Për tri ditë në shtator të vitit 2022, Zvicra pati një mundësi të shkurtër për të zgjidhur një nga problemet më të vështira financiare të krijuara nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia.
Të premten, në orën 10:00 të paradites, rregullatori zviceran Finma hoqi përkohësisht kufizimet e vendosura gjashtë muaj më parë ndaj filialit lokal të Sberbank, bankës më të madhe të Rusisë.
Banka me seli në Zyrih, e cila zotëronte qindra miliona franga në asete dhe kishte mes klientëve të saj disa nga tregtarët më të mëdhenj të lëndëve të para në botë, ishte kthyer në një dilemë për autoritetet, pasi Berna dhe kryeqytete të tjera perëndimore kishin miratuar sanksione kundër Moskës.
Likuidimi i bankës rrezikonte të shndërrohej në një proces që do të zgjaste me vite, i mbushur me përplasje ligjore dhe procedura administrative. Në vend të kësaj, Finma hapi rrugën për një shpëtim të jashtëzakonshëm. Në momentin që kjo mundësi u mbyll, Sberbank Switzerland ishte shitur te dy biznesmenë perëndimorë dhe ishte riemërtuar TradeXBank, duke i mundësuar rifillimin e aktivitetit.
Blerësit ishin një dyshe e pazakontë: Stephen Lynch, një investitor amerikan i diplomuar në Wharton, i cili kishte kaluar dekada duke negociuar marrëveshje në Rusi, dhe Abdallah Chatila, një argjendar zviceran me origjinë libaneze, me profil të spikatur publik, i kthyer në sipërmarrës të pasurive të paluajtshme.
Shitja, e miratuar nga Thesari amerikan dhe Seco, agjencia zvicerane e sanksioneve, ishte e diskutueshme, pasi nënkuptonte pagimin e rreth 130 milionë frangave zvicerane (118 milionë paund) për Sberbank, bankë e kontrolluar nga Kremlini, ndërkohë që bombat ruse binin mbi Ukrainë. Megjithatë, në pamje të parë, ajo ofronte një zgjidhje të pastër për autoritetet zvicerane. Banka mbijetoi, vendet e punës u ruajtën dhe Finma premtoi ta mbikëqyrte nga afër. Christian Lüscher, ish-deputet i parlamentit zviceran, i emëruar në krye të bordit të TradeX, e cilësoi marrëveshjen zvicerane si “absolutisht brilante”.
Katër vjet më vonë, ajo që dikur dukej si një operacion shpëtimi ishte shndërruar në një histori të jashtëzakonshme borxhesh të papaguara, përplasjesh mes pronarëve dhe betejash ligjore që shtriheshin në disa shtete. Lynch dhe Chatila u përfshinë në një konflikt të ashpër, kur boja e marrëveshjes fillestare mezi ishte tharë. Deri në arritjen e një marrëveshjeje në momentet e fundit, banka rrezikonte të likuidohej.
Historia e Sberbank Switzerland, e rindërtuar përmes intervistave me disa prej personave të përfshirë në marrëveshje, është një rast studimor mbi atë që ndodhi kur qeveritë perëndimore vendosën sanksione gjithëpërfshirëse ndaj Rusisë dhe papritur u përballën me problemin e gjetjes së pronarëve të rinj për miliarda dollarë asete ruse. Shpesh, të vetmit blerës të gatshëm për të ndërhyrë vinin nga shumë larg botës tradicionale të biznesit. Sipas kritikëve, rregullatorët miratuan marrëveshje jo të zakonshme, me financim jotransparent, duke krijuar probleme që do të shfaqeshin më vonë.
Çështja vjen gjithashtu në një moment të pakëndshëm për elitën financiare të Zvicrës. Rënia e Credit Suisse në vitin 2023 nxori në pah dështime serioze në mbikëqyrjen bankare, ndërsa skandalet e përsëritura të pastrimit të parave dhe falimentimet bankare kanë dëmtuar reputacionin e vendit si një strehë e sigurt për pasurinë globale.
Finma, e cila ishte kritikuar tashmë për mungesën e veprimit vendimtar përpara rënies së Credit Suisse, tani akuzohet se ka qëndruar duarkryq ndërsa një tjetër bankë problematike u përfshi në mosmarrëveshje për borxhet.
