100 VIP-at sipas të ardhurave dhe fitimeve në Serbi; rritje e ngadaltë mes pasigurive politike
Ekonomia serbe u përball gjatë vitit 2025 me presione të forta të brendshme dhe të jashtme, duke regjistruar ritmin më të ulët të rritjes që nga pandemia e vitit 2020. Partia në pushtet fajëson lëvizjen protestuese, që vijon prej dy vitesh, për rënien e Investimeve të Huaja Direkte, ndërsa lëvizja studentore e sheh korrupsionin dhe mungesën e shtetit të së drejtës si pengesat kryesore për zhvillimin ekonomik. A mund të ndryshojë situata pas zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit?
Nga Ana Milosavljević
Ekonomia e Serbisë u rrit me 2.1% në vitin 2025, nën mesataren prej 2.6% të Ballkanit Perëndimor, por mbi rritjen prej 1.5% të Bashkimit Europian.
Dr. Dmitry Pozhidaev, anëtar i Shoqatës Shkencore të Ekonomistëve të Serbisë dhe konsulent i Fondit të Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin e Kapitalit (UNCDF), thotë se ngadalësimi u ndikua kryesisht nga katër sektorë: ndërtimi, industria përpunuese, tregtia dhe aktivitetet profesionale, shkencore e teknike.
Burimi: Zyra e Statistikave e Serbisë (Sors)
Në vitin 2025, ndërtimi kaloi nga një rritje prej 6.2% në një tkurrje prej 6.3%. Ritmi i rritjes së industrisë përpunuese ra nga 4.7% në 1.1%, ai i tregtisë nga 6% në 0.2%, ndërsa aktivitetet profesionale, shkencore dhe teknike u ngadalësuan nga 7.2% në vetëm 0.3%.
Sipas përllogaritjeve të z. Pozhidaev, të bazuara në të dhënat e publikuara nga Enti i Statistikave i Republikës së Serbisë, këta sektorë i kushtuan ekonomisë rreth 2.1 pikë përqindjeje rritje, efekt që u kompensua pjesërisht nga përmirësimi i aktiviteteve të tjera.
Sipas Agjencisë së Regjistrave të Biznesit të Serbisë, ecuria negative lidhej me “zhvillimet e pafavorshme në sektorin e energjisë”.
Në fund të vitit 2025, SHBA-ja vendosi sanksione ndaj kompanisë së naftës NIS, pjesërisht në pronësi të shtetit serb, për shkak të pjesëmarrjes mazhoritare të kompanisë ruse Gazprom në kapitalin e saj. Shitja e dakordësuar te kompania hungareze MOL ende nuk është finalizuar, megjithëse kanë kaluar disa muaj nga arritja e marrëveshjes së raportuar.
Sanksionet ndikuan negativisht në furnizimin me karburante dhe në përballueshmërinë e çmimeve të tyre, duke ushtruar presion edhe mbi çmimet e mallrave dhe shërbimeve në sektorë të ndryshëm të ekonomisë.
Investimet e Huaja Direkte ranë nga 5.23 miliardë euro në vitin 2024 në 3.48 miliardë euro në vitin 2025, duke shënuar tkurrje me rreth një të tretën.
“Për një ekonomi që mbështetet në një masë të madhe te kapitali i huaj për zgjerimin e prodhimit dhe eksporteve, kjo ishte një rënie e konsiderueshme”, – komenton z. Pozhidaev, sipas të cilit aktualisht nuk ka prova të mjaftueshme për t’ua atribuuar këtë tkurrje protestave.
Në vitin 2025, eksportet e mallrave dhe shërbimeve përbënin 54% të PBB-së së Serbisë, me një rritje prej 5.7% krahasuar me vitin 2024. Eksportet e mallrave arritën në 33.07 miliardë euro, ose 8.4% më shumë se një vit më parë. Ndërkohë, importet përfaqësonin 58% të PBB-së dhe u rritën me 7.8% në raport me vitin 2024.
Përveç varësisë nga kapitali i huaj, ekonomia serbe vijon të mbështetet ndjeshëm edhe te ndërhyrjet e shtetit.
Në një intervistë të dhënë në tetor 2026, ministri i Financave, Siniša Mali, deklaroi se investimet totale në kapital fiks përbënin 25% të PBB-së, nga të cilat 7% e PBB-së i takonin komponentit publik. Në vitin 2025, shpenzimet kapitale të qeverisë shënuan rënie të lehtë, prej rreth 1% në terma realë.
