumentimin dhe hetimin e krimeve të luftës, për Programin Botëror të Ushqimit, për shpërndarjen e vakteve të përgatitura, si dhe për organizata të tjera.
Buffett konstatoi gjithashtu një krizë në bujqësinë ukrainase, pasojat e së cilës kërcënonin të ndiheshin në të gjithë botën. Pushtimi, bombardimet dhe minat tokësore kishin shkatërruar pajisjet bujqësore dhe i kishin penguar fermerët të punonin tokat e tyre. Përpara pushtimit në shkallë të plotë, Ukraina siguronte gati gjysmën e eksporteve globale të vajit të lulediellit dhe renditej ndër pesë eksportuesit më të mëdhenj në botë të grurit dhe misrit. Produktet bujqësore përbënin më shumë se 40% të eksporteve të mallrave të vendit. Ndalimi i eksporteve ukrainase do të sillte mungesa ushqimore dhe rritje çmimesh në vendet ku fondacioni i Buffett kishte kaluar vite duke luftuar urinë. «U bë e qartë se fondacioni ynë duhej të angazhonte kohë dhe burime të konsiderueshme për të ndihmuar», thotë ai.
Deri në fund të vitit 2022, fondacioni kishte drejtuar drejt Ukrainës gati gjysmën e buxhetit të tij vjetor, ose 150 milionë dollarë. Vitin pasues, Buffett e dyfishoi këtë shumë dhe që atëherë ka angazhuar rreth 300 milionë dollarë në vit. Ajo që nisi si një udhëtim pa një plan të përcaktuar u shndërrua shpejt në një portofol nismash, të cilat deri në shtator 2026 i kishin kushtuar fondacionit rreth 1,33 miliardë dollarë. Dhe për sa kohë që lufta vazhdon, Buffett nuk ka ndërmend të ndalet.
Brenda mekanizmit filantropik të Buffett-it
Në shumë prej vendeve ku Buffett kishte punuar më parë, fondet e fondacionit të tij shpesh mbulonin nevoja që qeveritë nuk arrinin t’i përmbushnin. Në Ukrainë, qeveria, bizneset dhe qytetarët kanë kapacitetin të zhvillojnë vetë zgjidhje; fondacioni ndihmon që këto zgjidhje të kthehen në rezultate konkrete. «Ukraina ka një bazë të fortë mbi të cilën mund të ndërtojë», thotë ai.
Buffett e përshkruan në këtë mënyrë dallimin kryesor në punën e fondacionit në Ukrainë: «Këtu na është dashur të dëgjojmë më me kujdes». Sipas tij, nevoja për mbështetje i tejkalon shumë burimet e fondacionit. «Duhet të kuptojmë se ku financimi ynë mund të ketë një ndikim shumë më të madh dhe të sjellë përfitime për numrin më të madh të mundshëm të ukrainasve», thotë ai.
1,33 miliardë dollarët e shpenzuar që nga viti 2022 nuk janë ndarë në mënyrë të barabartë. Tri nismat më të njohura të Buffett-it — Victory Harvest, çminimi humanitar dhe Superhumans, një rrjet mbarëkombëtar qendrash për trajtimin e traumave të luftës, që ofrojnë proteza dhe shërbime rehabilitimi — përbëjnë më pak se një të katërtën e totalit. Më shumë se gjysma e fondeve është drejtuar për programe më pak të dukshme: ndihmë të drejtpërdrejtë ushqimore, infrastrukturë strategjike, dokumentimin e krimeve të luftës, sigurinë publike dhe mbështetjen për të rinjtë.
Buffett i realizon këto projekte përmes një rrjeti prej rreth 50 partnerësh. Rreth 40 prej tyre janë organizata të huaja, ndërkombëtare ose të diasporës, ndërsa afërsisht 10 janë ukrainase. Këto të fundit përfshijnë organizata vendase si Victory Harvest dhe Superhumans, si dhe institucione publike, përfshirë Policinë Kombëtare, Shërbimin Shtetëror të Emergjencave, Hekurudhat Ukrainase dhe Autoritetin e Porteve Detare të Ukrainës.
Tre shembujt e mëposhtëm ilustrojnë qasjen e Buffett-it.
«Buffett e kuptoi se goditja ndaj prodhimit bujqësor të Ukrainës përbënte gjithashtu një kërcënim për sigurinë ushqimore globale», thotë Davis, duke kujtuar udhëtimin e tij të parë në Ukrainë, në prill 2022. Ai telefonoi menjëherë presidentin e kompanisë John Deere dhe e pyeti se sa traktorë dhe autokombajna kishte në dispozicion në Evropë. Ishin 15. Makineritë ishin destinuar për Rusinë, por dërgesat u ndërprenë pas pushtimit.
