'Në Librari' vjen me 3 tituj të rinj: 'Oxhaku i Këlcyrës' nga Mero Baze, 'Intrigë ndërkombëtare' të Antonio Caiazza dhe 'Protesta, shënimet e një gazetari' nga Thoma Gëllçi (VIDEO)

'Në Librari' vjen me 3 tituj të rinj: “Oxhaku i Këlcyrës” nga Mero Baze, “Intrigë ndërkombëtare” të Antonio Caiazza dhe “Protesta, shënimet e një gazetari” nga Thoma Gëllçi

“Oxhaku i Këlcyrës”/ 5 shekuj histori në librin e Mero Bazes

Publicisti dhe gazetari Mero Baze vjen me librin e ri “Oxhaku i Këlcyrës”, një vepër që rindërton historinë pesëshekullore të një prej familjeve më të njohura të Jugut të Shqipërisë. Përmes historisë së Këlcyrajve, autori ndjek jo vetëm vazhdimësinë e një familjeje në drejtimin e Këlcyrës, por edhe aleancat, martesat, konfliktet dhe zhvillimet politike që shoqëruan historinë shqiptare nga periudha e principatave deri në formimin e shtetit shqiptar.

Baze thekson se familja Këlcyra përbën një rast të veçantë për jetëgjatësinë e saj në pushtetin lokal, ndërsa rrëfen se interesi për këtë histori ka nisur që në fëmijëri, për shkak të origjinës së tij nga ajo zonë.

“Është një familje unike në Shqipëri, e cila për 500 vite ka jetuar në të njëjtin vend dhe ka qenë sundimtare e Këlcyrës. Ka familje të mëdha shqiptare që kanë jetuar 100 apo 200 vjet në pushtet, por një familje që ka filluar që në kohën e principatave dhe ka vazhduar deri në vitin 1944 është një rast i veçantë. Kanë qenë pothuajse të panjohur dhe ky është libri i parë që bëhet për ta”, shprehet Baze.

Për të dokumentuar këtë histori, autori është mbështetur në një kërkim të gjatë arkivor, veçanërisht në arkivat osmane të Stambollit, ku ka konsultuar qindra dokumente për familjen. Në kërkimet e tij është ndihmuar edhe nga studiuesi i periudhës osmane Ermal Nurja. Megjithatë, Baze sqaron se libri nuk pretendon të jetë një studim i mirëfilltë historik, por një investigim mbi historinë e familjes, duke ballafaquar dokumentet arkivore me dëshmitë e udhëtarëve dhe traditën familjare.

Një prej çështjeve më interesante lidhet me prejardhjen e Këlcyrajve. Autori ndalet te lidhja e mundshme me Muzakajt dhe te figurat që administruan Këlcyrën gjatë periudhës osmane, por pranon se për shekujt e parë nuk ekziston siguri e plotë mbi vazhdimësinë biologjike të familjes.

“Nuk është se kemi një saktësi 100 për qind për dy shekujt e parë, se kush ishin gjithmonë ata që drejtonin Këlcyrën. Ka një përzierje mes pushtetit osman dhe sundimtarëve lokalë. Ajo që është e sigurt është se në krye të Këlcyrës, në periudha të ndryshme, ka qenë gjithmonë dikush nga kjo familje. Pra, nuk mund të themi me siguri se kemi të njëjtin gjak për 500 vjet, por është e sigurt që kemi të njëjtën familje sunduese”, shprehet Baze.

Një kapitull i rëndësishëm i librit i kushtohet marrëdhënies mes Këlcyrajve dhe familjes së Ali Pashë Tepelenës. Sipas kërkimit të Bazes, lidhjet mes dy familjeve kanë nisur shumë më herët se konsolidimi i pushtetit të Ali Pashës. Martesat me Këlcyrajt ndihmuan edhe në ngritjen e statusit të familjes Tepelena, ndërsa më vonë marrëdhënia u shndërrua në një histori konfliktesh dhe përplasjesh të përgjakshme.

Dokumentet osmane ndihmojnë në saktësimin e një prej episodeve më të diskutuara: fatin e dy bejlerëve të Këlcyrës, Muratit dhe Veliut, të vrarë me urdhër të Ali Pashës në Janinë. Ndërsa dëshmitë e udhëtarëve të huaj nuk ishin të njëjta për identitetin e burrit të mbesës së pashait, Baze thotë se dokumentet kanë ndihmuar në zgjidhjen e kësaj paqartësie.