“Gabimet u bënë që në fillim, kur Finma nuk bëri pyetjet e duhura se si dhe nga kush po financohej kjo marrëveshje për Sberbank”, thotë Monika Roth, akademike zvicerane dhe juriste e specializuar në përputhshmërinë rregullatore në sektorin bankar. Ajo shton se është “e habitshme” që saga e TradeX është lejuar të zvarritet për kaq shumë vite.
“Rregullatori ka mundësinë të ndërhyjë në këtë situatë dhe t’i zgjidhë probleme të tilla. Kjo tingëllon si diçka që mund të ndodhte në Haiti, jo në Zvicër.”
Dy burrat që blenë Sberbank Switzerland nuk mund të ishin më të ndryshëm nga njëri-tjetri.
Lynch, një investitor amerikan i ashpër në negociata, merrej me marrëveshje në Rusi që prej viteve 1990. Flokëkuqi i përpiktë parapëlqente të punonte i vetëm, me një grup të vogël këshilltarësh, dhe prej kohësh mbështetej te vëmendja e tij ndaj detajeve dhe gatishmëria për të marrë rreziqe.
Në vitin 2007, ai u përfshi në blerjen e Yukos Finance, krahut të huaj të perandorisë së shpërbërë të naftës së Mikhail Khodorkovskyt. Së fundmi, ai është përpjekur të blejë Nord Stream 2, gazsjellësin rus drejt Gjermanisë, ndaj të cilit janë vendosur sanksione. Në Uashington, ai është paraqitur si specialist i “çrusifikimit” të aseteve ruse, duke përmendur Sberbank Switzerland si shembull të mënyrës se si mund të realizohej një proces i tillë.
Pasi u vu në dijeni për mundësinë e blerjes së Sberbank nga një ish-shok klase i universitetit të biznesit, Lynch nisi të ndiqte mundësinë e një marrëveshjeje brenda pak javësh nga pushtimi rus. Ai bashkëpunoi me avokatë amerikanë për të siguruar lejen e Zyrës së Kontrollit të Aseteve të Huaja (OFAC) në Departamentin amerikan të Thesarit, që të negocionte me grupin rus ndaj të cilit ishin vendosur sanksione. Më pas, nisi përgatitjet për marrjen e bankës në bashkëpunim me JC Flowers, një firmë amerikane e investimeve private.
Që prej viteve të fundit të administratës së parë Trump, Uashingtoni kishte synuar që SHBA-ja të ushtronte më shumë kontroll mbi qarkullimin global të lëndëve të para, por i mungonin kompanitë e fuqishme tregtare që kishte Evropa. Propozimi i Lynch ishte që pronësia amerikane mbi një bankë të madhe zvicerane të financimit të tregtisë së lëndëve të para do të shërbente si një mënyrë për të filluar ngushtimin e këtij hendeku.
Ndërsa investitorët e tjerë e shihnin filialin zviceran të bankës më të madhe të Rusisë si një aset që mund të dëmtonte rëndë reputacionin e tyre, investitori amerikan shihte një mundësi tërheqëse. Sberbank e kishte blerë operacionin e saj zviceran në vitin 2011, si pjesë e zgjerimit ndërkombëtar, dhe deri në vitin 2022 ai kishte pothuajse 500 milionë franga zvicerane kapital dhe rreth 70 klientë, kryesisht tregtarë të naftës, metaleve dhe produkteve bujqësore. Mbi të gjitha, banka ishte në shitje me një çmim shumë më të ulët se vlera e saj reale.
Ndërsa borxhet e Chatila-s shtoheshin, ai përdorte gjithnjë e më shumë pjesën e tij në bankë për të siguruar fonde, duke i vendosur aksionet si kolateral për kredi ose duke ua premtuar ato investitorëve të tjerë
Pasi siguroi miratimin e autoriteteve amerikane përgjegjëse për sanksionet për të negociuar blerjen, Lynch arriti të përmbyllte me shpejtësi një marrëveshje. Por, pak para se ajo të nënshkruhej në qershor të vitit 2022, JC Flowers u tërhoq për shkak të një mosmarrëveshjeje mbi kushtet, duke e lënë Lynch-in në kërkim të një burimi të ri financimi. JC Flowers nuk iu përgjigj kërkesave për koment.