«Do t’i marr të gjitha», u përgjigj Buffett.
Më pas, ai telefonoi një anëtar të bordit drejtues të prodhuesit të pajisjeve bujqësore New Holland dhe bleu të gjitha autokombajnat që kompania kishte në dispozicion në Evropë. Brenda pak ditësh, ai shtoi në porosi edhe traktorë dhe makina mbjellëse.
Në atë kohë, Buffett ende nuk e dinte se kush do t’i merrte pajisjet. «Programi ynë nuk ekzistonte ende kur vendosa të shpenzoja miliona dollarë për makineri bujqësore», thotë ai. «Thjesht e dija se pajisjet do të nevojiteshin». Ndërsa makineritë po transportoheshin drejt Ukrainës, Buffett krijoi ekipin që do të drejtonte programin e ardhshëm Victory Harvest dhe hartoi një sistem që u mundësonte fermave të vogla dhe të mesme t’i përdornin pajisjet pa pagesë.
Gjatë katër viteve, fondacioni ka investuar më shumë se 60 milionë dollarë në pajisje bujqësore. Nga viti 2022 deri në vitin 2025, makineritë u përdorën për të punuar 823 mijë hektarë tokë — më shumë se 2 milionë akra — në kuadër të 3 636 kërkesave të paraqitura nga prodhuesit bujqësorë.
Në vitin 2026, sipërfaqja totale e mbuluar po i afrohet 1 milion hektarëve, ose gati 2,5 milionë akrave. Sipas vlerësimeve të programit, fermerët kursyen pothuajse 25 milionë dollarë në shpenzimet e qirasë së pajisjeve gjatë periudhës 2022–2024. Makineritë përdoren gjithashtu në zonat pranë vijës së frontit, ku pajisjet bujqësore me qira nuk janë më të disponueshme.

Gjatë takimeve me Buffett-in, nuk mjafton thjesht të raportosh numrin e makinerive të blera. «Duhet të shpjegosh pse nevojiten pajisjet dhe çfarë do të ndryshojë konkretisht pasi ato të mbërrijnë», thotë Dmytro Solomchuk, deputet i parlamentit të Ukrainës dhe kryetar i bordit mbikëqyrës të Victory Harvest.
Buffett dëshiron t’i shohë vetë rezultatet. Ai viziton fermerët, bisedon me ta dhe vëzhgon makineritë gjatë punës. Ndonjëherë ulet vetë në timonin e një traktori ose autokombajne. Herë pas here, mbërrin pa paralajmërim. «Bën një fotografi dhe ma dërgon: “Dmytro, jam këtu”», thotë Solomchuk.
«Do të hedh në erë një mijë traktorë»
Në fillim të vitit 2023, zëvendësministri i Ekonomisë, Ihor Bezkaravainyi, e pa për herë të parë Howard Buffett-in gjatë një takimi qeveritar në Kiev. I ulur në tryezë ishte, siç e kujton ai, «një tip gazmor», që po pinte Coca-Cola me akull. Ai nuk ngjante aspak me dikë që shumë shpejt do të bëhej një nga donatorët privatë më të mëdhenj të përpjekjeve të Ukrainës për çminimin e territorit.
Në atë kohë, përmasat e problemit dukeshin pothuajse të pamundura për t’u kuptuar. Ukraina vlerësonte se 17,4 milionë hektarë — gati një e treta e territorit të vendit — mund të ishin të kontaminuar nga minat dhe municionet e pashpërthyera. Qeveria vlerësonte se numri i specialistëve të çminimit duhej të rritej dhjetëfish.
Për Buffett-in, çminimi është një vazhdim i punës së tij në bujqësi: një traktor është i padobishëm nëse fermeri nuk mund të hyjë i sigurt në arë. Fillimisht, fondacioni ndoqi zgjidhjen më të dukshme — financimin e pastrimit të tokës nga minat, duke mbështetur operatorët e veprimit kundër minave, përfshirë HALO Trust, një organizatë ndërkombëtare humanitare.
Por Buffett shpejt hoqi dorë nga ideja se zgjidhja ishte thjesht financimi i një numri më të madh specialistësh të çminimit. Vetë sistemi duhej të ndryshonte. Ai ndoqi dy drejtime.
