Ai nuk ka aftësitë komunikuese të Benjamin Netanyahut dhe as reputacionin e një politikani që di të manovrojë në korridoret e pushtetit. Me tiparet e ashpra, pothuajse të ngurta të një gjenerali dhe peshën e një tragjedie personale gjatë luftës në Gaza, Gadi Eisenkot duket si e kundërta e njeriut që synon të zëvendësojë.
Megjithatë, kjo mund të jetë pikërisht përparësia e tij më e madhe politike. Ish-shefi i ushtrisë izraelite, i cili humbi djalin dhe dy nipërit e tij në Gaza, kandidon tashmë për postin e kryeministrit, duke synuar t’i japë fund dominimit shumëvjeçar të Benjamin Netanyahut.
Por, pas imazhit të një politikani të moderuar, kundërshtar të Netanyahut, fshihet një ushtarak me një të kaluar të diskutueshme, i lidhur me disa prej operacioneve më të ashpra të Izraelit.
Al Jazeera sjell profilin e politikanit 66-vjeçar.
Nga Tiberiasi në krye të ushtrisë izraelite
Gadi Eisenkot lindi në Tiberias, nga prindër që kishin emigruar në Izrael nga Marakeshi dhe Kazablanka e Marokut.
Ai u rrit në Eilat, qytetin portual në jug të vendit, larg qendrave politike dhe ekonomike të elitës izraelite.
Në moshën 18-vjeçare iu bashkua ushtrisë, duke nisur një karrierë që do ta çonte në postin më të lartë ushtarak të vendit, atë të shefit të Shtabit të Përgjithshëm, të cilin e mbajti nga viti 2015 deri në vitin 2019.
Prejardhja e tij shoqërore është një element i rëndësishëm i imazhit publik. Ndryshe nga Netanyahu, i cili vjen nga një familje e privilegjuar hebreje ashkenaze, Eisenkot ka rrënjë në komunitetin mizrahi, që përfshin hebrenjtë me origjinë nga Lindja e Mesme dhe Afrika e Veriut.
Siç vëren Al Jazeera, ndërsa Netanyahu është përpjekur ta shfrytëzojë politikisht pakënaqësinë e këtij komuniteti, Eisenkot shihet nga disa votues si përfaqësuesi i tij më autentik.
Pas daljes në pension, ai ndoqi rrugën e shumë oficerëve të lartë izraelitë, duke iu bashkuar politikës. Ai mori pjesë në qeverinë e unitetit kombëtar të krijuar pas sulmeve të Hamasit më 7 tetor 2023, përpara se të shndërrohej në një prej kundërshtarëve kryesorë të Netanyahut.
Djali dhe dy nipërit që humbi në Gaza
Historia personale e Eisenkotit u lidh me luftën në Gaza në mënyrën më të dhimbshme.
Në dhjetor 2023, djali i tij, Gal Eisenkot, u vra gjatë pjesëmarrjes në një operacion ushtarak në Xhabalia, në veri të Gazës. Vetëm një ditë më vonë, familja u përball sërish me zinë, pasi u vra edhe nipi i tij, Maor.
Njëmbëdhjetë muaj më vonë, në nëntor 2024, një tjetër nip, Yogiyev Pazi, humbi jetën në Gaza.
Këto tri humbje ndikuan thellësisht në identitetin e tij politik, duke përforcuar imazhin e një njeriu që e ka paguar personalisht çmimin e luftës.
Al Jazeera vëren se pamja e tij e lodhur dhe qëndrimi i rezervuar lidhen, në sytë e shumë izraelitëve, me tragjedinë personale që ka përjetuar. Ky imazh qëndron në kontrast me atë të familjes Netanyahu, stili relativisht luksoz i jetesës së të cilës shihet nga kritikët si i shkëputur nga vështirësitë e shoqërisë izraelite.
Nuk është rastësi që si aleatët, ashtu edhe kundërshtarët e tij përdorin dy epitete në gjuhën jidish, të zhvilluar në komunitetet hebreje të Evropës Qendrore dhe Lindore, për ta përshkruar: “menschy”, që nënkupton një njeri të ndershëm dhe me integritet, dhe “schlumpy”, që përshkruan një paraqitje të çrregullt dhe jo fort elegante.
E kaluara e errët ushtarake dhe doktrina Dahiya
Megjithatë, imazhi i një politikani të moderuar dhe dinjitoz nuk përfaqëson të gjithë historinë e tij.
Al Jazeera kujton se Eisenkot konsiderohet arkitekti i të ashtuquajturës “Doktrina Dahiya”, një strategji ushtarake e lidhur me përdorimin e forcës joproporcionale dhe shkatërrimin në shkallë të gjerë të infrastrukturës dhe zonave të banuara, si një mënyrë për të ushtruar presion ndaj kundërshtarit.
Doktrina e merr emrin nga lagjja Dahiya, në periferinë jugore të Bejrutit, e cila pësoi shkatërrime të mëdha gjatë luftës mes Izraelit dhe Hezbollahut në vitin 2006.
Gjatë këtij konflikti, në të cilin Eisenkotit i atribuohet hartimi i strategjisë, operacionet izraelite shkaktuan vdekjen e 1,109 personave në Liban, sipas raportimit. Rreth 860 prej viktimave ishin civilë.
Në postin e shefit të ushtrisë izraelite, Eisenkot mbikëqyri operacionet në Gaza dhe Bregun Perëndimor, sulmet e gjera ajrore kundër objektivave iraniane, si dhe furnizimin me armë të rebelëve kundër regjimit në Siri.