Shtatlartë, trupmadh dhe plot energji, Chatila ishte pothuajse krejt e kundërta e Lynch-it, të rezervuar dhe të palëkundur. Si themelues i m3 Groupe, një konglomerat i gjerë me bazë në Gjenevë, interesat e tij të biznesit shtriheshin nga diamantet dhe pasuritë e paluajtshme deri te restorantet dhe maskat kundër Covid-19. Në vitin 2019, ai kishte shpenzuar më shumë se gjysmë milioni euro për të blerë objekte me vlerë historike naziste, përfshirë një kopje të rrallë të librit Mein Kampf, të cilat më pas ia dhuroi një organizate hebraike për të mos lejuar që ato të përfundonin në duart e neonazistëve.
Dy burrat u takuan për herë të parë në Zyrih, në fund të pranverës së vitit 2022. Lynch i tha se do t’i duheshin rreth 200 milionë franga zvicerane për të përfunduar transaksionin. Chatila e siguroi amerikanin se kjo nuk do të përbënte problem, duke i paraqitur një letër që vërtetonte disponueshmërinë e fondeve, të lëshuar nga administratori i pasurive Floreat, me seli në Londër. Dokumenti, të cilin e ka parë Financial Times, deklaronte se biznesmeni nga Gjeneva kishte “fonde likuide të disponueshme në vlerë mbi 400 milionë franga zvicerane, për përdorim të menjëhershëm dhe për çfarëdo qëllimi”.
Chatila ishte entuziast për mundësinë e hyrjes në botën ekskluzive të bankave zvicerane, pavarësisht përgjegjësive rregullatore që do të shoqëronin këtë hap. Hyrja në sektorin bankar, kishte deklaruar ai në atë kohë, “nuk ishte aspak më e pazakontë sesa hapja e një fabrike maskash”.
Me afatin për përmbylljen e marrëveshjes që po afrohej, Lynch vendosi të mos ndalej te profili jo konvencional i Chatilës. Biznesmeni nga Gjeneva plotësonte dy kritere të rëndësishme: ishte zviceran, çka përputhej me preferencën e Finma-s për një blerës vendas, dhe dukej se kishte paratë e nevojshme.
Sipas marrëveshjes mes tyre, Lynch ia kaloi të drejtën për të blerë bankën kompanisë m3 Groupe të Chatilës, në këmbim të 36 milionë frangave zvicerane dhe një pjesëmarrjeje prej 10 për qind në kapitalin e saj. Lynch negocioi gjithashtu një opsion shitjeje (put option), sipas të cilit Chatila detyrohej t’ia riblinte këtë pjesëmarrje nëse ai vendoste ta shiste.
Megjithatë, vetëm pak ditë pas nënshkrimit të marrëveshjes, Lynch mësoi se Chatila po përpiqej të siguronte para përmes emetimit të obligacioneve të m3, me një normë interesi vjetore marramendëse prej 15 për qind. Lynch kishte kuptuar nga letra e Floreat se Chatila i kishte tashmë fondet në dispozicion. Floreat, e cila që atëherë ka ndërprerë aktivitetin, deklaroi se e kishte hartuar letrën me kërkesë të m3. Sipas saj, informacioni ishte dhënë “sipas dijenisë dhe bindjes më të mirë të Floreat” dhe “nuk përbënte garanci”.
Chatila këmbëngul se e kishte paraqitur me saktësi gjendjen e tij financiare. Ai thotë se kishte akses në 400 milionë franga zvicerane kredi, por kishte nënvlerësuar hezitimin e bankave për të financuar blerjen e një institucioni huadhënës në pronësi ruse, ndaj të cilit ishin vendosur sanksione. Lynch këmbënguli që ata të informonin Finma-n dhe të dy burrat iu drejtuan rregullatorit për të kërkuar miratimin e strategjisë së financimit, të cilin e morën.
Për Finma-n, marrëveshja mbetej një mënyrë e vlefshme për të zgjidhur problemin e Sberbank, por rregullatori ishte i vetëdijshëm për rreziqet. Ai vendosi një ndarje të rreptë (ringfence), duke kërkuar që banka të funksiononte në mënyrë të pavarur nga perandoria e biznesit m3 të Chatilës dhe duke kufizuar marrëdhëniet tregtare mes tyre.