I pari ishte ngritja e institucioneve. Buffett pranoi të mbështeste ekipin qeveritar përpara se Demine Ukraine të kishte edhe një strukturë zyrtare. «Ai u angazhua të mbështeste ekipin tonë kur ne ende nuk kishim asgjë», thotë Bezkaravainyi.
Ai e quan Buffett-in një «akullthyes ndërkombëtar» — dikë, reputacioni i të cilit ndihmoi për të bindur donatorët e tjerë se ekipit ukrainas mund t’i besohej.
Buffett investoi gjithashtu në një pjesë më pak të dukshme të sistemit: rregullat që e rregullojnë atë. Me mbështetjen e tij, Tony Blair Institute përgatiti studime dhe analiza për reformimin e sektorit të veprimit kundër minave. Kjo punë shërbeu si bazë për një projektligj të ri, i cili aktualisht po përgatitet për shqyrtimin e parë në parlament.
Drejtimi i dytë ishte ndryshimi i vetë teknologjisë. Në këtë rast, Buffett shkoi përtej rolit të donatorit dhe nisi zhvillimin e dy makinerive.
Ideja për të parën lindi nëpër fusha. Toka e prekur nga luftimet nuk është domosdoshmërisht e minuar, por fermerët nuk mund ta përdorin atë derisa të provohet se është e sigurt. Trajtimi i çdo parcele të tillë si një fushë e minuar do të kërkonte vite dhe do të kushtonte shuma të mëdha. Kjo çoi në krijimin e GAR-3100, një traktori autonom të pajisur me rula të rëndë. Buffett negocioi me John Deere për teknologjinë e telekomandimit, studioi frekuencat radio dhe metalet, si dhe i çoi rulat në fermën e tij në Illinois, ku shpërtheu eksplozivë poshtë tyre.
GAR-3100 është certifikuar si makineri për përgatitjen e terrenit, thotë Tymur Pistriuha, kreu i Shoqatës së Çminuesve të Ukrainës. Operatorët e përdorin atë për të kontrolluar tokën që është pastruar tashmë, përpara se ajo të rikthehet në përdorim produktiv.
Makineria e dytë, GAR-5120, është një mjet plotësisht i mekanizuar për çminimin. Pistriuha thotë se ajo është certifikuar posaçërisht për punën me minat dhe i përket së njëjtës kategori me homologet e saj kroate dhe zvicerane.
Bezkaravainyi e kuptoi shkallën e gatishmërisë së Buffett-it për të eksperimentuar që kur po punonin ende për makinerinë e parë. Ai e pyeti se çfarë kuptimi kishte të dërgohej një traktor i shtrenjtë në një fushë ku mund të hidhej në erë. Buffett ia shpjegoi disa herë konceptin, derisa më në fund e ndërpreu: «Mos m’i numëro më traktorët. Nëse duhet të hedhim në erë një mijë traktorë, do të hedh në erë një mijë».
Pistriuha ka parë edhe anën negative të qasjes së Buffett-it. Kur një pezullim i financimit amerikan vuri në rrezik vendet e punës të 50 specialistëve të trajnuar të çminimit, ai iu drejtua fondacionit të Buffett-it. Fondacioni kaloi një muaj duke shqyrtuar kërkesën, por më pas e refuzoi pa dhënë shpjegim.
Në fund, qeveria kanadeze e shpëtoi ekipin. «Ata janë të interesuar të bëjnë diçka unike», thotë Pistriuha për mënyrën se si arriti ta kuptonte logjikën e Buffett-it. Për sektorin e çminimit, kjo mund të jetë një dobësi: ai ka nevojë jo vetëm për makineri të reja, por edhe për tre ose katër vjet financim të qëndrueshëm për ekipet që janë ngritur tashmë.
Nisma teknologjike nxori në pah një tjetër dobësi. Buffett po ndihmonte Ukrainën të ndërtonte një sistem për veprimin kundër minave, por jo gjithmonë punonte përmes tij. «U përpoqëm t’i menaxhonim shumë prej proceseve për të në mënyrë të plotë, duke i ofruar një zgjidhje të gatshme», thotë Bezkaravainyi. «Por kjo nuk funksionoi, sepse ai bën shumë gjëra vetë».

Buffett i kreu testimet e para të rulave drejtpërdrejt me HALO Trust. Herë pas here, ekipi qeveritar mësonte për to nga lajmet. Ai iu rikthye sistemit shtetëror kur nuk mund të vazhdonte pa të — si në rastin kur i nevojitej autorizimi për të përdorur frekuencat radio për traktorin me telekomandim.
