I dërguari presidencial rus Kirill Dmitriev bisedoi me të dërguarit amerikanë Jared Kushner dhe Steve Witkoff në Moskë, në muajin shtator
SHBA-ja po mbështet rifillimin e shpejtë të shitjeve të gazit natyror rus në Evropë përmes tubacioneve që kalojnë në territorin e Ukrainës, armikut të Moskës në luftë, si pjesë e negociatave që synojnë arritjen e një armëpushimi në sektorin energjetik përpara dimrit të ardhshëm. Këtë e bëjnë të ditur zyrtarë amerikanë, evropianë dhe ukrainas.
Ideja, e hedhur gjatë muajit shtator nga të dërguarit amerikanë Jared Kushner dhe Steve Witkoff, gjatë vizitave të tyre në Moskë dhe Kiev, parashikon shitjen e gazit rus përmes një ndërmjetësi amerikan, me qëllim shmangien e sanksioneve evropiane. Kjo mund të krijojë gjithashtu një mundësi fitimprurëse për investitorët amerikanë, thanë persona që morën pjesë në diskutime.
Sipas legjislacionit aktual të Bashkimit Evropian, të gjitha blerjet e gazit natyror rus duhet të ndërpriten gradualisht deri në fund të vitit 2027. Udhëheqësit e vendeve më të mëdha të Evropës kanë deklaruar se nuk kanë asnjë interes të rikthejnë varësinë nga furnizimet energjetike të një vendi që e konsiderojnë kërcënimin e tyre kryesor strategjik.
Plani u la në plan të dytë muajin e kaluar, pasi Ukraina ndaloi në mënyrë të njëanshme sulmet ndaj rafinerive ruse, nën presionin e presidentit Trump. Kievi i pezulloi sulmet për gati dy javë, ndërsa Rusia vazhdoi të godiste infrastrukturën energjetike të Ukrainës dhe Moska nisi të dërgonte naftë dizel në SHBA. Më pas, Uashingtoni e zhvendosi vëmendjen te mundësia e arritjes së një marrëveshjeje më gjithëpërfshirëse paqeje.
Megjithatë, të premten Kievi rifilloi fushatën ajrore, duke ndërmarrë tri sulme ndaj tri rafinerive të mëdha ruse gjatë tri ditëve të fundit. Kjo i ka dhënë një urgjencë të re përpjekjeve për arritjen e një armëpushimi më të gjerë në sektorin energjetik, përpara negociatave trepalëshe të paqes mes SHBA-së, Rusisë dhe Ukrainës, të planifikuara për mesin e nëntorit në Abu Dhabi. Deri më tani, Rusia ka refuzuar përpjekjet amerikane për të arritur një marrëveshje të tillë.
Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, deklaroi të hënën se rifillimi i menjëhershëm i eksporteve të gazit rus drejt Evropës ishte i pamundur për shkak të «situatës në terren», sipas agjencisë shtetërore ruse të lajmeve TASS. Megjithatë, ai shtoi se eksporte të tilla mund të bëhen të mundura në të ardhmen, nëse blerësit dhe shitësit arrijnë një marrëveshje.
Sipas vlerësimit të negociatorëve amerikanë, rikthimi i Rusisë në tregun evropian të gazit natyror do të krijonte një nxitje të fuqishme për presidentin Vladimir Putin që të pranonte marrëveshjen. Përdorimi i rrjetit të tubacioneve të epokës sovjetike, që lidh fushat e gazit në Urengoj të Siberisë me Evropën përmes Ukrainës, do t’i siguronte gjithashtu Kievit të ardhura shumë të nevojshme nga tarifat e tranzitit.
Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë kanë propozuar që Rusia t’i depozitojë të ardhurat nga këto shitje të gazit në Evropë në një llogari garancie (escrow) në juridiksionin e një vendi të tretë, në mënyrë që Kremlini të mos mund t’i përdorë paratë për të financuar luftën, tha një zyrtar i lartë amerikan.