Z. Pozhidaev vë në dukje prirjet pozitive të regjistruara deri tani gjatë vitit 2026, si një tregues se aktiviteti ekonomik mund të rimëkëmbet edhe pa u zgjidhur dobësitë strukturore.
“Investimet publike dhe kërkesa e familjeve mund të mbështesin rimëkëmbjen, pavarësisht vështirësive të jashtme, ndërsa investimet e huaja të realizuara më parë vijojnë të gjenerojnë prodhim”, – shprehet ai.
Sipas z. Pozhidaev, dobësia strukturore e ekonomisë serbe qëndron te baza e pamjaftueshme prodhuese vendase. Kjo do të thotë se aktiviteti industrial në Serbi përqendrohet kryesisht në procese montimi me vlerë të shtuar relativisht të ulët, në vend të prodhimit me vlerë më të lartë.
Në vitin 2025, konsumi i familjeve përbënte 60% të PBB-së, duke shënuar një rritje reale prej 3.3% krahasuar me vitin 2024. Inflacioni u ul në 3.8%, nga 4.6% një vit më parë. Megjithatë, dobësimi i tregut të punës ushtroi ndikim negativ në fuqinë blerëse.
Tregu i punës në Serbi shfaqi shenja dobësimi, edhe pse paga mesatare neto u rrit me 11.5% në terma nominalë dhe 7.4% pas korrigjimit për inflacionin. Në dhjetor 2025, paga neto mediane mujore ishte rreth 774 euro, ndjeshëm më e ulët se paga mesatare prej 1,057 eurosh.
Sipas Anketës së Forcave të Punës të Entit të Statistikave, numri i të punësuarve ra me 28 mijë persona krahasuar me një vit më parë, ndërsa shkalla e papunësisë ishte 8.7%.
Burimi: Përllogaritje bazuar në mesataren e kontributeve tremujore të publikuara nga Banka Kombëtare e Serbisë (NBS) dhe Enti i Statistikave i Republikës së Serbisë (SORS).
Ekonomia para dhe gjatë qeverisjes së Vučić
Më 25 tetor, qytetarët e Serbisë iu drejtuan kutive të votimit në zgjedhje shumë të kontestuara, që vunë në provë pushtetin 14-vjeçar të Partisë Progresive Serbe. Në një video elektorale, ish-presidenti Aleksandar Vučić deklaroi: “Kur diçka funksionon mirë, nuk e ndryshon vetëm për të provuar diçka tjetër”.
Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare (wiiw) publikoi së fundmi një raport që analizon ecurinë e ekonomisë serbe përpara dhe pas ardhjes së Vučić në pushtet.
Në studimin me titull “Ekonomia serbe nën Vučić: Larg një mrekullie”, studiuesit konstatojnë se punësimi në Serbi ka ngecur që prej vitit 2019, rritja e pagave është përthithur në pjesën më të madhe nga shtrenjtimi i kostos së jetesës, pabarazia është thelluar dhe mbrojtja sociale është dobësuar.
Sipas analizës, ekonomia e Serbisë u rrit mesatarisht me 2.4% në vit gjatë periudhës 2012–2025, krahasuar me një rritje mesatare prej 4.2% në periudhën 2001–2011. Edhe flukset e Investimeve të Huaja Direkte rezultojnë më të ulëta në raport me madhësinë e ekonomisë. Gjatë viteve 2012–2025, ato përbënin mesatarisht 5.7% të PBB-së në vit, kundrejt 6.1% në periudhën 2001–2011, sipas të dhënave zyrtare.
Dr. Pozhidaev paralajmëron se treguesit e rritjes ekonomike nuk duhen ngatërruar me zhvillimin ekonomik. Sipas tij, rritja e PBB-së mund të financojë përmirësimin e kushteve të jetesës dhe forcimin e kapaciteteve prodhuese të një vendi, por kjo nuk ndodh automatikisht.
“Rritja ekonomike dhe zhvillimi mund të ndjekin drejtime të ndryshme, si për shkak të shpërndarjes së të ardhurave, ashtu edhe të strukturës ekonomike.
PBB-ja mund të rritet, ndërkohë që të ardhurat shtesë përqendrohen kryesisht te pronarët, investitorët e huaj apo bizneset me lidhje politike. Nëse kostot bazë të jetesës rriten, siguria e punësimit dobësohet ose shërbimet publike përkeqësohen, kushtet e jetesës për shumicën e popullsisë mund të përkeqësohen, pavarësisht rritjes së ekonomisë në tërësi”, – shprehet ai.
