Skandali miliardësh i Nvidia-s, çfarë po ndodh me gjigantin e AI dhe a preket Shqipëria?

Skandali që ka përfshirë gjigantin amerikan të teknologjisë Nvidia çoi në dorëheqjen e themeluesit dhe drejtorit ekzekutiv, Jensen Huang, pas 33 vitesh në drejtimin e kompanisë.

Vendimi, i konfirmuar zyrtarisht më 12 nëntor, vjen pas zbulimeve për marrëdhënie jashtëmartesore, njëra prej të cilave me një grua që dyshohet nga autoritetet amerikane se ka lidhje me inteligjencën kineze.

Largimi i Huang ka thelluar pasigurinë në tregjet financiare, duke shkaktuar një tjetër rënie të fortë të aksioneve të Nvidia-s, një prej kompanive më të vlefshme në botë dhe furnizuesi kryesor i procesorëve që përdoren për zhvillimin e inteligjencës artificiale.

Sipas njoftimit zyrtar të kompanisë, Huang ka dhënë dorëheqjen nga pozicionet e presidentit, drejtorit ekzekutiv dhe anëtarit të Bordit të Drejtorëve, me efekt të menjëhershëm. 

Në vend të tij është emëruar përkohësisht Colette Kress, drejtuese financiare e Nvidia-s që prej vitit 2013, ndërsa Harvey C. Jones është zgjedhur kryetari i parë i Bordit të Drejtorëve.

Nga marrëdhëniet personale te dyshimet për spiunazh

Kriza nisi pas raportimeve për një marrëdhënie të Huang me Alice Huang, një biznesmene e lidhur me sektorin e qendrave të të dhënave, e cila dyshohet nga autoritetet amerikane se mund të ketë vepruar në interes të inteligjencës kineze.

Çështja mori përmasa më të mëdha për shkak të dyshimeve për transferimin e procesorëve të avancuar amerikanë drejt Kinës, në kundërshtim me kufizimet tregtare të vendosura nga Uashingtoni.

Më pas, mediat amerikane raportuan edhe për një marrëdhënie tjetër jashtëmartesore të Huang me një drejtuese të Nvidia-s. Këto zhvillime nxitën një hetim të brendshëm dhe diskutime në bord për të ardhmen e drejtuesit.

Megjithatë, është e rëndësishme të dallohet marrëdhënia personale, e pranuar nga Huang, nga akuzat për spiunazh. Deri tani nuk është provuar se ish-drejtori ekzekutiv ka bashkëpunuar me shërbimet kineze të inteligjencës apo ka transferuar qëllimisht informacione konfidenciale.

Goditja në bursë, aksionet bien deri në 14%

Dorëheqja e Huang shkaktoi një tjetër valë shitjesh të aksioneve të Nvidia-s. Sipas Reuters, aksionet humbën mbi 14% të vlerës në një moment të tregtimit të 12 nëntorit, duke rrezikuar fshirjen e afro 200 miliardë dollarëve të tjerë nga kapitalizimi bursier i kompanisë.

Megjithatë, më vonë gjatë seancës, rënia u zbut në rreth 5.3%, sipas Associated Press.

Goditja vjen pas humbjeve të mëdha të ditëve të mëparshme, kur skandali kishte shkaktuar një rënie të ndjeshme të vlerës së kompanisë.

Kapitalizimi bursier i Nvidia-s ka zbritur nën pragun e 4 mijë miliardë dollarëve, ndërsa investitorët po përpiqen të vlerësojnë sa prej suksesit të kompanisë lidhej drejtpërdrejt me drejtimin e Huang.

Efektet janë ndier edhe në kompanitë e tjera të sektorit, por jo të gjitha në të njëjtin drejtim. Konkurrentët AMD dhe Broadcom shënuan rritje të aksioneve, pasi investitorët po vlerësojnë mundësinë që klientët e Nvidia-s të diversifikojnë furnizimet e tyre.

Ndërkohë, tregu më i gjerë amerikan arriti të rikuperonte një pjesë të humbjeve fillestare.

Kush do ta drejtojë Nvidia-n pas Huang?

Largimi i Huang shënon ndryshimin më të rëndësishëm në historinë e drejtimit të Nvidia-s. Për herë të parë që nga themelimi i saj, kompania do të drejtohet nga një person tjetër, ndërkohë që bordi ka nisur kërkimin e një drejtori ekzekutiv të përhershëm, duke shqyrtuar kandidatë të brendshëm dhe të jashtëm.