Ky duket se është paradoksi kryesor i Buffett-it. Ai financon institucionet, ndërkohë që ndonjëherë sillet si dikush që e ka më të lehtë t’i anashkalojë ato. Kjo i jep shpejtësi, por gjithashtu bën që rezultatet të varen nga vetë Buffett-i — nga kureshtja, energjia dhe përfshirja e tij personale.
Deri më tani, rezultatet janë këto: Buffett thotë se me mbështetjen e fondacionit janë pastruar nga minat afro 1 490 hektarë, ndërsa rulat kanë ndihmuar të konfirmohet se edhe rreth 300 hektarë të tjerë janë të sigurt. Së bashku, kjo përfaqëson 0,014% të 13,2 milionë hektarëve që ende konsiderohen potencialisht të kontaminuar. Por do të ishte çorientuese që ndikimi i 167 milionë dollarëve të fondacionit të matej vetëm me sipërfaqen e pastruar nga minat, paralajmëron Pistriuha. «Nuk do të përqendrohesha te metrat katrorë», thotë ai. «Ndikimi i vërtetë qëndron te pajisjet, teknologjia dhe ekipet që mbeten edhe pasi përfundon granti».
Protezat: Superhumans
Në verën e vitit 2022, Superhumans ende nuk ekzistonte. Kishte vetëm një prezantim të projektit, një ekip dhe një plan për të ndërtuar në Ukrainë një qendër për protezat dhe rehabilitimin.
Në korrik, Andrey Stavnitser, një nga bashkëthemeluesit e ardhshëm të qendrës, ia prezantoi idenë Richard Bransonit. Një muaj më vonë, Branson e prezantoi me Howard Buffett-in. Ekipi i kërkoi fondacionit 1 milion dollarë.
Përgjigjja pozitive nuk erdhi menjëherë. Ekipi i Buffett-it kërkoi një model financiar të detajuar dhe nisi procesin e verifikimit paraprak. Në të njëjtën kohë, gjatë një prej vizitave të tij në Kiev, Buffett diskutoi për qendrën e ardhshme me zonjën e parë të Ukrainës, Olena Zelenska.
Në tetor, Stavnitser, Olga Rudnieva dhe bashkëthemeluesi i tretë i Superhumans, Philipp Grushko, morën pjesë në një tjetër telefonatë me fondacionin, ende me shpresën për të finalizuar grantin prej 1 milion dollarësh. Nga fundi i bisedës, atyre iu bë një pyetje tjetër: «Sa para ju nevojiten për të ndërtuar të gjithë qendrën?»
«14 milionë dollarë».
«Në rregull. Do t’ju japim 14 milionë dollarë».
«Olga dhe unë nisëm të kërcenim nga gëzimi», kujton Stavnitser. «Philippi, pa humbur aspak qetësinë, tha: “Faleminderit. Çfarë prisni nga ne në këmbim?”. Përgjigjja ishte e shkurtër: “Asgjë. Ndërtojeni dhe filloni punën”».
Që atëherë, angazhimi financiar i Buffett-it është rritur më shumë se pesëfish. «Deri më sot, kemi kontribuar me 77 milionë dollarë për ndërtimin e kampusit në Lviv, mbështetjen e veprimtarisë së tij dhe financimin e trajtimit me proteza», thotë Buffett. Për të, vetëfinancimi nuk është treguesi i suksesit. Duke pasur parasysh përmasat e dëmtimeve dhe koston e lartë të protezave, ai pranon se Superhumans nuk ka gjasa të bëhet plotësisht i vetëqëndrueshëm në një të ardhme të afërt.
Paratë e Buffett-it siguruan bazën financiare, por nuk janë burimi i vetëm i financimit të organizatës. Sipas Stavnitser, ato përbëjnë më pak se gjysmën e të gjitha fondeve që Superhumans ka mbledhur.
Tani Buffett po bën diçka që në dukje duket paradoksale: po i mëson Superhumans të varet më pak prej tij. «Mbi të gjitha, kjo do të thotë mbledhje fondesh», thotë Stavnitser. «Ai po na trajnon fjalë për fjalë që të mos mbështetemi vetëm tek ai».
Kjo është logjika që qëndron pas qasjes së Buffett-it: të sigurojë financim të konsiderueshëm që në fillim, pa krijuar një organizatë që mund të mbijetojë vetëm për aq kohë sa ai vazhdon të shkruajë çeqe.
Megjithatë, Buffett nuk ka ndërmend të tërhiqet. Ai nuk pret që përparësitë e fondacionit të ndryshojnë në mënyrë të ndjeshme pas përfundimit të luftës. Krahas bujqësisë dhe çminimit, Superhumans mbetet një nga nismat që Fondacioni Howard G. Buffett synon të mbështesë në planin afatgjatë.