Për shembull, Finma kërkoi që shumica e anëtarëve të bordit drejtues të ishin të pavarur nga m3, si dhe që banka të kishte një kryetar të pavarur. Sipas rregullave të zakonshme bankare zvicerane, kërkohet që vetëm një e treta e anëtarëve të bordit të jenë të pavarur, ndërsa nuk ekziston një detyrim i përgjithshëm për të pasur një kryetar të pavarur.
“Është e pabesueshme që Finma lejoi që marrëveshja të vazhdonte në atë fazë”, thotë një person që ka punuar më parë në TradeX.
Ndërsa afati po afrohej, Chatila nisi të shiste obligacionet e m3 në disa këste, secili me një normë interesi vjetore prej 15 për qind. Emetimi i borxhit tërhoqi individë të pasur, kompani offshore dhe ndërmjetës financiarë.
Sipas personave të njohur me procesin, Lynch nuk u përfshi drejtpërdrejt në sigurimin e financimit, por këshilltarët e tij financiarë dhe ligjorë ndihmuan në përgatitjen e dosjeve të verifikimit të klientëve (know your customer – KYC) për blerësit e obligacioneve. Këto dosje iu dërguan gjithashtu Finma-s.
Deri në shtator, Chatila kishte siguruar 125 milionë franga zvicerane nga tetë investitorë, shumë e mjaftueshme për të përfunduar blerjen.
Lynch kishte organizuar operacionin e shpëtimit, Chatila ishte bërë bankier zviceran dhe TradeX ishte “çrusifikuar” me sukses. Por periudha e mjaltit nuk zgjati shumë.
Vetëm pak javë pas blerjes, Chatila nuk arriti të përmbushte afatin e tetorit 2022 për t’i paguar Lynch-it 36 milionë frangat zvicerane që i detyrohej. Marrëveshje të tjera i dhanë më shumë kohë dhe ai përfundimisht e kreu pagesën me këste. Por vonesat e tensionuan marrëdhënien mes tyre.
Ndërkohë, huamarrja me kosto të lartë që ishte përdorur për blerjen e bankës po krijonte probleme të tjera. Chatila, asetet e të cilit ishin të lidhura kryesisht me pasuri të paluajtshme jolikuide, kishte nevojë për më shumë para në dorë. Në nëntor, grupi i tij m3 emetoi edhe 15 milionë franga zvicerane të tjera në obligacione, duke iu shtuar 125 milionë frangave të siguruara më parë për financimin e blerjes.
Mbajtësit fillestarë të obligacioneve i kishin dhënë hua para m3, në vend që të blinin aksione në TradeX. Por, ndërsa borxhet e Chatilës shtoheshin, ai filloi ta përdorte gjithnjë e më shumë pjesëmarrjen e tij në bankë për të siguruar financime, duke lënë aksionet si kolateral për kredi ose duke ua premtuar ato investitorëve të tjerë. Këto marrëveshje krijuan mundësinë që disa prej kreditorëve të tij të përfundonin, në të ardhmen, si pronarë të bankës që Finma kishte synuar ta mbante të ndarë nga interesat e tjera të biznesit të tij.
Drejtori ekzekutiv i Sberbank, German Gref, dhe Vladimir Putini në Moskë vitin e kaluar. Pushtimi në shkallë të gjerë i Ukrainës nga presidenti rus në vitin 2022 çoi në sanksione ndërkombëtare, të cilat prekën asete ruse me vlerë miliarda dollarë jashtë vendit
Deri në korrik të vitit 2023, marrëdhëniet mes dy blerësve ishin përkeqësuar aq shumë, saqë Chatila i shkroi Lynch-it për të kundërshtuar marrëveshjet e tyre financiare, duke argumentuar se disa prej tyre i kishte lidhur nën presion.
Por Lynch-in, i cili po bëhej gjithnjë e më i pakënaqur dhe vazhdonte të ishte anëtar i bordit drejtues të TradeX, çështja nuk kishte të bënte vetëm me paratë. Ai po shpenzonte gjithnjë e më shumë kohë duke u përpjekur të mbronte ndarjen e rreptë të vendosur nga Finma.