Burimi: Eurostat
Ecuria e kompanive më të mëdha në vitin 2025
Në vitin 2025, prodhimi industrial në Serbi u rrit me 0.9%, nga 3.2% një vit më parë. Kontributin më të madh në këtë rritje e dha industria nxjerrëse. Dy kompanitë me fitimet më të larta në Serbi gjatë vitit 2025 ishin pikërisht filialet e grupit kinez Zijin, që operojnë në sektorin minerar.
Megjithatë, edhe industria nxjerrëse regjistroi ngadalësim, me një rritje prej 4.7%, krahasuar me 7.4% në vitin 2024.
Dy sektorët më të mëdhenj të ekonomisë serbe, industria përpunuese dhe tregtia me shumicë e pakicë, përfshirë shitjen dhe riparimin e automjeteve, gjeneruan së bashku 53.6% të të ardhurave të 100 kompanive më të mëdha. Këta sektorë regjistruan edhe fitimet më të larta operative, përkatësisht 2.32 miliardë euro industria përpunuese dhe 2.20 miliardë euro tregtia.
Industria përpunuese zë peshën më të madhe në PBB-në e Serbisë, me 12.2% të totalit. Në vitin 2025, sektori u rrit me vetëm 1.1%, nga 4.7% në vitin 2024.
Ngadalësimi lidhet me dobësimin e kërkesës në tregjet europiane për eksportet serbe, veçanërisht për pjesët e automjeteve. Si pasojë, disa kompani të industrisë automobilistike kanë shkurtuar qindra vende pune, ndërsa të tjera kanë mbyllur plotësisht fabrikat e tyre.
Gjatë vitit 2025, sektori humbi rreth 11,500 punonjës të regjistruar, ose 2.3% të fuqisë së tij punëtore.
Tregtia me shumicë dhe pakicë, përfshirë shitjen dhe riparimin e automjeteve, përbën 9.9% të PBB-së së Serbisë. Edhe ky sektor shënoi ngadalësim të ndjeshëm gjatë vitit 2025, me një rritje prej vetëm 0.2%, krahasuar me 6% një vit më parë.
Pas shqetësimeve për çmime të fryra dhe përballueshmërinë e produkteve të konsumit, qeveria serbe vendosi gjatë vitit 2025 kufizime mbi marzhet tregtare të zinxhirëve më të mëdhenj të supermarketeve.
Në fillim të vitit 2026, grupi holandez i tregtisë ushqimore Ahold Delhaize, pronar i rrjetit më të madh të supermarketeve në Serbi, Delhaize, nisi një procedurë arbitrazhi ndërkombëtar kundër Republikës së Serbisë për këtë masë.
10 kompanitë më të mëdha në Serbi
Dhjetë kompanitë më të mëdha në Serbi, sipas të ardhurave nga aktiviteti, gjeneruan 17.60 miliardë euro në vitin 2025, një shumë sa 20% e Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të vendit. Ndërkohë, 100 kompanitë më të mëdha realizuan gati 50 miliardë euro të ardhura, ekuivalente me rreth 55.5% të PBB-së. Ato punësuan 218,111 persona në vitin 2025, nga 220,056 një vit më parë.
- EPS AD BEOGRAD
Elektroprivreda Srbije (EPS) është kompania shtetërore e energjisë elektrike në Serbi, që merret me prodhimin dhe furnizimin me energji në të gjithë vendin. Në vitin 2025, ajo realizoi të ardhura nga aktiviteti prej 3.93 miliardë eurosh dhe fitim prej 330.1 milionë eurosh, duke u renditur si kompania e tretë më fitimprurëse në Serbi.
Gjatë vitit 2025, qeveria serbe dhe Banka Kombëtare e Serbisë ranë dakord për ristrukturimin e kompanisë, në përputhje me rekomandimet e Fondit Monetar Ndërkombëtar, me synim përmirësimin e qëndrueshmërisë së saj financiare. EPS ka 18,825 punonjës.
- NIS A.D. NOVI SAD
Kompania e naftës NIS, pjesërisht në pronësi të shtetit serb, ishte një nga sfidat më të mëdha për ekonominë e Serbisë në vitin 2025. Pas vendosjes së sanksioneve amerikane ndaj saj, për shkak të pjesëmarrjes së kompanisë ruse Gazprom në kapital, qeveria serbe u përball me vështirësi për gjetjen e një zgjidhjeje.
Pas disa muajsh krize dhe masash emergjente, Rusia pranoi t’ia shiste pjesëmarrjen e saj kompanisë hungareze MOL. Megjithatë, transaksioni ende nuk është finalizuar, edhe pse kanë kaluar disa muaj nga arritja e marrëveshjes.
