Goditjet e përsëritura ndaj anijeve tregtare po e shndërrojnë luftën mes Rusisë dhe Ukrainës në një shqetësim të madh për NATO-n. Pasojat po ndihen edhe në Rumani e Bullgari, dy anëtarë të Aleancës me dalje në Detin e Zi.
Konflikti detar mes Moskës dhe Kievit po zgjerohet përtej zonave të luftimit dhe po prek interesat e sigurisë së vendeve të NATO-s në rajon.
Të lidhura
None found
Analistët ushtarakë kanë pak dyshime se Rusia qëndron pas sulmeve të fundit. Kompania e sigurisë detare Ambrey vuri në dukje se droni i regjistruar gjatë goditjes së fundit ngjante me një model që përdoret nga marina ruse.
“Është padyshim një përshkallëzim”, tha Sidharth Kaushal, studiues i lartë në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI), me seli në Londër.
Moska mohon se ka përdorur dronë për të goditur shtetet fqinje të Ukrainës. Kremlini akuzon ndërkohë qeveritë europiane se po e përshkallëzojnë konfliktin duke i dhënë ndihmë ushtarake Kievit.
Shumë nga anijet e goditura në tetor gjendeshin pranë një kanali strategjik në Rumani, ose lëviznin drejt tij apo prej tij. Ukraina e përdor këtë kanal për eksportet e veta.
Një anije u godit në ujërat territoriale rumune, ndërsa tetë të tjera ndodheshin në zonat ekskluzive ekonomike të Rumanisë ose Bullgarisë.
Iulia Joja, drejtoreshë e programit për Detin e Zi në Institutin e Lindjes së Mesme në Uashington, thotë se Rusia po i përllogarit sulmet duke u mbështetur te hezitimi i Perëndimit për të ndërmarrë veprime që mund të sjellin përballje të drejtpërdrejtë.
“Bëhet fjalë për testimin e këtyre vijave të kuqe, duke qenë plotësisht të vetëdijshëm se ne do të bëjmë gjithçka për të ndërmarrë masat më minimale të mundshme”, u shpreh Joja.
Ajo e lidhi këtë qasje me rastet e viteve të fundit, kur dronë rusë kanë shkelur hapësirën ajrore të NATO-s.
Sipas një zyrtari të Aleancës, veprimet e Rusisë synojnë t’i bindin aleatët të mos e mbështesin Ukrainën dhe përbëjnë rrezik serioz për sigurinë. Ai nënvizoi se NATO mbetet e vendosur të mbrojë të gjithë anëtarët e saj, edhe ato që ndodhen në Detin e Zi.
Rëndësia e Detit të Zi për Rumaninë lidhet si me tregtinë, ashtu edhe me sigurinë energjetike.
Në këtë hapësirë po zhvillohet projekti Neptun Deep, që synon nxjerrjen e gazit natyror në det të hapur. Projekti pritet ta bëjë Rumaninë prodhuesin më të madh të gazit në Bashkimin Europian.
Gjatë gushtit, një dron detar iu afrua projektit, duke shtuar shqetësimet për mbrojtjen e infrastrukturës energjetike.
Bukureshti e ka përshkruar si “sistematik” modelin e sulmeve ruse ndaj anijeve civile, por nuk ka fajësuar deri tani Moskën për incidente të veçanta, me argumentin se duhen prova dhe verifikime.
Bullgaria nuk e ka akuzuar drejtpërdrejt Rusinë, por ka thënë se disa sulme duket se i shërbejnë interesave të saj.
Shqetësimet shtohen ndërsa Uashingtoni po rishikon praninë ushtarake në Europë dhe po e orienton vëmendjen strategjike drejt Kinës. Vitin e kaluar, Shtetet e Bashkuara larguan rreth 1.000 trupa nga Rumania.
Rritja e sulmeve po dëmton një prej korridoreve më të rëndësishme detare për eksportin e naftës dhe drithërave, si për Ukrainën, ashtu edhe për Rusinë.