Një objekt i Nord Stream 2 në Lubmin, Gjermani
Ata janë përpjekur t’ua paraqesin këtë ide udhëheqësve evropianë si një mënyrë për të ulur çmimet e energjisë përpara dimrit, në një kohë kur rezervat e gazit në Evropë kanë arritur nivelin më të ulët sezonal të regjistruar prej disa vitesh.
Ky presion përbën një ndryshim të plotë të qëndrimit krahasuar me administratën e parë të Trumpit. Në atë kohë, Trump e kritikoi vazhdimisht kancelaren gjermane Angela Merkel për ndërtimin e gazsjellësit Nord Stream 2 nga Rusia. Ai paralajmëroi se Nord Stream 2 do ta bënte Gjermaninë «të robëruar nga Rusia» dhe, në fund të vitit 2019, vendosi sanksione ndaj projektit.
Pak më shumë se dy vjet më vonë, Rusia, ushtria e së cilës financohej nga të ardhurat prej eksporteve energjetike, pushtoi Ukrainën, duke llogaritur se Evropa nuk do të reagonte për shkak të varësisë së saj të madhe ekonomike nga Moska.
Megjithatë, lufta i bëri vendet evropiane ta konsideronin varësinë nga gazi natyror rus si një cenueshmëri strategjike ndaj një fuqie armiqësore, së cilës nuk i besojnë më. BE-ja ka miratuar legjislacion që kufizon ndjeshëm importet e gazit rus dhe parashikon ndalimin e plotë të tyre deri në fund të vitit të ardhshëm.
Qëndrimi zyrtar aktual i Evropës është se BE-ja nuk do t’i rifillojë blerjet e gazit rus as pas arritjes së një marrëveshjeje të plotë paqeje me Rusinë, e jo më si pjesë e një armëpushimi të brishtë energjetik, që do t’i lejonte Putinit të vazhdonte luftën dhe do t’i siguronte financime ushtrisë së tij.
Komisioneri i BE-së për Energjinë, Dan Jorgensen, deklaroi në një intervistë për një gazetë hungareze në tetor, të cilën zyra e tij e ka konfirmuar, se ndalimi i importeve të gazit rus duhet të jetë i përhershëm.
«Sigurisht që nuk do t’i besoja Rusisë. Edhe nëse nesër do të kishte paqe, gjë që të gjithë e shpresojmë», tha ai.
Administrata Trump po vë bast se kundërshtimi evropian nuk do të jetë aq i palëkundur sa duket.
Por, në biseda private, disa zyrtarë të lartë evropianë janë më të drejtpërdrejtë. Një zyrtar i lartë nordik tha se ideja e rifillimit të blerjeve të gazit rus bie ndesh me gjithçka që përfaqësojnë evropianët. Ndërsa një zyrtar i lartë i një vendi të madh evropian e krahasoi këtë ide me veprimin e ish-udhëheqësit britanik Neville Chamberlain, i cili sakrifikoi Çekosllovakinë përballë Hitlerit në këmbim të marrëveshjeve tregtare.
Nga ana e saj, SHBA-ja tashmë e sheh rihapjen e mundshme të Nord Stream në të ardhmen si një komponent potencialisht të rëndësishëm të një marrëveshjeje më të gjerë, jo vetëm për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë, por edhe për të zgjidhur mosmarrëveshjet e kahershme të Rusisë me aleatët evropianë të Amerikës.
Pasagjerët rikthehen në tren pas një evakuimi të shkaktuar nga kërcënimi i një sulmi me dron rus në linjën Kharkiv-Kiev
Sipas një zyrtari të lartë amerikan, gabimi i Merkelit ishte ndjekja e projektit të gazsjellësit pa punuar më parë për arritjen e një marrëveshjeje më të gjerë sigurie me Rusinë, me të cilën Moska të mund të ndihej e kënaqur.