Si pasojë e presioneve gjeopolitike, NIS nuk u përfshi në renditjen e 100 kompanive më fitimprurëse të Serbisë për vitin 2025. Përkundrazi, kompania raportoi humbje neto prej rreth 104.4 milionë eurosh, ndërsa në vitin 2024 kishte qenë me fitim. Në vitin 2025, NIS kishte 5,156 punonjës.
- SERBIA ZIJIN COPPER DOO
Serbia Zijin Copper, kompani minerare me kapital kinez, ushtron aktivitet në përpunimin e mineraleve, metalurgji, shitjen e bakrit, si dhe në projektimin dhe ndërtimin e minierave.
Ajo u rendit si kompania e dytë më fitimprurëse në Serbi, pas Serbia Zijin Mining, një tjetër shoqëri e të njëjtit grup.
Në vitin 2025, kompania realizoi të ardhura nga aktiviteti prej 1.94 miliardë eurosh dhe fitim 526.8 milionë euro. Ajo administron katër miniera bakri në Serbi dhe kishte 5,854 punonjës.
- SERBIA ZIJIN MINING D.O.O.
Kompania minerare me kapital kinez, me seli në Bor, është prodhuesi dhe eksportuesi kryesor i koncentratit të bakrit në Serbi.
Serbia Zijin Mining ishte kompania më fitimprurëse në vend gjatë vitit 2025, me fitim prej 1.14 miliardë eurosh dhe të ardhura nga aktiviteti prej 1.82 miliardë eurosh.
Në vitin 2025, kompania kishte 1,369 punonjës.
- TELEKOM SRBIJA A.D. BEOGRAD
Telekom Srbija është kompani shtetërore e telekomunikacionit, me tregje kryesore Serbinë, Bosnjë-Hercegovinën dhe Malin e Zi.
Kompania ofron shërbime të telefonisë fikse dhe celulare, televizionit dhe internetit për më shumë se 11 milionë abonentë. Ajo ka 9,152 punonjës.
Telekom Srbija zotëron gjithashtu Arena Channels Group, një grup i rëndësishëm mediatik që administron kanale televizive, përfshirë Euronews dhe rrjete të ndryshme sportive.
Në vitin 2025, kompania regjistroi të ardhura nga aktiviteti prej 1.67 miliardë eurosh dhe fitim 211.4 milionë euro.
- DELHAIZE SERBIA DOO BEOGRAD
Delhaize është zinxhiri më i madh i supermarketeve në Serbi, me mbi 520 dyqane në të gjithë vendin.
Kompania është pjesë e grupit holandez Ahold Delhaize, që operon në tregtinë me pakicë dhe shumicë. Ajo është një nga punëdhënësit më të mëdhenj në Serbi, me rreth 12 mijë punonjës.
Në vitin 2025, Delhaize realizoi 1.44 miliardë euro të ardhura dhe 8.9 milionë euro fitim.
- JP SRBIJAGAS NOVI SAD
JP Srbijagas Novi Sad është kompani shtetërore dhe operatori kryesor i tregut të gazit natyror në Serbi.
Aktiviteti i saj përfshin tregtimin, furnizimin, transmetimin, magazinimin dhe shpërndarjen e gazit natyror përmes rrjetit të tubacioneve në vend.
Në vitin 2025, kompania realizoi të ardhura prej 1.23 miliardë eurosh dhe fitim prej 83.5 milionë eurosh, duke u renditur ndër dhjetë kompanitë më fitimprurëse në Serbi.
Shoqëria ka 917 punonjës.
- TIGAR TYRES DOO
Tigar Tyres është kompani në pronësi të plotë të grupit francez Michelin, që prodhon dhe furnizon industrinë automobilistike me goma për tregjet e Bashkimit Europian, SHBA-së dhe vende të tjera.
Në vitin 2025, kompania realizoi të ardhura prej 1.18 miliardë eurosh dhe fitim prej 45.2 milionë eurosh. Numri i punonjësve ishte 3,417.
Sektori i prodhimit të gomave në Serbi karakterizohet nga një përqendrim i lartë i tregut, ndryshe nga segmentet e tjera të industrisë automobilistike, ku operojnë shumë prodhues të mesëm dhe të mëdhenj. Tigar Tyres është kompania dominuese në këtë sektor.
- LIDL SRBIJA KD
Lidl Srbija është zinxhiri i dytë më i madh i supermarketeve në Serbi, me 80 dyqane në të gjithë vendin.
Kompania është pjesë e grupit gjerman Schwarz Gruppe.
