Irani heq kufirin prej 2.000 km për raketat e tij balistike – deri ku mund të arrijnë ato dhe çfarë do të thotë kjo?

Trupat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) njoftojnë se kanë hequr kufirin prej 2.000 km - të vendosur më parë nga vetë ata - për rrezen e veprimit të raketave të tyre balistike.

Kjo ngre pikëpyetje nëse Teherani tani po shqyrton mundësinë e goditjes së objektivave përtej Lindjes së Mesme.

"Ky kufizim është hequr për ne", deklaroi të shtunën zëdhënësi i IRGC-së, gjeneral brigade Hossein Mohebbi, gjatë një konference për shtyp në Teheran.

Mohebbi nuk specifikoi nëse Irani zotëron tashmë raketa që e tejkalojnë këtë kufi, por shtoi se vendi do t'i demonstrojë aftësitë e tij përmes veprimeve dhe jo deklaratave, ndërkohë që Teherani ka ashpërsuar qëndrimin e tij dhe ka kaluar drejt një doktrine ushtarake "ofensive".

Ky njoftim vjen pak ditë pasi Udhëheqësi Suprem, Mojtaba Khamenei, paralajmëroi se "çdo lloj dhe nivel kërcënimi" nga Shtetet The Bashkuara ose Izraeli do të përballet me një përgjigje që nuk njeh kufizime gjeografike.

Mojtaba theksoi se Irani duhet t'i japë fund situatës së "as luftë, as paqe", në një kohë kur gjendja në ngushticën e Hormuzit mbetet e paqëndrueshme, ndërsa portet iraniane përballen me një bllokadë detare nga ana e SHBA-së.

Njoftimi vjen gjithashtu në një moment kur janë intensifikuar përpjekjet diplomatike për t'i dhënë fund "luftës" së SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.

Të hënën, Trump deklaroi se ekziston një "momentum pozitiv" drejt përfundimit të armiqësive ushtarake, pas bisedimeve në Uashington D.C. me kryeministrin e Katarit, Sheik Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani.

Pra, çfarë ndryshon realisht heqja e këtij kufiri dhe pse Irani po e bën këtë pikërisht tani?

Deri ku mund të arrijnë raketat e Iranit?

Irani zotëron tashmë aftësi operacionale për të lëshuar raketa me rreze veprimi mbi 2.000 km, por deri më tani e kishte mbajtur këtë kufizim, duke u përqendruar te parandalimi rajonal.

Raketat iraniane mund të godasin të gjithë Gadishullin Arabik, rajonin e Levantit dhe pjesën më të madhe të Egjiptit, si dhe zona në Evropën Juglindore, përfshirë Greqinë, Bullgarinë, Rumaninë, Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Për shtetet e Gjirit, ky njoftim nuk sjell ndonjë ndryshim të madh.

Ato ndodhen tashmë brenda rrezes prej 2.000 km të Iranit dhe janë goditur vazhdimisht nga raketat iraniane që kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën luftën më 28 shkurt.

Ky ndryshim mund ta ndihmojë Iranin të vendosë disa nga lëshuesit e tij të raketave në pjesën lindore të vendit, nga ku do të nevojitej një rreze më e madhe për të arritur në Izrael.

SHBA-ja dhe aleatët e saj evropianë druhen se Irani mund të godasë bazat amerikane në Oqeanin Indian dhe në Evropë.

Në mars, Mbretëria e Bashkuar akuzoi Iranin se kishte lëshuar raketa drejt bazës së përbashkët SHBA-Mbretëri e Bashkuar në Diego Garcia, rreth 4.000 km larg Iranit.

Teherani mohoi të ketë pasur si objektiv bazën që ndodhet në Oqeanin Indian, duke e cilësuar atë si një operacion izraelit të "flamurit të rremë" (false flag).

