99 ditë protestë. 99 ditë rrugë, pankarta, thirrje dhe zemërim qytetar. Ajo që nisi si një reagim i përqendruar te shqetësimet mjedisore lidhur me projektin turistik në Zvërnec, tashmë është shndërruar në një lëvizje proteste me një agjendë shumë më të gjerë politike dhe institucionale.
Në ditën e 99-të, protestuesit u mblodhën në sheshin “Skënderbej” dhe prej aty marshuan drejt Kryeministrisë, ku vijuan fjalimet në foltoren e improvizuar. Atmosfera e tubimit u karakterizua nga thirrje kundër qeverisë, pankarta dhe deklarata që artikuluan pakënaqësi për një gamë të gjerë çështjesh, nga ekonomia dhe pensionet te emigracioni, punësimi, korrupsioni, siguria dhe funksionimi i institucioneve.
Në qendër të protestës mbeti kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, të cilën protestuesit e cilësuan si të panegociueshme. Krahas saj, u përsëritën kërkesat për largimin e asaj që ata e quajnë “kasta e vjetër politike”, ndryshimin e legjislacionit zgjedhor dhe shfuqizimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.
Kështu, protesta e 99-të nuk u shfaq më vetëm si një reagim ndaj një vendimmarrjeje të caktuar, por si shprehje e një pakënaqësie që protestuesit e konsiderojnë më të thellë dhe të lidhur me mënyrën se si funksionon sistemi politik dhe institucional në vend.
Nga shqetësimi mjedisor te kërkesa për ndryshim politik
Në fjalimet e protestuesve, çështjet mjedisore u ndërthurën me ato sociale dhe politike. Një prej tyre kritikoi atë që e konsideroi pasojë të “Paketës së Maleve”, duke deklaruar: “Paketa e Maleve po djeg Shqipërinë!”
Sipas tij, ndryshimi politik është kusht për një proces të ri zgjedhor: “Vetëm dorëheqja e kësaj Qeverie mund të krijojë hapësirë për zgjedhje të lira.” Ai e përshkroi protestën si një lëvizje qytetare kundër establishmentit politik.
Edhe shqetësimet ekonomike zunë një vend të rëndësishëm në deklaratat e protestuesve. Një qytetar i moshuar solli në vëmendje nivelin e pensioneve dhe premtimet për përmirësimin e tyre, duke e lidhur situatën sociale me pritshmëritë e qytetarëve për standardin e jetesës dhe integrimin evropian.
Në këtë panoramë, pensioni nuk është thjesht një shifër. Për shumë qytetarë ai përfaqëson dinjitetin e viteve të punës, sigurinë e pleqërisë dhe marrëdhënien që shteti ndërton me ata që kanë kontribuar gjatë gjithë jetës.
100 ditët si pikë simbolike
Me afrimin e ditës së 100-të, protestuesit kanë paralajmëruar zgjerimin e mobilizimit.
Aktivisti Mirjan Aliaj u bëri thirrje qytetarëve nga të gjitha qytetet e vendit që të bashkohen në protestën e paralajmëruar për 8 shtator, në orën 17:00, përpara Parlamentit.
Në fjalën e tij, Aliaj kërkoi një pjesëmarrje sa më të gjerë qytetare, duke e paraqitur protestën si një përballje me një klasë politike që, sipas tij, nuk i përfaqëson qytetarët.
Ndërkohë, aktivisti Ilir Xhemalaj bëri thirrje për një pjesëmarrje masive në protestën që shënon 100 ditë nga nisja e qëndresës, duke kërkuar që lëvizja të vijojë edhe përmes formave të mosbindjes civile.
“Do t’i ftoja të gjithë në protestë kombëtare nesër, të vazhdojmë mosbindjen civile…”, deklaroi ai, duke vendosur në qendër të kërkesave dorëheqjen e Ramës dhe krijimin e një qeverie teknike.
Në të njëjtën linjë ishte edhe aktivistja Arvina Lleshi, e cila kërkoi pjesëmarrje masive në protestën e 8 shtatorit përpara Parlamentit.
“Nesër bëjmë 100 ditë, të bashkohemi masivisht në shesh. T’i kërkojmë kësaj klase politike dorëheqje”, u shpreh ajo, duke artikuluar një tjetër nga akuzat e forta të protestuesve ndaj institucioneve përfaqësuese.
Nga pankartat te mosbindja civile
Gjatë marshimit u dëgjuan thirrje të ashpra kundër qeverisë dhe figurave politike, përfshirë “Arrestoni Ramën”, “Arrestoni Ballukun”, “Rama në burg, Berisha në burg” dhe “Opozitë e shitur”.