Në vitin 2025, ajo realizoi të ardhura prej 1.08 miliardë eurosh dhe fitim 40.1 milionë euro. Numri i punonjësve arriti në 3,520.
- ELEKTRODISTRIBUCIJA SRBIJE D.O.O. BEOGRAD
Elektrodistribucija Srbije është kompani shtetërore që merret me shpërndarjen e energjisë elektrike në të gjithë territorin e Serbisë.
Në vitin 2025, kompania regjistroi të ardhura prej 1.05 miliardë eurosh, por e mbylli vitin me humbje 104.5 milionë euro.
Numri i punonjësve ishte 8,243.
Perspektiva ekonomike pas zgjedhjeve
Lista Studentore fitoi zgjedhjet në Serbi me 52.9% të votave, duke siguruar 141 vende në parlament dhe duke mposhtur kampin politik të presidentit Aleksandar Vuçiç, i cili ka dominuar politikën serbe për më shumë se një dekadë.
Kjo fitore ka hapur mundësi të reja, por edhe pikëpyetje për të ardhmen e ekonomisë serbe. Sipas Dr. Pozhidaev, ndryshimet nuk do të jenë të menjëhershme.
“Çdo qeveri do të trashëgojë kontrata, detyrime borxhi, kufizime administrative dhe një strukturë ekonomike që ndryshon ngadalë”, – thotë ai për “Monitor”.
Duke pasur parasysh se lufta kundër korrupsionit është një nga prioritetet kryesore të lëvizjes studentore, një qeveri e re mund të ndërmarrë auditimin e kontratave dhe rinegocimin e kushteve të tyre, përfshirë projektet e lidhura me EXPO 2027, një ngjarje ndërkombëtare për të cilën qeveria serbe ka akorduar 2 miliardë euro për ndërtimin e infrastrukturës së nevojshme.
Në vitin 2025, kompania EXPO 2027 u rendit e gjashta për nga fitimi në Serbi.
Lista Studentore synon gjithashtu rikuperimin e pasurive të përfituara në mënyrë të paligjshme, me qëllim përdorimin e këtyre burimeve për investime në fusha të tjera. Megjithatë, Z. Pozhidaev paralajmëron se një proces i tillë shoqërohet me pasiguri të shumta, ndërsa “përmirësimet e qëndrueshme të shërbimeve kërkojnë të ardhura të sigurta dhe plane realiste shpenzimesh”.
Z. Pozhidaev mbetet i kujdesshëm në vlerësimin e perspektivës ekonomike, pasi programi për rritjen e transparencës nuk e ndryshon në thelb modelin aktual të ekonomisë serbe.
“Çështja më e rëndësishme është nëse Serbia do të mbetet tërheqëse për investitorët dhe nëse do të jetë në gjendje t’i shfrytëzojë në mënyrë produktive investimet e mëtejshme.
Një strategji e mbështetur te fuqia punëtore e lirë dhe subvencionet ka kufizimet e veta, ndërsa disponueshmëria e punonjësve po pakësohet. Tërheqja e aktiviteteve më të sofistikuara kërkon aftësi profesionale, furnizim të qëndrueshëm me energji, infrastrukturë, furnitorë vendas të aftë dhe institucione të parashikueshme”, – përfundon ai.
*Ana Milosavljević është gazetare e pavarur me bazë në Beograd, e specializuar në politikat ekonomike, çështjet e punësimit dhe zhvillimet politike rajonale në Ballkanin Perëndimor.
Kliko këtu për t’u regjistruar falas për të lexuar specialen e plotë për renditjen e kompanive më të mëdha në Ballkan për vitin 2025:
Monitor Special Edition | Ranking the Largest Companies in the Western Balkans in 2025
LEXONI EDHE:
Ekskluzive, VIP-at e Ballkanit Perëndimor; renditja e kompanive më të mëdha në rajon
Ekonomia shqiptare pa prodhim, e varur nga ndërtimi; Kontrasti me Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë
50 kompanitë më të mëdha në Maqedoninë e Veriut; “Not” në ujëra të trazuara ekonomike
Renditja e 100 të mëdhenjve; Rritja e Malit të Zi fsheh dobësitë strukturore të ekonomisë
Të mëdhenjtë e Bosnjë-Hercegovinës: Rritje e moderuar ekonomike dhe sfida strukturore
10 më të mëdhenjtë e Kosovës; Ekonomia, mes krizave institucionale dhe nevojës për rritje
Ky është artikull ekskluziv i Revistës Monitor, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”.
Artikulli mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar “Revista Monitor” shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
