Ja pse njerëzit e zgjuar e urrejnë zhurmën

Shumë njerëz ndihen të irrituar, të parehatshëm ose edhe të rraskapitur mendërisht kur ndodhen në një mjedis të zhurmshëm. Për disa, zhurma e vazhdueshme e bisedave, makinave, borive ose muzikës nuk është vetëm një bezdi, por një “armik” i vërtetë i përqendrimit dhe kreativitetit.

Është interesante se kjo pikëpamje nuk është ekskluzivisht produkt i kohërave moderne. Dy nga filozofët më të rëndësishëm të mendimit perëndimor, Immanuel Kant dhe Arthur Schopenhauer, e konsideronin zhurmën si një nga armiqtë më të mëdhenj të punës intelektuale.

Neel Burton, një psikiatër, analizon këto dy raste të njerëzve inteligjentë në një artikull në Psychology Today, duke u përpjekur t’i përgjigjet pyetjes së mëposhtme: Pse njerëzit inteligjentë e urrejnë zhurmën?

Filozofi gjerman Arthur Schopenhauer ishte i njohur për inteligjencën e tij, por edhe për karakterin e tij të vështirë. Neveria e tij ndaj zhurmës ishte aq e madhe sa në vitin 1821 ai u përfshi në një mosmarrëveshje ligjore të profilit të lartë me një fqinj në Berlin, pas një incidenti të shkaktuar nga një rrëmujë jashtë apartamentit të tij.

Çështja rezultoi në vite të tëra padish dhe kompensimi financiar për gruan, gjë që zbulon se sa intensivisht e përjetonte filozofi çdo shqetësim të qetësisë së tij. Vite më vonë, në esenë e tij “Mbi Zhurmën dhe Trazirat”, ai e përshkroi zhurmën si një “vrasës të mendimit”, duke argumentuar se tingujt e papritur dhe intensivë ndërpresin me dhunë procesin mendor dhe shkatërrojnë përqendrimin.

Schopenhauer nuk ishte i vetmi. Immanuel Kant, mbi të cilin bazohej pjesa më e madhe e filozofisë së tij, gjithashtu kishte nevojë për qetësi absolute për të punuar.

Sipas të dhënave historike, Kanti madje u zhvendos për shkak të një gjeli që këndonte pranë shtëpisë së tij. Në vitin 1784, ai madje u ankua zyrtarisht te autoritetet lokale për lutjet me zë të lartë të të burgosurve në një burg pranë banesës së tij, duke besuar se zhurma po pengonte punën e tij shpirtërore.

Sot, shkenca ka pranuar se shqetësimi intensiv me tinguj të caktuar mund të lidhet me një fenomen të quajtur mizofoni. Kjo është një gjendje në të cilën tinguj të caktuar shkaktojnë reagime emocionale në mënyrë disproporcionale të forta, të tilla si zemërimi, ankthi ose acarimi.

Schopenhauer besonte se njerëzit me ndjeshmëri të lartë intelektuale preken më shumë nga zhurma. Ndërsa pikëpamja e tij mund të duket e pabesueshme, disa prova shkencore aktuale duket se tregojnë në të njëjtin drejtim.

Studiuesit në Universitetin Northwestern kanë zbuluar se kreativiteti mund të shoqërohet me një aftësi të reduktuar për të filtruar stimujt shqisorë të parëndësishëm. Thënë thjesht, truri i njerëzve krijues mund të jetë në gjendje të “lërë të kalojë” më shumë informacion nga mjedisi.

Siç shpjegon eksperti, kjo mund të funksionojë pozitivisht, pasi lejon që idetë në dukje të palidhura të lidhen dhe rrit të menduarit krijues. Megjithatë, kjo vjen edhe me një çmim: ekspozimi i tepërt ndaj zhurmës dhe shpërqendrimeve mund ta bëjë shumë më të vështirë përqendrimin.

“Mendja e gjeniut është si një motor me kompresim të lartë, i cili keqfunksionon kur furnizohet me karburant me cilësi të ulët – domethënë, me stimuj dhe zhurmë të panevojshme. Edhe nëse Schopenhauer i ekzagjeroi disa nga formulimet e tij, ai duket se ka ndjerë diçka që tani është konfirmuar pjesërisht nga kërkimet shkencore”, përfundon eksperti.