Në katër vjet, Superhumans ka kaluar nga një investim me rrezik në një qendër që ende nuk ekzistonte, në një investim prej 77 milionë dollarësh në një institucion që Buffett e paraqet tani si dëshmi të asaj se si mund të duket e ardhmja e Ukrainës.
Si të shpenzosh gati 900 milionë dollarë pa tërhequr vëmendjen e mediave
Victory Harvest, çminimi dhe Superhumans janë nismat më të njohura të Buffett-it, por jo më të kushtueshmet. Fondacioni i tij ka shpenzuar 876 milionë dollarë në pesë fusha të tjera.
Më e madhja është ndihma ushqimore. Që nga prilli i vitit 2022, fondacioni ka financuar më shumë se 642,9 milionë vakte ushqimore. Në Bucha, ai financoi ndërtimin dhe funksionimin e një kuzhine që përgatit çdo ditë ushqim për afro 7 500 nxënës. Dy kuzhina të tjera po vihen në funksion në Lozova dhe Izmail. Shpenzimet totale të fondacionit për ndihmën ushqimore kanë arritur në 351 milionë dollarë.
Edhe 244 milionë dollarë të tjerë janë dhënë për infrastrukturën strategjike. Këtu përfshihet Factor-Druk, si dhe më shumë se 344 mijë dritare zëvendësuese, nëntë ura, katër centrale elektrike, strehimore shkollore, mbi 2 500 gjeneratorë dhe projekte të tjera.
Kategoria e tretë përfshin 125 milionë dollarë për dokumentimin e krimeve të luftës. «Howard ka një aftësi të jashtëzakonshme për ta parë problemin si në tërësi, ashtu edhe në detajet e tij», thotë Davis. Gjatë një vizite në një varrezë masive në rajonin e Kharkivit, ndërsa personat përreth tij po diskutonin për viktimat, Buffett i pyeti hetuesit nëse kishin pajisje për analizimin e shpejtë të ADN-së. Përpara se të largohej nga Ukraina, ai i kishte porositur tashmë makineritë. Sot, policia ukrainase ka 18 laboratorë të ADN-së të financuar nga fondacioni. Kjo kategori mbulon gjithçka, nga hetimi për shkatërrimin e digës së Kakhovkës deri te rehabilitimi i grave që janë kthyer nga robëria ruse.
Kategoria e katërt përfshin 103 milionë dollarë për sigurinë publike: ambulanca, radio për shërbimet e emergjencave, 240 qen pune për Policinë Kombëtare dhe Shërbimin Shtetëror të Emergjencave, si dhe pajisje për spitalin pediatrik Okhmatdyt në Kiev, pas sulmit rus të korrikut 2024.
Kategoria e fundit përfshin 53 milionë dollarë për të rinjtë. Ajo përfshin 54 qendra për fëmijë, të cilat kanë shërbyer për më shumë se 2 milionë fëmijë, kampet Iron Squad për adoleshentët dhe kampet e ngjitjes në shkëmbinj për familjet e ukrainasve të rënë në luftë, ku deri më tani kanë marrë pjesë 400 familje.
Standardi në të pesë kategoritë është i njëjtë. Davis e shpreh kështu: «Paratë janë një mjet. Ajo që ka rëndësi është çfarë arrin të realizosh me to, kë ndihmon dhe çfarë ndryshon».

Ku është zoti Buffett?
Njerëzit që takojnë Howard Buffett-in për herë të parë ndonjëherë nuk e kuptojnë se janë njohur tashmë me të. Davis e ka parë këtë të ndodhë më shumë se një herë. Dikush kalon disa minuta duke biseduar me një burrë të veshur me rroba pune. Ai largohet dhe personi pyet: «Po zoti Buffett ku është?»
«Sapo po bisedonit me të», i përgjigjet Davis.
Dmytro Solomchuk u befasua nga e njëjta gjë kur u takuan për herë të parë në Rivne: veshjet e thjeshta, batutat dhe mungesa e formaliteteve. «Howard është shumë i lehtë për t’u kuptuar», thotë Solomchuk. «Çelësi është të jesh i sinqertë, të veprosh shpejt dhe të shmangësh ngecjen në burokraci».
