Arti i të jetuarit mirë

Nga Rebekka Grun von Jolk/

Shumica prej nesh tërhiqen instinktivisht nga bukuria. Ndalemi për të admiruar një peizazh të bukur, emocionohemi nga një pjesë muzikore apo qëndrojmë më gjatë përpara një pikture. Megjithatë, kur bëhet fjalë për përparësitë në jetë, bukuria dhe arti shpesh konsiderohen dytësore: shtesa të këndshme, ndoshta, por jo thelbësore. Madje, interesi për estetikën ndonjëherë shihet si sipërfaqësor dhe pa shumë rëndësi, sikur t'i kushtosh vëmendje bukurisë do të thotë të neglizhosh gjëra më të rëndësishme.

Duhet ta pranoj që këtë lloj qëndrimi nuk e kam kuptuar kurrë.Jam rritur në një familje ku arti dhe kultura konsideroheshin përbërës thelbësorë të një jete të mirë. Babai im themeloi dhe drejtoi një fondacion bashkiak për artet, ndërsa prindërit e mi besonin fort te Bildung, formimi i mendjes dhe shpirtit përmes edukimit dhe kulturës. Arti meritonte kohë, vëmendje dhe hapësirë, pavarësisht përparësive të tjera. Ai ishte një nevojë njerëzore, jo një luks. Prindërit e mi besonin gjithashtu te aftësia për të dalluar cilësinë: arti i madh mund të ngjallë admirim të vërtetë. Ne shkonim në muze ashtu siç të tjerët shkonin në kishë.

Por, a ishte kjo thjesht një trashëgimi kulturore, apo vlerësimi i bukurisë ka një bazë më të thellë? Çfarë thotë shkenca për këtë?

Rezulton se ka mjaft për të thënë.

Kënaqësia nga jeta

Një nga zbulimet më interesante vjen nga Studimi Grant i Harvardit, një prej studimeve më jetëgjata mbi zhvillimin e njeriut në moshë madhore. Një studim i vitit 2003 shqyrtoi lidhjen mes pikave të forta personale dhe kënaqësisë nga jeta në grupe të ndryshme të rriturish, përfshirë burrat që ishin ende gjallë nga pjesëmarrësit e Studimit Grant.

Te këta burra, dy karakteristika rezultuan tregues të rëndësishëm dhe të pavarur të kënaqësisë nga jeta: aftësia për të krijuar marrëdhënie dashurie dhe vlerësimi i bukurisë.

Mendoni pak për këtë. Vlerësimi i bukurisë u shfaq krahas marrëdhënieve të dashurisë, një faktor që sigurisht nuk është i parëndësishëm, si një karakteristikë e lidhur me një jetë më të kënaqshme. Me sa duket, bukuria meriton të jetë ndër përbërësit e një jete të përmbushur.

Neuroshkenca

Neuroshkenca ofron të dhëna të tjera për të shpjeguar arsyen. Përjetimet estetike nuk janë thjesht përvoja pasive pamore apo shqisore. Ato aktivizojnë sisteme të trurit që lidhen me kënaqësinë, vlerësimin dhe kuptimin. Një metaanalizë e vitit 2020, që shqyrtoi 49 studime me imazheri të trurit, zbuloi se vlerësimi i fytyrave të bukura dhe i artit pamor aktivizonte zona të ndryshme të trurit. Gjetjet sugjerojnë se vlerësimi estetik mbështetet në disa nga të njëjtat procese të trurit që përfshihen edhe në përvoja të tjera shpërblyese, megjithëse forma të ndryshme të bukurisë aktivizojnë zona të ndryshme.

Bukuria mund të ngjallë edhe mahnitje, atë ndjesi që përjetojmë kur përballemi me diçka më të madhe se vetja. Kjo ndjenjë ka pasoja interesante në marrëdhëniet shoqërore. Një seri prej pesë studimesh, ku morën pjesë më shumë se 2000 persona, zbuloi në vitin 2015 se përjetimi i mahnitjes lidhej me më shumë bujari, vendimmarrje etike dhe sjellje në të mirë të të tjerëve. Kjo ndjenjë mund të na bëjë t'i shohim shqetësimet tona individuale si më pak të rëndësishme dhe të na lidhë me diçka përtej vetes. Megjithëse këto eksperimente nuk kishin në fokus artin në mënyrë të veçantë, ato ndihmojnë të kuptojmë se si përballja me bukurinë mund të shkojë përtej kënaqësisë personale.

Të përfshihesh në art

Po për përvojën më të gjerë të përfshirjes në art, çfarë mund të themi? Studimet kanë nisur të shqyrtojnë se si përballja me krijimtarinë artistike ndikon në mirëqenien tonë. Një rishikim sistematik i vitit 2025 zbuloi se përfshirja në art dhe emocionet pozitive që ai ngjall lidhen me mirëqenien emocionale, kënaqësinë nga jeta dhe ndjesinë e kuptimit të saj. E rëndësishme është se përfshirja në art nuk nënkupton domosdoshmërisht vizitat në muze. Ajo mund të përfshijë leximin e letërsisë artistike, shikimin e një filmi apo ndjekjen e një shfaqjeje teatrale.

Të marra së bashku, këto gjetje sugjerojnë një mundësi interesante. Bukuria mund të nxisë mendjen dhe të aktivizojë mekanizmat e kënaqësisë në tru; ajo mund të ngjallë mahnitje, të ndryshojë këndvështrimin tonë dhe të forcojë ndjenjën e lidhjes me të tjerët. Ndërkohë, përfshirja në art lidhet me një ndjesi më të madhe kuptimi, kënaqësi nga jeta dhe mirëqenie psikologjike.

Vetëm bukuria nuk mjafton për të na siguruar një jetë më të lumtur dhe jo të gjithë e përjetojnë apo e vlerësojnë atë në të njëjtën mënyrë. Por këto studime vënë në pikëpyetje idenë se estetika është thjesht një zbukurim i jetës.

Ndoshta i kemi vendosur gabim përparësitë. U kushtojmë shumë vëmendje gjërave që besojmë se e bëjnë jetën të mirë: marrëdhënieve, arritjeve, shëndetit dhe qëllimeve. Por mund të nënvlerësojmë kontributin e diçkaje që mund t'i pasurojë të gjitha këto: aftësinë për të vënë re, vlerësuar dhe përjetuar bukurinë.

Një pikturë e bukur nuk do t'i zgjidhë problemet tona. Një pjesë muzikore nuk do të na e bëjë domosdoshmërisht jetën më të lehtë. Por ato mund ta bëjnë jetën të duket më e gjerë, më e pasur dhe më kuptimplotë. / Psychology Today – Syri.net