“Zbulimi që bën libri me dokumente nga arkivat osmane është që mbesa e Ali Pashës ishte e martuar me Muhamed Beun, i cili ishte djali i Veli Beut, një prej bejlerëve të vrarë në Janinë. Kjo del nga dokumentet që lidhen me Hysen Beun, i cili në vitin 1875 kërkon rikthimin e pronave të gjyshit të tij, Veli Beut. Kështu dokumentohet për herë të parë kjo lidhje”, vijon Baze.

Në historinë e Këlcyrajve shfaqen edhe lidhjet me familjet Vrioni, Vlora, Frashëri, Konica dhe Libohova. Martesat mes këtyre familjeve nuk ishin thjesht marrëdhënie farefisnore, por krijonin rrjete ndikimi dhe aleanca që përcaktonin edhe zhvillimet politike të kohës.

Një vëmendje e veçantë i kushtohet grave të familjes, përmes të cilave u ruajtën lidhjet, trashëgimia dhe vazhdimësia e oxhakut.

Por një nga kontrastet më interesante të kësaj historie është Ali Këlcyra. Ndonëse trashëgimtar biologjik i oxhakut, ai u formua si një politikan liberal, i majtë, socialdemokrat dhe proevropian, duke u distancuar nga tradita konservatore e familjes dhe nga privilegjet e trashëguara të bejlerëve.

“Ali Këlcyra nuk është personi me të cilin mund të identifikohet oxhaku i Këlcyrajve. Përkundrazi, ai është kundërshtari i oxhakut nga pikëpamja politike. Ishte një liberal i majtë, socialdemokrat dhe evropian. Propozimi i tij i parë politik ishte të hiqte titullin Bej, si për veten, ashtu edhe për të gjithë të tjerët që e mbanin”, thotë Baze.

Libri ndalet edhe te kontributi i brezave të fundit të familjes në lëvizjen kombëtare dhe krijimin e shtetit shqiptar. Baze veçon faktin se, ndonëse Këlcyrajt kishin qenë për shekuj pjesë e strukturave të pushtetit osman, disa prej përfaqësuesve të tyre u angazhuan në lëvizjet për pavarësi dhe në mbështetje të shtetit të ri shqiptar.

“Ajo që më ka intriguar është se si një familje që sundoi për 500 vjet në emër të Perandorisë Osmane u bë po aq protagoniste në krijimin e shtetit shqiptar. Muhamed Beu dhe Veli Beu kanë qenë të përfshirë në lëvizjet politike për Shqipërinë, ndërsa më pas vjen edhe kontributi i Ali Këlcyrës në Kongresin e Lushnjës, Luftën e Vlorës dhe parlamentin shqiptar”, shprehet autori.

Një tjetër element që e bën librin të veçantë është edhe dokumentimi i sarajeve të Këlcyrajve dhe jetës së familjes përmes dëshmive të udhëtarëve të huaj që i vizituan ato në kohën e Ali Pashë Tepelenës. Historia e banesës familjare lidhet me kalanë e vjetër të Këlcyrës, ku familja kishte jetuar fillimisht, dhe me sarajet që u zgjeruan më vonë, pas rikthimit të familjes nga internimi në Stamboll.

Historia e oxhakut mbyllet me dy gra, Shegë dhe Hëna Këlcyra. Kjo e fundit, vajza e fundit e familjes, bëhet edhe personazhi të cilit Baze ia kushton librin, si një homazh për vazhdimësinë dhe kujtesën e një familjeje që ka lënë gjurmë në historinë e zonës.

“Oxhaku i Këlcyrës” është pjesa e parë e një projekti me tri pjesë. Dy vëllimet e ardhshme do t'i kushtohen Ali Këlcyrës, përmes një biografie të zgjeruar politike me titujt “Përndritja” dhe “Përbaltja”.

Përmes dokumenteve, dëshmive dhe historive të panjohura, Mero Baze sjell kështu jo vetëm portretin e një familjeje, por edhe një rrëfim mbi pesë shekuj të historisë shqiptare, ku pushteti, identiteti dhe ndryshimet politike ndërthuren në mënyrë të pandashme.