Në jetën e përditshme, Buffett ka pak ngjashmëri me një miliarder të Hollivudit. Kudo që shkon, kërkon një cheeseburger nga McDonald’s dhe pi Dr Pepper. Një herë, gjatë një takimi në një tren në Mykolaiv, mbi tavolinë kishte arra. Rudnieva e pyeti nëse mund të merrte disa. «Oh, po», u përgjigj Buffett. «Unë nuk ha gjëra kaq të shëndetshme. Më pëlqen McDonald’s».
Një tjetër tipar dallues i tij është pamundësia për të qëndruar mënjanë dhe thjesht për të vëzhguar. Në një fermë, nuk mjaftohet vetëm duke parë një traktor — ai ulet në timon. Gjatë udhëtimeve të tij, fotografon njerëz, fusha dhe makineri. Mund ta ndalojë makinën në mes të një fshati ukrainas, sepse ka vënë re një pamje ose një detaj që ia vlen të fotografohet. «Këto udhëtime i japin një kuptim shumë më të thellë të situatës sesa çdo prezantim që mund t’i bëhet», thotë Solomchuk.
Buffett e shpreh më thjesht: «Për mua është e rëndësishme ta kuptoj luftën ashtu siç është në të vërtetë». Më pas, ai bën menjëherë dallimin: «Unë zgjedh të vij në Ukrainë dhe, në fund të çdo vizite, kthehem në shtëpinë time në Illinois. Shumica e ukrainasve nuk kanë ku të shkojnë tjetër».
Nëse duhet të zgjedhë mes Kievit dhe Ukrainës lindore, Buffett pothuajse gjithmonë zgjedh lindjen, thotë Stavnitser — më pranë luftës dhe njerëzve, më larg takimeve zyrtare.
Ai di më shumë sesa drejtuesit e organizatave që financon. Mban mend emrat e njerëzve që marrin ndihmë dhe emrat e fëmijëve të tyre, thotë Davis. Merr pjesë në dasma, ditëlindje dhe pagëzime. Ndonjëherë, merr pjesë edhe në funerale. «Ai u dhuron njerëzve diçka të veçantë: praninë e tij», thotë ajo.
Në gusht të vitit 2022, Buffett vuri re një grua të moshuar të ulur pranë një lulishteje, afër stacionit të trenit në Rivne. Ai iu afrua, u ul pranë saj dhe i kërkoi ekipit të tij t’i linte vetëm. Për disa minuta, biseduan dhe buzëqeshën. Buffett nuk flet ukrainisht dhe gruaja me shumë gjasa nuk fliste anglisht. «Ende nuk e di se si ia dolën», thotë Solomchuk.
Buffett u kishte premtuar dikur dy ushtarakëve ukrainas se do të merrte pjesë në dasmën e tyre. Më vonë, ai udhëtoi me avion nga Shtetet e Bashkuara drejt Ukrainës, vetëm për dy ditë, për ta mbajtur fjalën. Një tjetër të njohur të tij — një pacient të Superhumans që kishte punuar në çminim — e mori me vete në Afrikë dhe më pas e vizitoi në shtëpinë e tij në Kherson.
Buffett organizoi një safari në Serengeti për një grup pacientësh të Superhumans. Kjo nuk ishte pjesë e ndonjë granti; ai thjesht dëshironte t’u tregonte një vend që e donte. Gjatë udhëtimit, ai pësoi një dëmtim të rëndë të shtyllës kurrizore. «Nuk tha asnjë fjalë dhe nuk u ankua as edhe një herë», kujton Stavnitser. «Nuk ndihej rehat të ankohej në prani të burrave që kishin humbur krahët dhe këmbët». Ekipi mësoi për dëmtimin dhe ndërhyrjen e madhe kirurgjikale që kërkohej për trajtimin e tij vetëm pasi Buffett u kthye në Shtetet e Bashkuara.
Superhumans tani ka edhe diçka tjetër që nuk ishte përfshirë kurrë në planin fillestar të qendrës: një orkestër e përbërë nga pacientët. Ishte ideja e Buffett-it.
«I gjithë koncepti ishte i tij», thotë Rudnieva. «Ai përcaktoi saktësisht se si duhej të realizohej dhe e ndoqi hap pas hapi procesin, për t’u siguruar që ne ta zbatonim». Tani qendra e përdor muzikën si një formë terapie.
Por të punosh përkrah dikujt si Buffett nuk është e lehtë. «Howard është një personalitet tipik i tipit A», thotë Davis. Ai fle shumë pak, ka energji që duket e pashtershme dhe lëviz me një ritëm aq të shpejtë, saqë ndonjëherë mund t’i lodhë deri në rraskapitje njerëzit përreth tij.