Një shembull ishte propozimi për të emëruar si anëtar të bordit një person që kishte ndihmuar në financimin e blerjes së TradeX. Si Lynch, ashtu edhe Finma vunë në pikëpyetje konfliktin e mundshëm të interesit, tregojnë dokumentet e shqyrtuara nga Financial Times.
Banka konfirmoi për rregullatorin se kandidati për anëtar të bordit kishte investuar në obligacionet e përdorura për blerjen e TradeX. Ai i shiti obligacionet që zotëronte më 10 gusht 2023, një ditë përpara konfirmimit, dhe më vonë u emërua anëtar i bordit drejtues.
Korrespondenca e shqyrtuar nga Financial Times tregon se Finma ngriti pyetje lidhur me emërimet e propozuara në bord, përfshirë konfliktet e mundshme të interesit. “Në të ardhmen, presim që vetë banka të ketë një proces përzgjedhjeje dhe vlerësimi për shqyrtimin e kandidatëve të mundshëm për anëtarë të bordit”, shkruante rregullatori në gusht të vitit 2023.
Për Chatilën, ky episod mund të ketë pasqyruar vështirësitë e përballjes me kërkesat e rrepta të qeverisjes korporative të një banke zvicerane të rregulluar, pasi deri atëherë kishte drejtuar një biznes të pasurive të paluajtshme.
Megjithatë, Lynch-it, i cili ishte lodhur nga ajo që e konsideronte ndërhyrje në drejtimin e bankës, i kishte ardhur në majë të hundës dhe vendosi të largohej. Në shtator të vitit 2023, ai ushtroi të drejtën kontraktore për ta detyruar m3 të blinte pjesëmarrjen e tij prej 10 për qind për 54 milionë franga zvicerane, me interes prej 15 për qind në rast vonese të pagesës. Kur m3 nuk arriti të paguante, mosmarrëveshja kaloi në arbitrazh në Gjenevë.
Lynch e fitoi çështjen në korrik të vitit 2025. Por Chatila ende nuk kishte paguar, ndaj Lynch siguroi urdhra gjykate për ngrirjen e disa prej aksioneve të m3 në TradeX, me qëllim rikuperimin e parave të tij.
Kritikët e Lynch-it vunë në dukje se ai kishte kontribuar me shumë pak para në blerjen e bankës, por tani po ndiqte pretendime financiare me vlerë gati 90 milionë franga zvicerane, një fitim potencialisht shumë i madh nga marrëveshja fillestare. Këmbëngulja e tij gjithnjë e më e madhe për të arkëtuar këto pretendime irritoi disa prej personave të përfshirë në konflikt, të cilët i referoheshin me një nofkë përçmuese.
Hidhërimi i kësaj përplasjeje la një gjurmë më të qëndrueshme te Chatila. Ai bëri një tatuazh në parakrah ku shkruhej: “Një gisht i vogël në bythë nuk të bën keq kurrë, mos e merr veten shumë seriozisht”.
Lynch nuk ishte aspak i vetmi person që kërkonte para nga Chatila. Grupi i tij m3 gjithashtu kishte dështuar të shlyente 140 milionë frangat zvicerane të marra hua për blerjen e bankës, kur borxhi u maturua në vitin 2024, dhe kishte paguar vetëm një pjesë të interesave të detyrueshme.
Përkeqësimi i mosmarrëveshjeve për shlyerjen e borxheve nxori në pah një tjetër aspekt shqetësues të operacionit të shpëtimit, i cili ngrinte pyetje të sikletshme për autoritetet zvicerane. I gjithë qëllimi i marrëveshjes kishte qenë largimi i Sberbank Switzerland nga duart ruse. Megjithatë, sipas dokumenteve të shqyrtuara nga Financial Times, disa prej obligacioneve u ishin shitur investitorëve me lidhje të hershme me bizneset ruse.
Mes tyre ishte One Solution Trading, një kompani tregtare çeliku me seli në Dubai, e cila kishte marrëdhënie biznesi me grupin rus të çelikut Novostal-M dhe kishte blerë obligacione në vlerën 10 milionë frangash zvicerane.
Pronari i saj, Hector Garcia Velazco, ishte i martuar deri në vitin 2025 me vajzën e Ivan Demchenkos, një deputet rus ndaj të cilit janë vendosur sanksione ndërkombëtare dhe djali i të cilit drejton Novostal. Një avokat i Garcia Velazcos tha se klienti i tij e kishte blerë One Solution në vitin 2021 nga themeluesi i saj, “i cili nuk është as Demchenko dhe as pjesëtar i familjes së tij”.
