Një zbulim i rëndësishëm shkencor në Afrikën e Jugut mund të ndryshojë mënyrën se si kuptohen zakonet dhe praktikat e varrimit të paraardhësve të largët të njeriut. Për herë të parë, studiuesit kanë arritur të nxjerrin proteina të lashta nga mbetjet e fosilizuara të Homo naledi, një specie hominidesh që ka jetuar qindra mijëra vite më parë. Studimi i publikuar në revistën shkencore Cell ngre një hipotezë të pazakontë: Shpella Rising Star, dhe konkretisht dhoma Dinaledi, mund të ketë shërbyer si vendvarrim ekskluziv për femrat e kësaj specieje. Nëse kjo hipotezë konfirmohet nga kërkimet e mëtejshme, bëhet fjalë për një nga dëshmitë më të hershme të mundshme të praktikave të organizuara të varrimit te hominidet, përpara shfaqjes së njerëzve modernë.
Proteinat e dhëmbëve zbulojnë një të dhënë të pazakontë
Për të arritur në këto rezultate, një ekip ndërkombëtar studiuesish nga Universiteti i Jorkut, Universiteti i Kopenhagës dhe institucione të tjera kërkimore analizoi 23 dhëmbë, që u përkisnin të paktën 20 individëve të zbuluar në shpellë. Përmes teknikave të avancuara biomolekulare, shkencëtarët arritën të nxirrnin peptide nga smalti i fosilizuar i dhëmbëve, pa dëmtuar mbetjet arkeologjike. Vëmendja u përqendrua te proteina Amelogenin-Y, e cila lidhet me një gjen të vendosur në kromozomin Y dhe shërben si tregues biologjik për identifikimin e individëve meshkuj.
Megjithatë, në asnjë prej mostrave të analizuara nuk u gjet kjo proteinë. Analizat e mëtejshme konfirmuan se proteinat e zbuluara ishin vërtet të lashta dhe nuk kishin ardhur nga ndotja moderne. Kjo mungesë e shënuesve molekularë mashkullorë i ka shtyrë studiuesit të shqyrtojnë mundësinë që individët e gjetur në dhomën Dinaledi të kenë qenë të gjithë femra.
Misteri që nisi me zbulimin e vitit 2013
Fosilet e Homo naledi u zbuluan në vitin 2013 në sistemin nëntokësor të shpellave Rising Star, në Afrikën e Jugut. Kjo specie mendohet të ketë jetuar rreth 335 mijë deri në 241 mijë vite më parë. Që prej zbulimit, shkencëtarët janë përballur me një mister: mbetjet e të rriturve të gjetura në dhomën Dinaledi shfaqnin ngjashmëri të konsiderueshme anatomike, pa dallime të qarta fizike që zakonisht ndihmojnë në përcaktimin e seksit. Analizat e reja molekulare mund të ofrojnë një shpjegim për këtë uniformitet, megjithëse studiuesit theksojnë se rezultatet nuk përbëjnë ende një provë përfundimtare.
A kryenin hominidet rituale varrimi përpara njerëzve modernë?
Një nga aspektet më të rëndësishme të këtij zbulimi lidhet me mundësinë që Homo naledi të kishte praktika të organizuara për trajtimin dhe varrosjen e të vdekurve. Nëse dhoma nëntokësore ishte përdorur qëllimisht si vendvarrim vetëm për femrat, kjo do të ngrinte pikëpyetje të reja mbi kompleksitetin e marrëdhënieve shoqërore dhe sjelljeve simbolike të kësaj specieje. Një praktikë e tillë do të tregonte se sjelljet e organizuara të varrimit mund të kenë ekzistuar edhe te hominidet me tru shumë më të vogël se ai i njerëzve modernë. Pavarësisht rezultateve, studiuesit bëjnë thirrje për kujdes në interpretimin e tyre. Ekziston edhe një shpjegim alternativ: popullata e Homo naledi mund të ketë jetuar për breza të tërë në izolim gjenetik, duke pësuar mutacione që mund të kenë çuar në humbjen e gjenit përgjegjës për prodhimin e proteinës Amelogenin-Y.
Në këtë rast, disa prej individëve të zbuluar në shpellë mund të kenë qenë biologjikisht meshkuj, por pa prodhuar proteinën që përdoret për identifikimin e tyre. Për këtë arsye, ende nuk mund të përcaktohet nëse mungesa e shënuesve mashkullorë dëshmon një vendvarrim të rezervuar për femrat apo është pasojë e veçorive gjenetike të kësaj popullate të lashtë. Përgjigjet pritet të vijnë nga studime të mëtejshme, ndërsa zbulimi i ri ka hapur një dritare të rëndësishme për të kuptuar jo vetëm evolucionin biologjik, por edhe jetën shoqërore të paraardhësve tanë.
