Izraeli në ngërç politik, Presidenti i jep Gadi Eisenkotit mandatin për formimin e qeverisë së re, Netanyahu kërkon qeveri të unitetit kombëtar

Izraeli po përballet me negociata të ndërlikuara politike pas zgjedhjeve parlamentare të 27 tetorit, të cilat nuk prodhuan një shumicë të qartë për asnjë nga dy kampet kryesore politike. Presidenti Isaac Herzog ka vendosur t’i japë liderit të opozitës, ish-shefit të ushtrisë Gadi Eisenkot, mandatin e parë për formimin e qeverisë së re, pavarësisht përpjekjeve të kryeministrit Benjamin Netanyahu për të qëndruar në pushtet.

Gjatë konsultimeve me përfaqësuesit e partive politike, 67 nga 120 deputetët e Knessetit mbështetën Eisenkotin për marrjen e mandatit, ndërsa 46 shprehën mbështetjen për Netanyahun. Megjithatë, kjo mbështetje nuk përkthehet automatikisht në një shumicë parlamentare për krijimin e një qeverie të re.

Eisenkoti do të ketë 28 ditë kohë për të siguruar një marrëveshje mes partive dhe për të formuar kabinetin, me mundësi zgjatjeje edhe për 14 ditë të tjera.

Balancat e reja në parlament, partitë arabe bëhen vendimtare

Pas zgjedhjeve, kampi i Netanyahut, i përbërë nga partia Likud dhe aleatët e tij të djathtë, ekstremit të djathtë dhe partitë ultra-ortodokse, ka siguruar 53 vende në parlament.

Ndërkohë, katër partitë hebraike të bllokut opozitar të udhëhequr nga Eisenkoti kanë fituar gjithsej 48 mandate. 19 vendet e mbetura i përkasin dy formacioneve politike arabe, Listës së Përbashkët, me 11 deputetë, dhe partisë Ra’am të Mansour Abbas, me 8 deputetë.

Lista e Përbashkët ka shprehur gatishmërinë për të mbështetur një qeveri që do të largonte Netanyahun nga pushteti, pa marrë pjesë drejtpërdrejt në kabinet. Nga ana tjetër, Ra’am ka lënë të hapur mundësinë e përfshirjes në qeveri, nëse arrihen marrëveshje politike.

Netanyahu kërkon qeveri të unitetit kombëtar

Në një reagim publik të shtunën, Benjamin Netanyahu bëri thirrje për krijimin e një qeverie të unitetit kombëtar, duke propozuar përfshirjen e partive të koalicionit të tij aktual dhe forcave politike të opozitës.

Propozimi përfshin edhe partitë ultra-ortodokse dhe ato të ekstremit të djathtë, që kanë qenë pjesë e qeverisë së tij.

Qëndrimi i kryeministrit ka ndryshuar në ditët pas zgjedhjeve. Fillimisht, ai kërkoi krijimin e një qeverie të re të djathtë, ndërsa më pas propozoi një koalicion më të gjerë nën drejtimin e tij. Tashmë ai po kërkon një marrëveshje të unitetit kombëtar, pa përcaktuar qartë se kush do të drejtojë qeverinë e ardhshme.

Netanyahu ka kundërshtuar gjithashtu mundësinë e krijimit të një qeverie nga Eisenkoti me mbështetjen e partive arabe, duke pretenduar se një bashkëpunim i tillë do të rrezikonte sigurinë e vendit.

Në qendër të argumenteve të tij janë lufta kundër Hamasit, siguria e ushtarëve izraelitë në Gaza dhe Liban, si dhe kërcënimi bërthamor iranian.

Kushtet e Eisenkotit për krijimin e koalicionit

Partia Yashar e Eisenkotit ka reaguar ndaj propozimit të Netanyahut, duke e akuzuar kryeministrin se po kërkon të paraqitet si mbështetës i unitetit kombëtar, ndërkohë që, sipas saj, ka kontribuar në përçarjen e shoqërisë izraelite.

Ish-shefi i ushtrisë ka vendosur katër kushte kryesore për partitë që dëshirojnë të bëhen pjesë e koalicionit të ardhshëm:

• Njohjen e Izraelit si shtet hebre, demokratik, liberal dhe të barabartë.
• Respektimin e parimeve të Deklaratës së Pavarësisë.
• Vendosjen e shërbimit ushtarak ose kombëtar për të gjithë qytetarët.
• Njohjen e Hamasit si organizatë terroriste dhe angazhimin për eliminimin e kapaciteteve të tij ushtarake dhe administrative në Gaza.

Këto kushte krijojnë vështirësi në negociata. Kërkesa për shërbim të detyrueshëm ushtarak bie ndesh me qëndrimin e partive ultra-ortodokse, të cilat kërkojnë përjashtimin e komunitetit të tyre nga rekrutimi.

Ndërkohë, lideri i Ra’am, Mansour Abbas, ka mbështetur çarmatimin e Hamasit, por ka shmangur përdorimin e cilësimit të tij si organizatë terroriste.

Partitë ultra-ortodokse, një tjetër faktor në negociata

Një nga çështjet që mund të përcaktojë përbërjen e qeverisë së ardhshme është edhe qëndrimi i partive ultra-ortodokse.

Partia United Torah Judaism, aleate tradicionale e Netanyahut, nuk e mbështeti kandidaturën e tij gjatë konsultimeve me presidentin, duke lënë të hapur mundësinë e negociatave me opozitën.

Nëse dy partitë kryesore ultra-ortodokse, United Torah Judaism dhe Shas, do të bashkoheshin me bllokun e Eisenkotit, ky i fundit mund të siguronte 61 mandate, numrin e nevojshëm për shumicën parlamentare.

Megjithatë, Shas ka mbështetur tashmë Netanyahun, ndërsa United Torah Judaism nuk ka marrë një vendim përfundimtar për ndryshimin e kampit politik.

Edhe lideri i partisë Yisrael Beiteinu, Avigdor Lieberman, është shprehur i gatshëm të shqyrtojë kompromise me partitë ultra-ortodokse, pavarësisht kundërshtimeve të mëparshme.

Mundësia e një qeverie të pakicës

Një tjetër skenar që po diskutohet është krijimi i një qeverie të pakicës nga Eisenkoti, e cila do të mbështetej në parlament nga partitë arabe, pa qenë domosdoshmërisht pjesë e kabinetit.

Sipas rregullave parlamentare izraelite, formimi i qeverisë nuk kërkon në çdo rast 61 vota pro, pasi në votimin për besimin mund të mjaftojë shumica e deputetëve pjesëmarrës.

Megjithatë, një qeveri e tillë do të duhej të negocionte vazhdimisht me partitë arabe për çështje të rëndësishme politike dhe sociale, përfshirë luftën kundër kriminalitetit në komunitetet arabe, diskriminimin dhe çështjen palestineze.

Çfarë ndodh nëse negociatat dështojnë?

Presidenti Isaac Herzog ka bërë thirrje për kompromis mes forcave politike, duke paralajmëruar se refuzimet e ndërsjella mund ta çojnë vendin drejt një tjetër ngërçi politik.

Nëse Eisenkoti nuk arrin të formojë qeverinë brenda afatit prej 28 ditësh, me mundësinë e zgjatjes edhe për 14 ditë, mund të nisin procedura të tjera për caktimin e një kandidati. Nëse dështon edhe kjo përpjekje, vendi mund të shkojë në zgjedhje të parakohshme.

Deri në krijimin dhe betimin e kabinetit të ri, Benjamin Netanyahu do të vijojë të ushtrojë detyrën e kryeministrit.