Tomas Alexa, analist i lartë në Ambrey Analytics, tha se nga maji deri në tetor Rusia dhe Ukraina goditën gjithsej 317 anije tregtare dhe mjete të tjera lundruese në Detin e Zi dhe Detin Azov. Numri është mbi katër herë më i lartë se 74 anijet e goditura gjatë gjashtëmujorit paraardhës.
Shpeshtësia e sulmeve ka ndryshuar sipas periudhës. Të dhënat e Ambrey tregojnë se në tremujorin e tretë Ukraina kreu 137 sulme ndaj anijeve, ndërsa Rusia 92. Vetëm gjatë tetorit, Rusia goditi 38 anije dhe Ukraina pesë.
Goditjet ndaj porteve dhe anijeve kanë ulur ndjeshëm eksportet dhe i kanë detyruar të dy vendet të kërkojnë alternativa për transportin e mallrave.
Të dhënat për eksportet ruse, të siguruara nga Reuters, tregojnë se në shtator Rusia dërgoi vetëm 300 mijë tonë drithëra përmes Detit të Zi dhe Detit Azov. Në të njëjtin muaj të vitit të kaluar, sasia kishte qenë 4,74 milionë tonë.
Ukraina ndërpreu operacionet në portet e Detit të Zi në fund të korrikut, pas sulmeve ruse.
Për të vazhduar transportin, Kievi kaloi një pjesë të eksporteve në portet lumore të Danubit. Mallrat vijojnë më pas përmes Kanalit të Sulinës në Rumani dhe rrugëve detare përgjatë bregdetit rumun.
Megjithatë, kjo zgjidhje nuk ka mbuluar humbjet. Eksportet ukrainase të drithërave përmes porteve zbritën në 810 mijë tonë në shtator, nga 2,1 milionë tonë në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Andriy Ryzhenko, analist detar dhe ish-zyrtar i lartë i marinës ukrainase, vlerëson se Rusia synon kryesisht të ulë edhe më tej eksportet e Ukrainës. Sipas tij, një tjetër synim është të provojë vendosmërinë e NATO-s.
Sulmi i javës së kaluar ndodhi teksa ministrat e Mbrojtjes dhe drejtuesit ushtarakë të Rumanisë, Bullgarisë dhe Turqisë ishin mbledhur në Sofje për të diskutuar sigurinë në Detin e Zi.
Ministri turk i Mbrojtjes u bëri thirrje Rusisë dhe Ukrainës të ndalin goditjet ndaj transportit detar. Ankaraja pret përgjigjen e Moskës dhe Kievit për propozimin e një armëpushimi të kufizuar në det.
Turqia ka rol të rëndësishëm, pasi në bazë të Konventës së Montreux-së kontrollon kalimin e anijeve luftarake nëpër ngushticat e Bosforit dhe Dardaneleve.
Egjipti, Turqia dhe India janë mes vendeve që kanë kërkuar armëpushim detar. Synimi është të shmangen pasojat ekonomike të ndërprerjes së lundrimit, në një periudhë kur çmimet botërore të karburanteve dhe drithërave janë rritur.
Të shtunën, sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, tha se po shtohet interesi ndërkombëtar për një armëpushim të kufizuar.
Rusia e ka hedhur poshtë propozimin, duke argumentuar se një marrëveshje e tillë do t’i jepte Ukrainës kohë të rimëkëmbej dhe të forconte pozitat e saj.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka paralajmëruar se vijimi i sulmeve ndaj eksporteve bujqësore mund të sjellë pasoja të rënda.
“Të gjithë po flasin për naftën dhe po harrojnë drithërat. Pas një ose dy muajsh, të gjithë do të fillojnë të flasin për një krizë bujqësore”, deklaroi ai.
Kështu, zhvillimet në Detin e Zi po shkojnë përtej konfliktit mes Moskës dhe Kievit, duke vënë në rrezik sigurinë e NATO-s, tregtinë ndërkombëtare dhe furnizimin global me energji e ushqime.