Edhe 20 milionë franga zvicerane të tjera në obligacione zotëroheshin nga Ugol Properties, një kompani me seli në Qipro, aksionari i vetëm i regjistruar i së cilës ishte një kompani përfaqësuese në pronësi të Christodoulos Vassiliades, një avokat qipriot ndaj të cilit Mbretëria e Bashkuar vendosi sanksione në vitin 2023 për ofrimin e shërbimeve ndaj oligarkëve rusë.
Në arsyetimin për vendosjen e sanksioneve përmendej gjithashtu pozicioni i tij si drejtor i një filiali qipriot të Sberbank. Një avokat i Ugol deklaroi se marrëveshja me kompaninë përfaqësuese ishte një shërbim i zakonshëm korporativ dhe se Vassiliades nuk kishte pasur kurrë interes përfitues në kompani.
Më pas ishte Will Abbott, një financier britanik që kishte kaluar vite duke drejtuar sektorët e investimeve në aksione ruse në Bank of America Merrill Lynch dhe Renaissance Capital në Moskë. Në kohën kur i dha m3 një hua prej 5 milionë frangash zvicerane, në fund të vitit 2022, Abbott administronte Mekita Investment, një kompani me seli në Qipro, në pronësi të dy biznesmenëve rusë që kishin themeluar një nga kompanitë më të mëdha të transportit hekurudhor të mallrave në Rusi.
Kjo hua është shlyer që atëherë. Përveç saj, fondi personal i Abbott-it me seli në Londër, 4 Eyes Capital, dha një hua tjetër prej 29,5 milionë frangash zvicerane në vitin 2023. Pas dështimit të Chatilës për të përmbushur pagesat, kjo hua u garantua me një pjesëmarrje të konsiderueshme aksionesh në TradeX.
Pjesa më e madhe e rrjetit të financuesve u zbulua fillimisht nga botimi investigativ me seli në Gjenevë, Heidi.news, të cilit iu ndalua të publikonte emrat e disa prej mbajtësve të obligacioneve pasi këta të fundit ndërmorën veprime ligjore për arsye të mbrojtjes së privatësisë. Që atëherë, botimi ka fituar pothuajse të gjitha vendimet fillestare gjyqësore, megjithëse proceset e apelimit janë ende në vazhdim.
Në një deklaratë, m3 tha: “Ne nuk kemi dijeni për çështjet private të secilit prej investitorëve tanë. Megjithatë, kemi qenë vigjilentë për t’u siguruar që të gjitha fondet të transferoheshin nga banka zvicerane në llogaritë tona në Zvicër dhe që të kryheshin kontrollet e plota të përputhshmërisë.”
Mbajtësit e tjerë të obligacioneve të m3 nuk kishin lidhje me Rusinë, por kishin konfliktet e tyre me Chatilën. Mes tyre ishte Brahma Finance, një kompani investimi me seli në Ishujt e Virgjër Britanikë, e cila kishte investuar 20 milionë franga zvicerane. Kur m3 nuk arriti të shlyente obligacionet në vitin 2024, shumica e investitorëve ranë dakord të pranonin interesa më të ulëta dhe një afat më të gjatë shlyerjeje. Brahma refuzoi, duke kundërshtuar ristrukturimin në Gjenevë dhe duke ndjekur veçmas Chatilën përmes garancive personale që ai kishte dhënë. Mosmarrëveshja vazhdon ende dhe Brahma nuk pranoi të komentonte.
Një tjetër betejë përfundoi në gjykatat angleze, ku kompania e listuar në bursën britanike Investec po kërkon shlyerjen e një huaje prej 20 milionë frangash zvicerane, e përdorur për të blerë obligacione që financonin blerjen e bankës. Huamarrësi, një bashkëpunëtor biznesi i Chatilës, argumentoi në mënyrë të habitshme se huaja nuk mund të zbatohej ligjërisht, pasi transaksioni kishte shkelur sanksionet britanike kundër Rusisë. Investec e kundërshton këtë pretendim dhe po ndjek procedurat për rikuperimin e parave.
