Zgjedhjet e mesit të mandatit në Shtetet e Bashkuara po zhvillohen këtë të martë, në një moment vendimtar për presidencën e Donald Trump.
Gara për kontrollin e Kongresit konsiderohet prova më e madhe politike për presidentin amerikan në mandatin e tij të dytë, ndërsa demokratët synojnë të fitojnë shumicën si në Dhomën e Përfaqësuesve, ashtu edhe në Senat.
Megjithatë, përcaktimi i fituesve nuk do të jetë i menjëhershëm. Për shkak të sistemit të decentralizuar zgjedhor në SHBA, ku secili prej 50 shteteve ka ligjet dhe procedurat e veta për administrimin e votimit dhe numërimin e fletëvotimeve, rezultatet mund të kërkojnë nga disa orë deri në disa javë.
Sipas një analize të Bloomberg, rezultatet e para nga garat e ngushta në shtetet e Bregut Lindor mund të japin sinjalet e para nëse demokratët do të arrijnë të sigurojnë atë që analistët e kanë cilësuar si një “valë blu”.
Demokratëve u nevojiten të paktën tre vende neto për të marrë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe katër vende për të siguruar shumicën në Senat.
Kontrolli i Dhomës së Përfaqësuesve do t’u mundësonte demokratëve të bllokonin një pjesë të agjendës legjislative të Trump dhe të ushtronin mbikëqyrje parlamentare ndaj administratës së tij. Ndërsa kontrolli i Senatit do t’u jepte ndikim vendimtar mbi konfirmimin e emërimeve të presidentit në poste të rëndësishme ekzekutive dhe gjyqësore.
Kur mbyllen qendrat e votimit?
Orari i votimit ndryshon nga një shtet në tjetrin. Qendrat e para pritet të mbyllen në Kentucky dhe Indiana, ndërsa të fundit do të përfundojnë procesin e votimit në Alaska, në orët e para të 4 nëntorit, sipas orës së Nju Jorkut.
Votuesit që ndodhen në radhë në momentin e mbylljes së qendrave kanë të drejtë të votojnë.
Në raste të veçanta, afatet mund të zgjaten me vendim gjykate, veçanërisht kur pengesat kanë pamundësuar ushtrimin e të drejtës së votës gjatë ditës.
Kur do të dalin rezultatet e para?
Shumica e shteteve mund të publikojnë rezultatet paraprake vetëm pak minuta pas mbylljes së qendrave të votimit. Megjithatë, procedurat ndryshojnë.
Disa shtete presin që të përfundojë votimi në të gjitha qarqet përpara publikimit të rezultateve, ndërsa në Arizona dhe Idaho ligji parashikon një pritje prej një ore pas mbylljes së qendrave.
Përvoja e zgjedhjeve të vitit 2022 tregon se përcaktimi i shumicës në Kongres mund të zgjasë disa ditë. Atë vit, Associated Press shpalli më 16 nëntor se republikanët kishin siguruar kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, tetë ditë pas zgjedhjeve.
Pse numërimi mund të zgjasë me ditë?
Ndër faktorët që ndikojnë në vonesën e rezultateve janë fletëvotimet e përkohshme, votat me postë dhe votat e qytetarëve amerikanë që jetojnë jashtë vendit.
Në disa shtete, fletëvotimet që mbajnë vulën postare të Ditës së Zgjedhjeve mund të pranohen edhe disa ditë më vonë. Për më tepër, kur ka mungesa në nënshkrime apo pasaktësi të tjera, votuesve mund t’u jepet mundësia t’i korrigjojnë ato.
Një tjetër faktor është sistemi i votimit me preferenca, i përdorur në Alaska. Nëse asnjë kandidat nuk siguron shumicën e votave të para, kandidati me më pak vota eliminohet dhe votat rishpërndahen sipas preferencës së dytë të zgjedhësve.
Çfarë është “mirazhi i kuq” dhe “mirazhi blu”?
Një nga fenomenet që mund të krijojë konfuzion gjatë natës së zgjedhjeve është i ashtuquajturi “mirazh i kuq” ose “mirazh blu”.
Këto terma përshkruajnë situatat kur rezultatet e para të publikuara krijojnë përshtypjen se njëra parti po fiton, por epërsia ndryshon ndërsa përpunohen votat e tjera.
Në disa zona, votat e hedhura fizikisht në ditën e zgjedhjeve numërohen më shpejt, ndërsa fletëvotimet me postë ose ato të hedhura paraprakisht mund të përpunohen më vonë.
Kjo mund të bëjë që republikanët të kryesojnë fillimisht dhe më pas të kalojnë pas demokratëve, ose anasjelltas.
Fenomeni nuk përbën provë për manipulim zgjedhor, por lidhet me mënyrën dhe ritmin e ndryshëm të numërimit të votave në shtetet amerikane.
Kush i shpall fituesit?
Në mungesë të një institucioni të vetëm federal që numëron votat në të gjithë vendin, një rol të rëndësishëm në shpalljen e rezultateve paraprake luan agjencia Associated Press (AP).
Agjencia mbledh të dhëna nga qendrat e votimit, autoritetet lokale dhe faqet zyrtare të administrimit të zgjedhjeve. Ajo përdor gjithashtu gazetarë të shpërndarë në të gjithë vendin për të ndjekur procesin e numërimit.
Rrjetet televizive amerikane kanë gjithashtu sistemet e tyre të parashikimit të fituesve, duke kombinuar rezultatet e votimit me sondazhet dhe modelet historike të votuesve.
Megjithatë, rezultatet paraprake nuk janë të njëjta me certifikimin zyrtar të zgjedhjeve, i cili kryhet nga autoritetet përkatëse shtetërore.
A mund të gabohen parashikimet?
Associated Press thekson se shpalljet e saj nuk janë parashikime, por bëhen vetëm kur të dhënat tregojnë se kandidati që renditet pas nuk ka më mundësi reale për të përmbysur rezultatin.
Agjencia raporton një shkallë saktësie mbi 99.9%, megjithëse në raste të rralla është detyruar të tërheqë vlerësime të mëparshme.
Një prej rasteve më të njohura ndodhi në vitin 2018, kur AP u detyrua të tërhiqte shpalljen e fitores për republikanin David Valadao në Kaliforni, pasi rezultati përfundimtar favorizoi demokratin T.J. Cox.
Për këtë arsye, gara për kontrollin e Kongresit mund të mbetet e hapur edhe pas shpalljes së rezultateve të para, ndërsa vëmendja do të përqendrohet te shtetet dhe distriktet ku diferencat mes kandidatëve janë më të ngushta.