Rudnieva kujton muajt e parë të bashkëpunimit të tyre, kur Stavnitser komunikonte me Buffett-in pothuajse gjatë gjithë kohës. «Të krijohet përshtypja se ai nuk fle kurrë. U përgjigjet vetë email-eve, pothuajse menjëherë». Davis thotë se gjëja e parë që bën Buffett sapo zgjohet është të kontrollojë telefonin për t’u siguruar që miqtë e tij ukrainas janë ende gjallë.
Bezkaravainyi përshkruan një tjetër anë të së njëjtës shpejtësi: Buffett është i drejtpërdrejtë dhe ka pak durim për shpjegimet e ndërlikuara. Kur diskutimi për rregullat dhe procedurat zgjatet shumë, ai mund ta ndërpresë bashkëbiseduesin: «Ju duhet apo jo? Nëse ju duhet, atëherë përfundojeni».
Kjo qasje ka edhe anët e saj negative. Buffett mund të «dashurohet» pas ideve, thotë Bezkaravainyi, ndonjëherë aq shumë saqë nuk i pranon menjëherë argumentet logjike kundër tyre. Një shembull ishte një përpjekje e hershme për ta shndërruar një buldozer në një mjet çminimi: projekti dështoi, megjithëse shqetësimet ishin ngritur që në fillim. Buffett nuk e konsideron këtë dështim. «Nuk mund të arrish ndryshime domethënëse në çështje komplekse duke ndërmarrë vetëm rreziqe të sigurta», thotë ai.
Buffett ka gjithashtu nevojë për komunikim të vazhdueshëm. «Atij i pëlqen që njerëzit t’i shkruajnë vazhdimisht, të bisedojnë me të, t’i tregojnë çfarë po ndodh dhe t’i kërkojnë ndihmë», thotë Bezkaravainyi. Në HALO Trust, shton ai, një punonjës kishte praktikisht një detyrë me kohë të plotë për të komunikuar me fondacionin e Buffett-it.
Pavarësisht përfshirjes së tij personale në çdo detaj, Buffett rrethohet nga një ekip që kryen verifikime paraprake, shqyrton projektet, monitoron shpenzimet dhe mund të refuzojë edhe një ide që i pëlqen vetë themeluesit. Buffett e përshkruan modelin kështu: «Mbikëqyrje e mjaftueshme, pa krijuar procese tepër burokratike».
Më shumë miq sesa në vendlindje
Gjatë një prej udhëtimeve të tij të para, Buffett takoi një djalë të vogël dhe i ofroi një traktor lodër. Fëmija refuzoi ta merrte. Davis kujton se, gjatë dekadave të udhëtimeve nëpër botë, Buffett nuk kishte parë kurrë diçka të tillë. Ai e pyeti arsyen dhe mësoi se trupat ruse kishin fshehur eksplozivë brenda lodrave për fëmijë. Djali thjesht kishte frikë ta prekte lodrën. Davis kujton se Buffett u trishtua thellësisht dhe njëkohësisht u zemërua shumë.
Me kalimin e kohës, histori të tilla u bënë aq të shumta, saqë Ukraina nuk mund të mbetej thjesht një vend tjetër ku vepronte fondacioni i tij. Buffett feston ditëlindjet në Ukrainë, kthehet për Krishtlindje dhe Vitin e Ri, dhe ka një kumbar këtu. Davis beson se këto marrëdhënie e kanë zbutur dhe i kanë dhënë jetës së tij një ndjenjë edhe më të thellë qëllimi.
Vetë Buffett e pranon këtë: «Koha që kam kaluar në Ukrainë më ka ndryshuar».
«Komunikoj me dhjetëra njerëz në Ukrainë, shpesh çdo ditë, ndaj lufta është shumë e pranishme në jetën time edhe kur jam në shtëpi», thotë ai.
Ka ndryshuar edhe këndvështrimi i tij për vetë Ukrainën. «Ukrainasit nuk po presin që bota të vijë e t’i shpëtojë», thotë ai. Ata kërkojnë zgjidhje, mësojnë shpejt dhe ndërtojnë atë që u mungon. Atij i bëri veçanërisht përshtypje fakti se, edhe ndërsa zhvillonte luftën e vet, Ukraina po ndante përvojën dhe ekspertizën me të tjerët — duke ndihmuar vendet e Lindjes së Mesme të mbroheshin nga dronët iranianë dhe rusë.