Colette Kress, e cila do të mbajë përkohësisht edhe detyrën e drejtores financiare, ka përvojë në Microsoft dhe Cisco. Bordi ka deklaruar se pret që operacionet, angazhimet ndaj klientëve dhe planet për zhvillimin e produkteve të vazhdojnë pa ndërprerje.

Megjithatë, analistët e cituar nga Euronews vlerësojnë se Nvidia mund të humbasë një pjesë të avantazhit që i jepte vizioni personal i Huang.

Rreziku kryesor nuk është domosdoshmërisht ndërprerja e prodhimit të çipave, por ngadalësimi i investimeve dhe koordinimit me kompanitë që ndërtojnë infrastrukturën globale të inteligjencës artificiale.

Dyshimet për transferimin e çipave drejt Kinës

Dimensioni më i rëndësishëm ekonomik i skandalit lidhet me pretendimet se marrëdhënia e Huang mund të ketë ndihmuar në dërgimin e çipave Nvidia drejt kompanive kineze, në një kohë kur Shtetet e Bashkuara kanë vendosur kufizime për eksportimin e teknologjive të avancuara të inteligjencës artificiale.

Reuters raportoi më 10 nëntor se pretendimet e publikuara lidhin këtë marrëdhënie me të paktën 7.5 miliardë dollarë dërgesa çipash drejt Kinës. Kjo shifër është pjesë e akuzave që po shqyrtohen dhe nuk duhet trajtuar si një shkelje e provuar.

Çështja ka marrë përmasa politike në Uashington. Presidenti Donald Trump deklaroi se FBI po e shqyrton rastin dhe se kishte biseduar me Huang, i cili i kishte thënë se nuk kishte qenë në dijeni të dyshimeve ndaj gruas. Ndërkohë, ligjvënës amerikanë kanë kërkuar shpjegime dhe forcimin e kontrolleve për eksportet e çipave drejt Kinës.

Kjo e zhvendos skandalin përtej sjelljes personale të një drejtuesi biznesi. Në diskutim është aftësia e Shteteve të Bashkuara për të kontrolluar shpërndarjen e teknologjive që konsiderohen strategjike për ekonominë, mbrojtjen dhe konkurrencën globale në inteligjencën artificiale.

Nvidia humbet mbi 4% në bursë, Trump konfirmon hetimin e FBI-së ndaj drejtuesit të kompanisë

A ka ndikim në Shqipëri?

Skandali i Nvidia-s nuk ka, të paktën deri tani, një ndikim të drejtpërdrejtë të dokumentuar në ekonominë shqiptare, por mund të sjellë pasoja të tërthorta për sektorin e teknologjisë dhe shërbimeve digjitale.

Megjithatë, kompanitë shqiptare të teknologjisë, zhvilluesit e programeve dhe bizneset që përdorin inteligjencën artificiale varen gjithnjë e më shumë nga shërbimet ndërkombëtare cloud dhe kapacitetet kompjuterike të bazuara në procesorët Nvidia.

Nëse ndryshimet në drejtimin e kompanisë, kufizimet tregtare ndaj Kinës apo pasiguria në investime ndikojnë në çmimet dhe disponueshmërinë e këtyre shërbimeve, kostot mund të transmetohen edhe te bizneset shqiptare, sipas informacioneve të marra nga sektori. Për momentin, ky mbetet një rrezik potencial dhe jo një efekt ekonomik i matur.

Një tjetër kanal i mundshëm është ai financiar, përmes luhatjeve të fondeve ndërkombëtare të investimit që kanë ekspozim ndaj aksioneve të Nvidia-s. Megjithatë, aktualisht nuk ka të dhëna të verifikuara që tregojnë rritje çmimesh, ndërprerje furnizimesh apo humbje konkrete për bizneset në Shqipëri si pasojë e kësaj krize.

Testi i radhës, rezultatet financiare më 17 nëntor

Nvidia pritet të publikojë rezultatet financiare tremujore më 17 nëntor. Ato do të jenë rezultatet e para të prezantuara nën drejtimin e përkohshëm të Colette Kress, në një periudhë kur investitorët kërkojnë siguri për vazhdimësinë e investimeve dhe strategjisë së kompanisë.

Në këtë mënyrë, një skandal që nisi nga jeta personale e drejtuesit të Nvidia-s është kthyer në një çështje me pasoja për tregjet financiare, konkurrencën ndërkombëtare në teknologji dhe të ardhmen e industrisë së inteligjencës artificiale.

Nëse hetimet çojnë në kufizime të reja tregtare, vonesa në investime ose rritje të kostove të kapaciteteve kompjuterike, efektet mund të reflektohen edhe në çmimet dhe disponueshmërinë e shërbimeve të përdorura nga kompanitë shqiptare.