Chatila iu drejtua një sërë sfidash ligjore, duke kundërshtuar marrëveshjet dhe duke apeluar vendimet. Disa prej mbajtësve të obligacioneve të kontaktuar nga Financial Times thanë se shumica e financuesve thjesht dëshironin të merrnin paratë e tyre mbrapsht, në vend që të bëheshin aksionarë në TradeX. Ata argumentuan se beteja e zgjatur mes Chatilës dhe Lynch-it kishte penguar përpjekjet për të zgjidhur problemet e pronësisë së bankës.
Në qershor të vitit të kaluar, Chatila arriti t’i bindte mbajtësit e mbetur të obligacioneve të pranonin një ulje të normës së interesit dhe më shumë kohë për shlyerjen e borxhit. Kushtet e reja u miratuan nga një gjykatë në Gjenevë, por lehtësimi zgjati pak. Muajin e kaluar, m3 kërkoi një tjetër shtyrje, këtë herë duke u kërkuar mbajtësve të obligacioneve të shtynin shlyerjen si të principalit, ashtu edhe të interesave të papaguara, deri në shtator të vitit 2028.
Mosmarrëveshjet janë shtrirë edhe te vetë pronësia e TradeX. Chatila ra dakord t’i kalonte 23 për qind të bankës kompanisë Traderline, një kompani e pasurive të paluajtshme me seli në Zug, e drejtuar nga një tjetër bashkëpunëtor i tij, në këmbim të pasurive të paluajtshme dhe parave në dorë.
Finma e miratoi marrëveshjen në shtator të vitit 2025, por Lynch kishte siguruar urdhra gjykate për ngrirjen e aksioneve, ndërsa ndiqte pretendimet e tij ndaj Chatilës. Traderline synon ta apelojë vendimin, deklaroi avokati i kompanisë.
TradeX vazhdon të jetë e përfshirë në atë që një prej personave që ka para për të marrë e përshkruan si një “rrëmujë të pakorrigjueshme”.
E gjithë kjo çështje është zhvilluar në një moment veçanërisht të vështirë për sektorin bankar zviceran, reputacioni i të cilit për integritet financiar ishte dëmtuar tashmë pas rënies së Credit Suisse, ndërsa kompetenca e Finma-s po vihet gjithnjë e më shumë në pikëpyetje.
Rregullatori zviceran i kishte identifikuar saktë rreziqet e blerjes që në fillim. Megjithatë, ai lejoi që Chatila ta blinte bankën me para të marra hua me kosto të lartë, duke krijuar mundësinë që problemet e tij financiare të ndikonin përfundimisht edhe te institucioni bankar.
Ndarja e rreptë (ringfence) synonte ta mbronte TradeX nga m3 dhe kreditorët e saj, duke kufizuar marrëdhëniet mes bankës dhe aksionarit kontrollues, si dhe duke kërkuar që bordi i saj të funksiononte në mënyrë të pavarur.
Megjithatë, sipas një dokumenti të shqyrtuar nga Financial Times, deri në vitin 2025 Chatila kishte lënë peng më shumë se 40 për qind të kapitalit aksionar të TradeX si garanci për kreditë e marra nga kreditorët e m3.
TradeX këmbëngul se pretendimet financiare që lidhen me aksionet e saj nuk duhen ngatërruar me pronësinë. Sipas bankës, lënia peng e aksioneve nuk e bën automatikisht një kreditor aksionar. Ajo shton se nuk ka aksionarë rusë.
Për momentin, banka, e cila gjatë verës kishte një portofol kredish prej rreth 440 milionë frangash zvicerane, vazhdon të funksionojë. Por ajo mezi është rritur që prej marrëveshjes së vitit 2022 dhe ka pësuar ndryshime të mëdha në drejtimin e saj, përfshirë largimin e drejtorit të përgjithshëm dhe kryetarit fillestar, si dhe ndryshime në përbërjen e bordit.
Rreziku i likuidimit ishte bërë gjithnjë e më i madh. Sipas dy personave të njohur me korrespondencën, në tetor Finma paralajmëroi se problemet e bankës me aksionarët duhej të zgjidheshin, përndryshe ajo mund të përballej me likuidimin.