Buffett beson se kjo aftësi për të gjetur zgjidhje dhe për të vepruar mund të kthehet në një avantazh për Ukrainën shumë përtej luftës, por vetëm nëse vendi arrin më në fund të shkëputet nga trashëgimia sovjetike dhe korrupsioni. «Në momentin që Ukraina lejon që korrupsioni të përhapet pa kontroll, ai kthehet në një taksë mbi aftësinë e saj për t’u bërë motori ekonomik i Evropës, potencialin për të cilin e ka», thotë ai.
Ekziston një fjali që Buffett tashmë ua përsërit shpesh miqve të tij amerikanë: «Kam më shumë miq në Ukrainë sesa në vendin tim».
Ai ngurron të diskutojë politikën amerikane, por kur e bën këtë, shprehet drejtpërdrejt. I pyetur për një marrëveshje të mundshme paqeje me Vladimir Putinin, Buffett citon një shprehje të të atit: Nuk mund të bësh një marrëveshje të mirë me një njeri të keq. Sipas tij, Putini ka shkelur çdo marrëveshje ndërkombëtare për Ukrainën që ka nënshkruar ndonjëherë. Të presësh që marrëveshja e radhës të jetë ndryshe, është vetë përkufizimi i çmendurisë.
Buffett e cilëson tërheqjen e Amerikës nga mbështetja për Ukrainën si një gabim historik. Sipas tij, agresorët në botë marrin zemër jo nga forca e të tjerëve, por nga dobësia, heshtja dhe lëshimet e tyre — dhe sa më gjatë të vazhdojë kjo gjendje, aq më i madh do të jetë çmimi që do të paguhet në fund. «Ka qenë e dhimbshme të shohësh qeveritë evropiane dhe amerikane të shpërfillin historinë dhe të mos veprojnë shpejt dhe me vendosmëri në mbrojtje të asaj që është e drejtë», thotë ai, duke përshkruar zhgënjimin e tij më të madh nga lufta.
Sa i përket ndikimit të tij politik në Shtetet e Bashkuara, Buffett përgjigjet shkurt dhe pa ndonjë ambicie të veçantë: “Nuk kaloj kohë në Uashington. Nuk do të isha edhe aq i dobishëm atje.”
Pas luftës
Kur Buffett pyetet se çfarë do të ndodhte me fondacionin nëse luftimet do të ndaleshin që nesër, ai nuk premton ndonjë strategji të re. Puna e tij tashmë është e përqendruar te sfida që kërkojnë zgjidhje afatgjata. Për fermerët, kjo do të nënkuptonte një ndryshim të prioriteteve. Sot, Victory Harvest merret kryesisht me makineritë bujqësore. Pas luftës, thotë Buffett, fokusi do të zhvendoset te mënyra se si fermerët e punojnë tokën, përfshirë kalimin drejt bujqësisë pa plugim, një metodë që minimizon trazimin e tokës dhe të cilën Buffett e ka përdorur në fermën e tij për më shumë se 30 vjet.
I pyetur se cili prej projekteve të përfunduara e bën më krenar, Buffett nuk jep përgjigje. Sipas tij, kjo është një prirje që i çmend punonjësit e tij. “Unë shoh gjithmonë përpara, drejt së ardhmes, dhe kaloj shumë pak kohë duke parë pas, veçanërisht kur gjërat shkojnë mirë”, thotë ai.
Tetiana Hryniuk nga Factor-Druk vijon të jetë në kontakt me fondacionin, i cili tashmë porosit libra pranë kësaj kompanie shtypshkronjash. “Jam mirënjohëse që ai besoi te ne kur gjithçka që na rrethonte ishte rrënojë”, thotë ajo. “Falë tij, Ukraina dhe e gjithë bota mund të vazhdojnë të lexojnë libra ukrainas.”
Shifra prej 1,33 miliardë dollarësh nuk është bilanci përfundimtar, por një shumë që vazhdon të rritet. Deri në fund të vitit 2026, ajo do t’i afrohet 1,5 miliardë dollarëve.
Sipas planit të Warren Buffett, vetë fondacioni do të pushojë së ekzistuari deri në vitin 2045. Paratë e tij synojnë të zgjidhin problemet e sotme, jo të mbajnë gjallë një institucion përgjithmonë. “Pasja e një afati përfundimtar të detyron të mendosh se si t’i përdorësh sa më mirë burimet e tua”, thotë Howard Buffett.
I pyetur se për çfarë ndihet krenar, Buffett përgjigjet pa ngurruar: për faktin që fondacioni arriti të ndërhynte dhe ta zgjeronte me shpejtësi mbështetjen për Ukrainën. Më pas, shton menjëherë: “Kjo është po aq meritë e njerëzve që kemi takuar në Ukrainë.”
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Forbes