Në vitin 2019, Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania deklaruan se, sipas modeleve të tyre, një version i raketës iraniane "Khorramshahr" – e pajisur me një kokë luftarake më të lehtë – mund të arrinte një rreze prej rreth 3.000 km.

Zyrtarë amerikanë kanë thënë gjithashtu se teknologjia nga programi hapësinor i Iranit mund të përshtatet për ndërtimin e raketave balistike ndërkontinentale, raportoi agjencia e lajmeve "The Associated Press".

Aktualisht, Irani nuk zotëron raketa balistike ndërkontinentale në arsenalin e tij.

Muhanad Seloom, profesor i asociuar i politikës ndërkombëtare dhe sigurisë në Institutin e Dohas për Studime Pasuniversitare, tha për "Al Jazeera"-n se lëshimi drejt Diego Garcia-s e kishte arritur tashmë qëllimin e Iranit.

"Irani e mohoi një gjë të tillë, por ata donin të jepnin sinjalin se e zotërojnë kapacitetin. Pra, po, ata e kanë kapacitetin", u shpreh ai.

Seloom, i cili është gjithashtu studiues nderi në Universitetin e Exeter-it, vuri në dukje lëshimet hapësinore të Iranit gjatë dekadës së fundit, duke thënë se, teorikisht, të njëjtat raketa mund të arrijnë kudo në botë.

"Sa i përket efektivitetit, kjo është një çështje krejt tjetër", tha ai, duke shtuar se Irani ndoshta mund të vendosë në shërbim raketa me një rreze prej rreth 5.000 km.

E analisti iranian i sigurisë, Mohamed Taheri, shprehu një mendim të ngjashëm në kanalin shtetëror iranian "Channel 3", duke thënë se, që nga mesi i viteve 2010, rrezja e veprimit nuk përbënte më një pengesë teknike për Iranin.

"Edhe tani, nuk kemi asnjë kufizim teknik për të arritur distanca mbi 2.000 km", tha ai.

"Nëse do ta rrisnim atë rreze në 4.000 km, sigurisht që pjesa më e madhe e Evropës, si dhe një pjesë e konsiderueshme e Afrikës së Veriut, do të hynin brenda rrezes së raketave tona", u shpreh Taheri.

Si është përgjigjur Evropa ndaj kërcënimit raketor të Iranit?

Njoftimi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) për heqjen e kufizimit që i kishin vendosur vetes, duket se shënon një ndryshim nga garancitë që Teherani i kishte dhënë Evropës lidhur me rrezen e raketave.

Marrëdhëniet e Evropës me Iranin janë përkeqësuar për shkak të programit bërthamor të këtij të fundit dhe ambicieve të tij gjeopolitike në rajon.

Klasifikimi i IRGC-së si grup "terrorist" nga Bashkimi Evropian, si dhe lejimi i SHBA-së për të përdorur baza në kontinentin evropian, kanë ngjallur zemërimin e Iranit.

Gjatë këtij viti, Irani e ka paralajmëruar disa herë Bullgarinë në lidhje me praninë e aeroplanëve amerikanë në territorin e saj.

Në prill, Teherani dërgoi një notë diplomatike, duke e paralajmëruar Bullgarinë që të mos lejojë avionët ushtarakë amerikanë të përdorin aeroportet e saj për operacione kundër Iranit.

Kur parlamenti bullgar miratoi, në muajin korrik, vendosjen e deri në tetë aeroplanëve amerikanë për furnizim me karburant në fluturim (të tipit KC-135) në bazën ajrore të Bezmerit, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmaeil Baghaei, deklaroi se vendimmarrësit bullgarë "duhet të mbajnë përgjegjësi" për këtë veprim.

Ky ishte paralajmërimi i tretë i Teheranit drejtuar Sofjes.

Në gusht, dy burime të brendshme iraniane i thanë Financial Times se bazat amerikane në vende si Bullgaria ishin vlerësuar si objektiva të mundshëm, duke e përshkruar kërcënimin për Evropën si real, por të kufizuar në jug dhe juglindje të kontinentit. Dy tankerë amerikanë u larguan nga Bezmer më 21 gusht.