Thirrje të tilla dëshmojnë edhe një tjetër veçori të kësaj proteste: pakënaqësia e artikuluar nuk drejtohet vetëm ndaj mazhorancës, por edhe ndaj opozitës tradicionale. Për një pjesë të protestuesve, problemi nuk kufizohet te një parti apo një qeveri, por te vetë mënyra e funksionimit të klasës politike.
Kjo e bën protestën një fenomen politik që kërkon të artikulojë një mosbesim më të gjerë ndaj përfaqësimit.
Por paralelisht me këtë retorikë është shfaqur edhe thirrja për përshkallëzim përmes mosbindjes civile.
Një tjetër aktivist njoftoi se protesta do të vijojë edhe gjatë ditëve të seancave plenare, duke përmendur datat 10, 17 dhe 24 shtator si ditë mobilizimi përpara Parlamentit.
Sipas tij, qytetarët do të mblidhen fillimisht në sheshin “Skënderbej” dhe më pas do të marshojnë drejt Parlamentit.
Ai paralajmëroi gjithashtu se forma e protestës mund të përshkallëzohet në varësi të zhvillimeve, duke përdorur termin “mosbindje civile” dhe duke deklaruar se protestuesit nuk do të tërhiqen nga kërkesat e tyre.
“Nuk mundet 140 njerëz të marrin zvarrë 2 milionë shpirtra shqiptarë. Prandaj, ne nuk heqim dorë pa marrë atë për të cilën kemi dalë”, u shpreh ai.
Në përfundim, aktivisti dha edhe një mesazh politik të drejtpërdrejtë: “Paralajmërojmë që do të japim maksimumin tonë që ky shtator të jetë shtatori i fundit për këtë qeveri.”
Një protestë që kërkon përgjigje
Dita e 99-të e protestës e gjen kështu lëvizjen në prag të një momenti simbolik: 100 ditët.
Njëqind ditë janë mjaftueshëm për ta kthyer një tubim në një fenomen të qëndrueshëm politik, por edhe mjaftueshëm për të ngritur pyetje mbi aftësinë e një lëvizjeje për të ruajtur pjesëmarrjen, kohezionin dhe qartësinë e objektivave.
Protestuesit kanë zgjeruar listën e kërkesave. Nga mjedisi te zgjedhjet, nga pensionet te emigracioni, nga punësimi te korrupsioni, nga zonat e mbrojtura te qeverisja dhe përfaqësimi politik.
Në këtë kuptim, ajo që po ndodh nuk është më vetëm një protestë për një çështje të vetme. Është shndërruar në një kanal të pakënaqësisë qytetare, ku shqetësime të ndryshme janë bashkuar nën një kërkesë të përbashkët: ndryshimin politik.
Dhe pikërisht këtu nis edhe sprova e saj më e madhe.
Një protestë mund të lindë nga zemërimi, por për të mbijetuar ka nevojë për organizim. Mund të ushqehet nga pakënaqësia, por për të prodhuar ndryshim ka nevojë për një vizion të qartë. Mund të thërrasë “mjaft”, por përballë saj qëndron pyetja më e vështirë: çfarë vjen pas “mjaft”?
Ndërsa protesta hyn në ditën e saj të 100-të dhe shtatori paralajmërohet si muaj i mobilizimit të ri, përballja qytetare dhe politike duket se po hyn në një fazë tjetër.
Nga njëra anë qëndron qeveria dhe institucionet e shtetit.
Nga ana tjetër, një grup protestuesish që kërkojnë dorëheqje, ndryshim politik dhe një riformatim të mënyrës së përfaqësimit.
Mes tyre qëndron shoqëria shqiptare, e cila prej vitesh përballet me plagë të vjetra: emigracionin e të rinjve, pasigurinë ekonomike, mosbesimin ndaj institucioneve dhe një debat të pandërprerë mbi cilësinë e demokracisë.
100 ditët nuk janë thjesht një numër. Janë një provë kohe.
Dhe nëse shtatori do të sjellë një valë të re protestash, mbetet për t’u parë nëse kjo qëndresë do të arrijë të shndërrohet nga një akumulim zemërimi në një forcë të artikuluar politike e qytetare, apo nëse do të mbetet një tjetër kapitull i gjatë i përplasjes së rrugës me pushtetin.
Ajo që është e qartë është se protesta nuk ka mbyllur ende kapitullin e saj.
Përkundrazi, me 100-ditëshin ajo duket se kërkon të hapë një tjetër.
AV