Shqipëria konsiderohet një nga dy vendet pararojë të Ballkanit Perëndimor në procesin e integrimit europian, por përshpejtimi i negociatave nuk është shoqëruar ende me zgjidhjen e të gjitha problematikave strukturore. Një studim i Parlamentit Europian mbi ecurinë e Shqipërisë dhe Malit të Zi vlerëson arritjet në reformën në drejtësi dhe përafrimin me politikat e BE-së, por evidenton sfida në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, pavarësinë e institucioneve dhe forcimin e shtetit të së drejtës.
Dokumenti nënvizon angazhimin politik dhe ritmin e negociatave; Shqipëria synon të përfundojë negociatat teknike deri në fund të vitit 2027. Ajo hapi negociatat në korrik 2022, gjatë 2024-2025 hapi gjashtë grupkapituj, përmbushi kriteret e ndërmjetme për Grupkapitullin 1 “Themeloret” në maj 2026 dhe në korrik 2026 mbylli provizorisht tre kapituj.
Reforma në drejtësi e vitit 2016, përfshirë vettingun për gjyqtarët dhe prokurorët, vlerësohet si dëshmi vullneti politik, ndërsa roli i SPAK dhe Byrosë Kombëtare të Hetimit në hetimin e korrupsionit në nivele të larta vlerësohet pozitiv. Megjithatë, BE-ja kërkon konsolidimin e rezultateve, veçanërisht dënimet përfundimtare në çështjet e profilit të lartë, efektivitetin e sekuestrimit dhe rikuperimit të pasurive dhe shmangien e ndikimit politik mbi institucionet e zbatimit të ligjit.
Analiza evidenton shqetësime për polarizimin politik, marrëdhëniet konfliktuale mes palëve dhe përqendrimin e pushtetit, që ndikojnë në funksionimin e mekanizmave të kontrollit dhe balancës, pluralizmin politik dhe pavarësinë e medias. Problematike mbetet edhe reforma e administratës publike: mungesë kapacitetesh, politizim, qarkullim i lartë stafi dhe zbatim jo i qëndrueshëm i meritokracisë. Është rekomanduar rekrutim mbi bazë meritore, kufizim i ndërhyrjeve politike në emërime të larta dhe përmirësim i koordinimit institucional për procesin e integrimit.
Në politikën e jashtme Shqipëria përputhet me qëndrimet e BE-së, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë, dhe anëtarësimi në NATO forcon besueshmërinë si partner strategjik. Mbështetja publike për integrimin mbetet e lartë (80–90% sipas Balkan Barometer), por qytetarët shprehin pakënaqësi për qeverisjen dhe transparencën; protestat e qershorit 2026 në Tiranë për projektin në Zvërnec morën një dimension më të gjerë për çështje të qeverisjes dhe parimeve demokratike.
Ekonomikisht, Shqipëria ka avancuar përmes Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, pjesëmarrjes në programe të BE-së dhe SEPA. Nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor, vendi ka përmbushur 21 nga 41 reformat dhe ka përfituar pak më shumë se 200 milionë euro nga një fond potencial prej 922 milionë eurosh. Për të arritur objektivin e mbylljes së negociatave deri në 2027, kërkohen rezultate të qëndrueshme ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar, forcuar institucione të pavarura, përmirësuar administratën publike dhe garantuar një mjedis demokratik me media dhe shoqëri civile të pavarur.