Muajin e kaluar, shefi i spiunazhit të Mbretërisë së Bashkuar tha se Irani po rrit shënjestrimin e bazave ushtarake në Evropë.

Kjo ndodhi pasi kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Andy Burnham tha se IRGC ishte "pothuajse me siguri" pas një komploti të dyshuar kundër Forcave Ajrore Mbretërore (RAF) Fairford, një bazë ajrore e përdorur nga bombarduesit amerikanë për të kryer sulme ndaj Iranit.

Incidenti bëri që SHBA-të të tërhiqnin aeroplanët e tyre ushtarakë nga objekti për shkak të shqetësimeve për sigurinë në fillim të këtij muaji.

Teherani ka mohuar përfshirjen, duke thënë se ishte një operacion "me flamur të rremë".

Të hënën, ushtria amerikane evakuoi aeroplanët nga një bazë e dytë britanike, RAF Mildenhall, "pas një kërcënimi nga Irani", sipas The Wall Street Journal.

Tankerët e furnizimit me karburant u zhvendosën në Gjermani dhe gjetkë, dhe zyrtarët amerikanë ende po diskutonin natyrën e saktë të kërcënimit.

Ministria e Mbrojtjes e Mbretërisë së Bashkuar nuk e konfirmoi arsyen.

“Aeroplanët dhe asetet e tjera lëvizin rregullisht sipas kërkesave operacionale”, tha një zëdhënës.

Bazat në Mbretërinë e Bashkuar, Gjermani dhe Rumani janë ndër vendet e tjera evropiane që SHBA-të kanë përdorur gjatë konfliktit.

“Është e mundur që në këtë luftë të lëmë mënjanë kufizimet gjeografike që kemi vërejtur që rrjedhin nga marrëdhëniet tona diplomatike me vende të caktuara dhe madje të jemi në gjendje të godasim bazat që ekzistojnë në Evropë”, tha Taheri i Iranit.

Për qeveritë evropiane, njoftimi është “shqetësues… por jo alarmues”, tha Seloom i Institutit Doha.

Raketat do të duhet të udhëtojnë larg për të arritur Evropën kontinentale ose Mbretërinë e Bashkuar, shpjegoi ai, duke u dhënë anëtarëve të NATO-s me asete në rajon paralajmërim të hershëm dhe kohë “për t'i kapur ato”.

Ai tha se kërcënimi i Evropës nuk do t'i shërbente interesave të Iranit, pasi qeveritë evropiane nuk e mbështetën luftën e Trump dhe kanë shtyrë për një zgjidhje diplomatike pavarësisht se kanë paguar një çmim të lartë në kostot e energjisë.

Kjo mund të ndryshojë nëse Irani fillon të shihet si një kërcënim për sigurinë ndërkombëtare, paralajmëroi ai, duke iu referuar Irakut, ku rezoluta të njëpasnjëshme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së i paraprinë mbështetjes evropiane për pushtimin e vitit 2003.

“Askush nuk mund t’i mbrojë politikat iraniane kur bëhet fjalë për kërcënimin e Evropës ose të Mbretërisë së Bashkuar”, thotë Seloom.

Heqja e kufizimit, shtoi ai, sugjeron se Teherani “e sheh këtë konflikt tashmë si ekzistencial”.

Kjo, argumentoi ai, është ajo që duhet ta shqetësojë të gjithë rajonin.

“Kur u jepni idenë se kanë vetëm një mundësi – të vdesin – atëherë ata mund të bëjnë gjithçka. Nuk do të ketë më vija të kuqe”, tha ai.

Pse po e bën Irani këtë tani?

Meqenëse kufizimi ishte vendosur vullnetarisht nga vetë Irani, ai mund ta kishte hequr atë në çdo kohë.