Njeriu që nuk i duron lojërat politike
Pavarësisht se shërbeu përkrah Netanyahut, Eisenkot thuhet se ka shprehur pakënaqësi të fortë për bashkëqeverisjen me ministrat e ekstremit të djathtë, Itamar Ben-Gvir dhe Bezalel Smotrich.
Megjithatë, distancimi i tij nga e djathta ekstreme nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai ka fleksibilitetin e nevojshëm politik për të formuar një qeveri me përbërje të gjerë.
Eisenkot mori drejtimin e koalicionit opozitar vetëm pak ditë përpara zgjedhjeve të 27 tetorit, në një kohë kur aleanca shfaqte mesazhe kontradiktore dhe mungesë koordinimi.
Tashmë sfida është edhe më e madhe.
Po tani?
Pasi mori mandatin për formimin e qeverisë nga presidenti Isaac Herzog, Eisenkot ka 28 ditë kohë, me mundësi shtyrjeje edhe për 14 ditë të tjera, për të siguruar shumicën parlamentare.
Për ta arritur këtë, ai ka të ngjarë të ketë nevojë për një marrëveshje me partitë ultraortodokse hebreje, aleate tradicionale të Netanyahut, por mund të kërkojë gjithashtu edhe mbështetjen e jashtme të forcave politike arabe.
Partia ultraortodokse United Torah Judaism, e cila refuzoi të mbështeste Netanyahun, pritet të vendosë si kusht ruajtjen e përjashtimit praktik nga shërbimi ushtarak për të rinjtë ultraortodoksë.
Ndërkohë, partitë që përfaqësojnë qytetarët palestinezë të Izraelit do të kërkojnë masa për të luftuar kriminalitetin në komunitetet e tyre, si dhe ndalimin e dhunës së kolonëve në Bregun Perëndimor.
Aida Tuma-Suleiman, deputete e partisë së majtë Hadash, mendon se Eisenkot preferon të bëjë lëshime ndaj partive fetare, në vend që të shfaqet politikisht i varur nga vota arabe.
“Ai duket shumë më i gatshëm të bëjë kompromis me partitë fetare ultraortodokse, veçanërisht për ligjin e shërbimit ushtarak, sesa të rrezikojë të shihet si i varur nga mbështetja arabe”, thekson ajo.
Marrëdhënia e vështirë me SHBA-në dhe pesha e trashëgimisë së Netanyahut
Edhe nëse arrin të formojë qeverinë, Eisenkot do të duhet të menaxhojë një prej periudhave më të vështira në marrëdhëniet e Izraelit me Shtetet e Bashkuara.
Sipas një analize të Al Jazeera, imazhi i Izraelit në opinionin publik amerikan është përkeqësuar ndjeshëm pas luftës në Gaza dhe konfliktit mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit, për nisjen e të cilit Netanyahu akuzohet se ka ushtruar ndikim vendimtar te Donald Trump.
Në prag të zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA, ku republikanët pësuan humbje historike, Trump njoftoi ndërprerjen, pas përfundimit të vitit, të ndihmës ushtarake vjetore prej 3.8 miliardë dollarësh për Izraelin.
Zyrtarë republikanë, mes tyre edhe zëvendëspresidenti J.D. Vance, ia atribuuan një pjesë të humbjes elektorale luftës me Iranin.
Aaron David Miller, studiues i lartë në institutin e pavarur Carnegie Endowment, thotë se perceptimet negative për Izraelin tashmë janë rrënjosur në shoqërinë amerikane.
“Në thelb, që prej vitit 2023, publiku po e sheh rajonin sikur të kishte përpara dy imazhe në një ekran të ndarë. Në njërën anë është masakra e shkaktuar nga Hamasi më 7 tetor dhe në anën tjetër vdekjet dhe shkatërrimet që Izraeli shkaktoi në përgjigje të saj”, shpjegon ai.
“Në sytë e shumë njerëzve, Izraeli nuk është më Davidi, por Goliathi”, shton ai.
Për Eisenkotin, i cili nuk ndihet veçanërisht rehat në daljet publike dhe shmang të folurit në anglisht, përmirësimi i këtyre marrëdhënieve do të jetë një provë jashtëzakonisht e vështirë.
“Eisenkot përballet ndoshta me mjedisin politik amerikan më të vështirë që i është dashur të përballojë ndonjëherë një kryeministri izraelit”, vlerëson Miller.
Ndryshim i fytyrës apo ndryshim real i politikave?
Eisenkot kandidon për postin e kryeministrit në një kohë kur një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë izraelite kërkon një tjetër person në krye të vendit.
Rrugëtimi i tij personal, humbjet familjare dhe paraqitja e përmbajtur në publik kanë përforcuar imazhin e tij si “anti-Bibi”, një politikan që distancohet nga stili dhe praktikat e Benjamin Netanyahut.
Megjithatë, dallimi mes të dyve nuk është aq i dukshëm kur diskutimi zhvendoset nga politika e brendshme te strategjia ushtarake e Izraelit.
Eisenkot nuk është një politikan që i ka ndjekur konfliktet nga ulëset e qeverisë, por një gjeneral që ka marrë pjesë në planifikimin dhe zbatimin e operacioneve me kosto të rëndë njerëzore.
Al Jazeera vë në dukje këtë anë të karrierës së tij, duke theksuar se ndryshimi politik që presin shumë izraelitë nuk nënkupton domosdoshmërisht një ndryshim në mënyrën se si trajtohen palestinezët.
Në fund të fundit, Eisenkot mund të jetë rivali i Netanyahut në arenën politike, por ai ka qenë pjesë e të njëjtit sistem ushtarak që ka formësuar politikën izraelite për dekada.