Në një kthesë të fundit të ngjarjeve, Lynch dhe Chatila arritën më në fund të zgjidhnin mosmarrëveshjet e tyre këtë javë. Në atë që Lynch e përshkroi si një përpjekje për të “stabilizuar bankën”, investitori amerikan ra dakord të hiqte dorë nga pretendimet e tij të mbetura ndaj Chatilës, në këmbim të rritjes së pjesëmarrjes së tij në kapitalin e TradeX. Marrëveshja heq gjithashtu kufizimet që Lynch kishte vendosur mbi aksionet e tjera të TradeX, duke i hapur rrugën realizimit të shitjeve të aksioneve të Chatilës, të cilat më parë ishin bllokuar.
Në një deklaratë, Lynch tha se shpresonte që marrëveshja t’i jepte fund një periudhe “pasigurie të theksuar” për TradeX. “Me këtë marrëveshje, banka është në një pozicion të favorshëm për të realizuar plotësisht potencialin e saj në financimin e tregtisë së lëndëve të para”, tha ai.
Për Chatilën, marrëveshja shënon një tjetër reduktim të pjesëmarrjes së tij në pronësinë e bankës. Ai vazhdon të përballet me presione financiare në të gjithë grupin e tij më të gjerë m3. Në një deklaratë, biznesmeni tha se objektivi i tij ishte “të shesim pjesëmarrjen tonë në bankë, në mënyrë që të përqendrojmë sërish të gjitha aktivitetet tona te pasuritë e paluajtshme”.
Marrëveshja mund të ketë zbutur pasigurinë e menjëhershme mbi pronësinë e TradeX, por ka bërë pak për të zgjidhur pikëpyetjet mbi mbikëqyrjen e bankës nga Finma. Çështja ka rikthyer kritikat e njohura ndaj hezitimit të rregullatorit për të ndërhyrë në mënyrë vendimtare.
Autoritetet zvicerane ishin nën presion të madh për të gjetur një zgjidhje, pasi Berna miratoi papritur sanksionet e Bashkimit Evropian kundër Rusisë, vëren Mark Pieth, ish-profesor në Universitetin e Bazelit dhe ekspert i krimit financiar.
“Finma dhe zyrtarët e Seco-s ishin të dëshpëruar për të hequr qafe problemin e Sberbank”, thotë ai.
Sipas Pieth-it, autoritetet u treguan fajtore për një zakon tipik zviceran, të njohur si durchwursteln: të përpiqesh të dalësh nga situata duke improvizuar, ose të gjesh një zgjidhje pragmatike për një problem të menjëhershëm pa u përballur plotësisht me rreziqet. “Tani një problem është zëvendësuar me një tjetër, ndoshta edhe më të madh.”
Finma refuzoi të komentonte mbi mbikëqyrjen e saj ndaj TradeX, duke iu referuar konfidencialitetit të veprimtarisë së saj mbikëqyrëse. Ajo deklaron se, kur një bankë ndryshon pronësi, roli i saj është të vlerësojë nëse përmbushen kërkesat rregullatore, përfshirë nëse aksionarët e ardhshëm kanë reputacion të mirë dhe nëse ndikimi i tyre mund të rrezikojë administrimin e shëndoshë të bankës. Rregullatori shtoi se ndërmerr masa gjithëpërfshirëse kur shfaqen probleme të rëndësishme në institucionet që mbikëqyr.
Një prej mbajtësve të obligacioneve, i cili prej vitesh po përpiqet të rikuperojë paratë e tij, shpreh tronditjen për mënyrën se si autoritetet zvicerane dhe gjykatat e kanë trajtuar këtë mosmarrëveshje.
Ai bën paralele me trajtimin e mbajtësve të obligacioneve AT1 të Credit Suisse, shumë prej të cilëve investitorë të huaj, investimet e të cilëve u fshinë nga Finma gjatë shpëtimit të bankës nga UBS në vitin 2023, të organizuar nga shteti, ndërkohë që aksionarët morën kompensim.
“Besueshmëria e sistemit bankar zviceran, e gjykatave zvicerane dhe mënyra se si ato veprojnë, janë vënë në pikëpyetje. Këto gjëra vetëm sa i hedhin benzinë zjarrit”, thotë mbajtësi i obligacioneve.
“Nuk do të bëja më kurrë një marrëveshje në Zvicër dhe do ta këshilloja këdo tjetër që të mos e bënte.”
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e FT