Për vite me radhë, Garda Revolucionare (IRGC) deklaronte se kufizimi shërbente për të siguruar vendet evropiane se ato nuk do të ishin në shënjestër.

Mohebbi, zëdhënësi i Gardës Revolucionare, shkoi edhe më tej, duke thënë se nëse Irani vendos të ndryshojë doktrinën e tij bërthamore dhe të ndërtojë një bombë, do të bëhen përgatitjet e nevojshme.

Një nga interpretimet është parandalimi: një paralajmërim për Uashingtonin dhe qeveritë evropiane që strehojnë aeroplanë amerikanë, se sulme të reja mund të sjellin një përgjigje më të gjerë.

Kërcënimet e mëparshme të Iranit ndaj Bullgarisë u panë në të njëjtën dritë, si një përpjekje për t’i dekurajuar qeveritë evropiane që të mbështesin operacionet amerikane.

Teherani po kërkon gjithashtu të fitojë avantazh diplomatik në kuadër të përpjekjeve për t’i dhënë fund konfliktit.

Ai mund ta ofrojë heqjen e kufizimit si një lëshim, duke lënë të kuptohet se çdo kufizim i rrezes së veprimit tani ka një çmim në tryezën e negociatave.

“Është e dyanshme”, tha Seloom.

Ai argumentoi se Teherani sheh një dritare të ngushtë kohore para se Kongresi i ri amerikan të mblidhet në janar, periudhë gjatë së cilës Trump do të dëshirojë një marrëveshje që mund ta paraqesë si sukses.

Vendimi për të hequr kufizimin, tha ai, “synon në thelb ta shtyjë administratën Trump drejt një marrëveshjeje, në vend që të nisë një fushatë tjetër veprimesh ushtarake”.

Me Trumpin që kërcënon të godasë ura dhe rrjetin elektrik, Irani po “dërgon sinjalin se mund të veprojë në mënyrë edhe më ekstreme”.

Çfarë ka thënë historikisht Perëndimi për raketat e Iranit?

Shqetësimi perëndimor lidhur me raketat e Iranit ka qenë i pranishëm paralelisht me çështjen bërthamore për më shumë se një dekadë.

Marrëveshja bërthamore e vitit 2015, e nënshkruar nën presidentin e SHBA-së, Barack Obama, vendosi një kufizim në programin bërthamor të Iranit në këmbim të lehtësimit të sanksioneve.

Rezoluta 2231 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila miratoi marrëveshjen bërthamore, e njohur zyrtarisht si Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA), vendosi një frenim në programin e raketave balistike të Iranit.

Këto frenime skaduan në tetor 2023, pas së cilës vendet perëndimore shprehën shqetësime në lidhje me aktivitetet raketore të Teheranit.

Në shtator 2025, Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar rivendosën sanksionet ndaj Iranit për shkak të pasurimit të tij bërthamor.

Por Teherani mbrojti rritjen e pasurimit pasi fajësoi Trump për tërheqjen nga marrëveshja e vitit 2015.

Trump e vendosi shkatërrimin e programit raketor dhe bërthamor të Iranit si qëllimet kryesore të luftës së nisur në shkurt.

"Ne do t'i shkatërrojmë raketat e tyre dhe do ta rrafshojmë me tokë industrinë e tyre të raketave", kishte thënë ai.

Disa ditë më vonë, Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, deklaroi se qëllimi ishte shkatërrimi i raketave sulmuese iraniane dhe i prodhimit të raketave.

Megjithatë, ekspertët dhe vlerësimet e inteligjencës amerikane tregonin se programi raketor i Iranit ishte ende vite larg nga mundësia për të kërcënuar territorin e Shteteve të Bashkuara.

Para luftës, Irani zotëronte arsenalin më të madh të raketave balistike në Lindjen e Mesme, i cili vlerësohej të ishte midis 2.500 dhe 6.000 raketa. /Telegrafi/