Shqipëria ka kullota, traditë blegtorale dhe njerëz që dinë të prodhojnë qumësht. Megjithatë, në raftet e dyqaneve dhe në linjat e përpunimit po zë gjithnjë e më shumë vend qumështi i importuar. Mes vendeve nga të cilat kemi blerë është edhe Serbia. Pyetja është: pse shteti shqiptar e ka lënë fermerin e vet në kushte ku nuk arrin të konkurrojë?
Të dhënat e paraqitura në materialin e Faktoje.al janë një kambanë alarmi. Prodhimi i qumështit në Shqipëri ka rënë nga rreth 1,013 milionë tonë në vitin 2021 në 868,3 mijë tonë në vitin 2025. Kjo është një rënie prej afërsisht 145 mijë tonësh në katër vjet. Ndërkohë, Serbia ishte një nga furnizuesit kryesorë të tregut shqiptar në vitet 2021–2023; në vitin 2023 prej saj u importuan rreth 7,8 milionë kilogramë qumësht. Materiali vëren se importet nga Serbia ranë në vitin 2024 dhe Hungaria doli në vend të parë. Pra, Serbia nuk është sot emri i vetëm i problemit. Problemi është varësia në rritje nga qumështi i të tjerëve, ndërsa prodhimi ynë tkurret.
Dallimi mes dy anëve të kufirit është domethënës. Sipas të dhënave të cituara nga Faktoje.al, Serbia në vitin 2025 mbështeti qumështin e dorëzuar te përpunuesit e regjistruar me pagesë për litër, krahas mbështetjes për lopët e qumështit dhe ripërtëritjen e tufës. Fermeri serb hyn në treg me një mbështetje të lidhur drejtpërdrejt me prodhimin. Fermeri shqiptar përballet me ushqimin e shtrenjtë të kafshëve, karburantin, shërbimet veterinare, mungesën e fuqisë punëtore dhe një çmim grumbullimi që në disa raste mezi mbulon koston.
Sipas ekspertit të cituar në material, prodhimi i një litri qumësht mund t’i kushtojë fermerit rreth 48–50 lekë, ndërsa çmimi i grumbullimit, në varësi të cilësisë dhe kontratës, arrin deri në 55 lekë. Çfarë investimi mund të bëjë ai me një diferencë kaq të ngushtë? Si të blejë pajisje, të përmirësojë racën, të shtojë tufën apo të mbajë një të ri në fshat? Kur llogaria nuk del, fermeri pakëson krerët ose e mbyll aktivitetin. Më pas, përpunuesi kërkon qumësht jashtë vendit sepse i duhet furnizim i rregullt. Kështu krijohet një rreth vicioz që qeveria duhet ta thyejë.
Nuk mjafton t’i thuash fermerit të bëhet konkurrues. Konkurrenca kërkon kushte. Fermat e vogla e të shpërndara kanë nevojë për pika grumbullimi, ftohje, analiza cilësie, kontrata të qëndrueshme me përpunuesit, mekanizim dhe mbështetje për prodhimin e ushqimit blegtoral. Subvencioni duhet të arrijë te ai që prodhon dhe dorëzon qumësht cilësor në mënyrë të deklaruar. Kjo do ta ndihmonte fermerin të siguronte të ardhura më të parashikueshme dhe industrinë të gjente lëndë të parë vendase.
Qeveria duhet të japë përgjigje edhe për politikat fiskale. Skema e kompensimit të TVSH-së për fermerët u ul nga 20% në 6% dhe më pas u hoq. Në të njëjtën kohë, fermerit shqiptar nuk i është dhënë një mbështetje për çdo litër qumësht të dorëzuar, e krahasueshme me skemat që përdorin disa vende të rajonit. Çdo skemë e re duhet të projektohet me kujdes, që paratë të shkojnë te prodhimi real dhe të mos përfundojnë te ndërmjetësit. Por mungesa e një përgjigjeje të fortë ndaj rënies së prodhimit nuk mund të quhet politikë bujqësore.
Edhe bllokimi i fondeve IPARD ka peshën e vet në këtë histori. Kur fermerëve u duhen investime në stalla, pajisje dhe teknologji, vonesa e një burimi të rëndësishëm financimi u heq mundësi për t’u rritur. Përgjegjësia e qeverisë është të zgjidhë problemet që pengojnë çeljen e fondeve dhe, ndërkohë, të mos i lërë blegtorët pa mbështetje. Programi IPARD III është pjesë e kornizës së ndihmës së Bashkimit Europian për zhvillimin rural në Shqipëri. financial assistance under IPA
Dhe ka një pyetje tjetër për konsumatorin: a e di ai gjithmonë origjinën e qumështit me të cilin është prodhuar bulmeti që blen? Importi është i ligjshëm, por etiketa duhet të jetë e qartë. Qumështi i importuar nuk duhet të krijojë te blerësi përshtypjen se po blen prodhim vendas. Transparenca mbron konsumatorin dhe i jep vlerë punës së fermerit shqiptar.
Shqipëria ka mundësi të prodhojë më shumë për tregun e vet dhe, me rritjen e cilësisë e të kapaciteteve, të zgjerojë edhe eksportet. Kjo nuk bëhet me parulla për potencialin e fshatit. Eksporti kërkon sasi të qëndrueshme, standarde, gjurmueshmëri dhe përpunim konkurrues. Sot hapi i parë është të ndalim tkurrjen e tufave dhe të bëjmë të leverdishme prodhimin e qumështit këtu.
Nuk ka asgjë të gabuar të tregtosh me Serbinë apo me cilindo vend tjetër. Është e gabuar që blegtori shqiptar të mbetet pa një politikë serioze mbështetëse, ndërsa Shqipëria shpenzon gjithnjë e më shumë për të blerë qumësht jashtë. Qeveria duhet të paraqesë një plan të matshëm: sa do të mbështetet litri i prodhuar e i dorëzuar formalisht, si do të ulen kostot, ku do të ndërtohen kapacitetet e grumbullimit dhe si do të rritet prodhimi vendas vit pas viti.
Nëse nuk jepen këto përgjigje, çdo stallë që mbyllet sot do të thotë më shumë importe nesër. Dhe çdo litër qumësht që mund të prodhohej në Shqipëri, por blihet jashtë saj, është një mundësi e humbur për fermerin, për fshatin dhe për ekonominë shqiptare.