Një zyrtar amerikan tha se negociatorët kishin diskutuar propozime të ndryshme ekonomike gjatë bisedimeve. Sipas tij, evropianët kanë shprehur interes për një propozim që do të ulte ndjeshëm çmimet e gazit në të gjithë kontinentin. Ai shtoi se çdo marrëveshje ekonomike do të ishte pjesë e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse paqeje.
Rusia dhe Gjermania ndërtuan gazsjellësin e parë Nord Stream në vitin 2011, me qëllim anashkalimin e rrjeteve që kalonin përmes Ukrainës.
Nord Stream 1, i cili ndërpreu furnizimet në gusht 2022, dhe Nord Stream 2, i cili nuk u vu kurrë në funksion, u dëmtuan rëndë nga shpërthime nënujore në shtator 2022, të cilat iu atribuuan Ukrainës. Rindërtimi dhe vënia e tyre sërish në punë do të kërkonte kohë të konsiderueshme, edhe nëse pengesat politike dhe rregullatore do të mund të kapërceheshin në njëfarë mënyre.
Në të kundërt, rrjeti që kalon përmes Ukrainës, me lidhje drejt Sllovakisë dhe më tej drejt Austrisë e Gjermanisë, mund të vihej sërish në funksion pothuajse menjëherë. Sasi të kufizuara gazi vazhduan të kalonin nëpër këtë rrjet deri në ndërprerjen e tij në janar 2025, kur lufta në shkallë të gjerë mes Rusisë dhe Ukrainës ishte tashmë në zhvillim.
Aktualisht, 11% e gazit natyror të konsumuar në Evropë vjen nga Rusia, krahasuar me 45% në prag të luftës. Gazi natyror i lëngshëm (LNG) nga SHBA-ja përbën 30% të konsumit evropian, ndërsa gazi rus importohet ose përmes anijeve që transportojnë LNG, ose përmes tubacioneve TurkStream, të cilat furnizojnë Hungarinë dhe Sllovakinë.
Pasojat e luftës së Trumpit kundër Iranit mund ta dobësojnë rezistencën e Evropës, pranojnë zyrtarët evropianë. Dërgesat e gazit natyror të lëngshëm nga Katari mbeten të bllokuara brenda Gjirit Persik, ndërsa rritja globale e çmimeve të energjisë ka vazhduar edhe pse më shumë dërgesa nafte po kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit.
Një qendër austriake për shpërndarjen e gazit natyror në Baumgarten an der March, pranë Vjenës
Sipas BE-së, për shkak të luftës me Iranin, Evropa ka shpenzuar 100 miliardë euro shtesë për energjinë, rreth 112 miliardë dollarë.
Rezervat në depot nëntokësore të gazit natyror në Evropë janë rreth 75% të mbushura dhe, sipas rregullatorëve të energjisë të BE-së, kontinenti do të hyjë në dimrin e ardhshëm me rezerva nën mesataren e nëntë viteve të fundit.
Partia kryesore opozitare në Gjermani, Alternativa për Gjermaninë (AfD), e ekstremit të djathtë, e ka bërë tashmë rifillimin e importeve të gazit natyror të lirë nga Rusia një nga pikat kryesore të fushatës së saj përpara zgjedhjeve kombëtare të planifikuara për vitin 2028.
Diplomatët thonë se do të ishte më e lehtë për Evropën të ndryshonte qëndrimin nëse Kievi do të mbështeste shitjet e gazit si pjesë të një armëpushimi, i cili do të parandalonte ndërprerjet e energjisë elektrike dhe një katastrofë të mundshme humanitare në qytetet e mëdha ukrainase. Kjo mund të shkaktonte edhe një valë të re largimi të refugjatëve në muajt e ardhshëm.
Kjo do të kishte veçanërisht rëndësi në kushtet kur Ukrainës i kanë mbaruar sistemet e mbrojtjes ajrore, ndërsa SHBA-ja po kufizon furnizimin me raketa interceptuese Patriot për shkak të mungesës globale të tyre, të shkaktuar nga lufta me Iranin.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Wall Street Journal
