Mikroplastikat dhe nanoplastikat mund të gjenden në shumë produkte që përdorim çdo ditë, nga çamçakëzët dhe gotat e kafesë deri te bustinat e çajit dhe faturat e dyqaneve. Një pjesë e këtyre grimcave mund të çlirohet gjatë përdorimit të produkteve, duke shtuar ekspozimin e njeriut ndaj materialeve plastike.
Sipas një raportimi të “The Washington Post”, plastikat janë të pranishme në mjedis dhe në produkte të ndryshme, përfshirë edhe ato ku përdoren qëllimisht polimere sintetike. Mikroplastikat janë grimca shumë të vogla plastike, ndërsa nanoplastikat kanë përmasa edhe më të vogla dhe nuk mund të dallohen me sy të lirë.
Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) lejon përdorimin e disa polimereve me bazë nafte në materiale që janë në kontakt me ushqimin, në sasi të nevojshme për të arritur funksionin e synuar teknik ose fizik.
Megjithëse studimet shkencore kanë evidentuar disa sinjale shqetësuese për ndikimin e mundshëm të mikroplastikave në shëndet, deri më tani nuk ka prova të mjaftueshme për të nxjerrë përfundime të plota mbi pasojat e ekspozimit afatgjatë.
Çamçakëzët, burim i mundshëm i mikroplastikave
Një prej produkteve që mund të çlirojë grimca plastike gjatë përdorimit është çamçakëzi. Dikur, baza e tij përbëhej kryesisht nga “chicle”, një material natyral që përftohet nga lëngu i pemës sapodilla. Sot, shumica e çamçakëzëve prodhohen me baza elastike sintetike, të cilave u shtohen ëmbëlsues, aromatizues dhe përbërës të tjerë.
Në Shtetet e Bashkuara, prodhuesit mund ta deklarojnë këtë përbërës në etiketë vetëm me termin e përgjithshëm “baza e çamçakëzit”, pa qenë të detyruar të publikojnë formulën e plotë.
Ndër materialet e lejuara nga FDA-ja për këtë përdorim janë acetati i polivinilit, goma stiren-butadien dhe polietileni. Këto polimere përdoren edhe në produkte të tjera, si goma automjetesh, sholla këpucësh dhe qese plastike.
Një studim i vogël i studiuesve të Universitetit të Kalifornisë në Los Anxheles vlerësoi se një çamçakëz mund të çlirojë nga 200 deri në 600 grimca mikroplastike, ndërsa në disa raste numri mund të jetë edhe më i lartë.
Sipas studimit, çamçakëzët me bazë sintetike dhe ata me përbërës natyralë çlironin sasi të krahasueshme grimcash. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se është provuar një rrezik i drejtpërdrejtë për shëndetin.
Gotat e kafesë dhe paketimet e ushqimeve
Edhe gotat prej letre që përdoren për kafe mund të jenë një burim i mundshëm i grimcave plastike. Shumë prej tyre kanë një shtresë të brendshme plastike, e cila shërben për të penguar depërtimin e lëngjeve nëpër letër.
Në kontakt me pijet e nxehta, kjo shtresë mund të çlirojë grimca plastike. Për këtë arsye, paketimet dhe enët që përdoren për ushqime e pije të nxehta janë ndër materialet që po studiohen për ekspozimin ndaj mikroplastikave.
Bustinat e çajit dhe temperatura e ujit
Një studim i publikuar në vitin 2019 tërhoqi vëmendjen për sasinë e grimcave që mund të çlirojnë bustinat e çajit prej najloni. Sipas rezultateve të tij, një bustinë e vetme e zhytur në ujë të nxehtë mund të çlirojë mbi 11 miliardë grimca mikroplastike dhe rreth 3 miliardë grimca nanoplastike.
Megjithatë, këto shifra janë kundërshtuar nga studiues të tjerë, të cilët kanë ngritur pikëpyetje mbi metodologjinë e përdorur për numërimin e grimcave në studimin fillestar.
Kazi Albab Hussain, studiues pas doktoraturës në Universitetin e Nebraskës në Lincoln, ka theksuar rëndësinë e temperaturës së ujit në procesin e çlirimit të mikroplastikave dhe nanoplastikave.
Për të kufizuar ekspozimin, rekomandohet përdorimi i çajit me gjethe të thata ose i bustinave prej letre dhe pëlhure, në vend të atyre të prodhuara nga materiale sintetike.
Faturat termike dhe përthithja përmes lëkurës
Një tjetër burim i mundshëm ekspozimi janë faturat që marrim pas blerjeve. Shumë prej tyre printohen në letër termike, e cila mund të përmbajë bisfenole, kryesisht BPA ose BPS.
Këto substanca përdoren në shtresën që mundëson printimin termik dhe mund të përthithen përmes kontaktit me lëkurën. Disa përbërës të kësaj kategorie njihen si substanca që mund të ndërhyjnë në funksionimin e sistemit hormonal, duke imituar ose ndikuar në veprimin e hormoneve që rregullojnë procese si rritja, riprodhimi dhe metabolizmi.
Megjithatë, për personat që nuk kanë kontakt të vazhdueshëm me këto materiale, ekspozimi nga faturat konsiderohet i ulët. Një studim i vitit 2023 vlerësoi se ekspozimi ditor ndaj BPA-së përmes faturave termike ishte 5 mijë deri në 50 milionë herë më i ulët se kufijtë e përcaktuar nga Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA).
Ekspertët theksojnë se prania e mikroplastikave në produkte të përditshme dhe ekspozimi ndaj tyre janë fusha që kërkojnë studime të mëtejshme. Deri tani, shkenca ka identifikuar disa burime të mundshme të këtyre grimcave, por ndikimi i tyre i plotë në shëndetin e njeriut mbetet ende i paqartë.