Anija kozmike gjigante Starship e kompanisë SpaceX ka realizuar për herë të parë një manovër të rëndësishme, duke u kthyer me sukses nga orbita në vendin e nisjes në Teksasin Jugor, ku u kap nga dy krahë mekanikë të kullës së lëshimit. Ky është një hap i rëndësishëm drejt synimit të kompanisë së Elon Musk për të ndërtuar raketa plotësisht të ripërdorshme.
Prej rreth një dekade, SpaceX ka arritur të ulë me sukses raketat përforcuese të sistemit Falcon 9 dhe t’i përdorë ato në misione të tjera. Megjithatë, pjesa e sipërme e këtyre raketave, e cila transporton ngarkesën në hapësirë, hidhet pas çdo fluturimi. Starship është projektuar ndryshe: që nga fillimi, synimi ka qenë që të gjitha pjesët e saj të rikthehen në Tokë dhe të përdoren përsëri.
Rikthimi i një anijeje kozmike nga orbita përbën një sfidë të madhe teknologjike, por SpaceX arriti ta realizojë këtë manovër që në përpjekjen e parë. Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, përgëzoi kompaninë përmes një postimi në rrjetin social X, duke e cilësuar këtë arritje si një hap tjetër drejt eksplorimit të Hënës.
First ever successful rocket catch in history pic.twitter.com/YPv8LLo33T
— Noah (@NoahKingJr) November 15, 2026
Starship pritet të jetë një nga dy modelet e anijeve që do të përdoren për të transportuar astronautët në sipërfaqen e Hënës, në kuadër të programit Artemis të NASA-s. Edhe kreu i SpaceX, Elon Musk, publikoi një video në X, ku shfaqej anija pas uljes dhe gjatë kontrolleve të para teknike.
Disa orë përpara kthimit në Tokë, Starship, e gjatë rreth 52 metra, po udhëtonte me një shpejtësi mbi 27 mijë kilometra në orë, në një lartësi prej rreth 274 kilometrash. Njëri prej motorëve u aktivizua për pak çaste, duke e nxjerrë anijen nga orbita dhe duke nisur rikthimin e saj drejt Tokës.
Gjatë hyrjes në atmosferë, fërkimi me ajrin dhe presioni i lartë shkaktuan rritjen e temperaturës në pjesën e poshtme të anijes, ndërsa shpejtësia e saj nisi të ulej. Kur mbërriti në shtresat më të dendura të atmosferës, Starship përdori krahët e lëvizshëm në pjesën e përparme dhe të pasme për të kontrolluar drejtimin e fluturimit. Anija kaloi mbi Meksikë dhe më pas u drejtua për në bazën Starbase, në skajin jugor të Teksasit.
Në fazën përfundimtare, motorët u ndezën sërish dhe anija u kthye në pozicion vertikal. Ajo qëndroi për pak çaste pezull në ajër dhe më pas u pozicionua mes dy krahëve mekanikë të kullës, të cilët u mbyllën për ta kapur dhe mbajtur atë.
Ky ishte fluturimi i 15-të testues i Starship, një mision që nisi të premten pasdite. Megjithatë, jo të gjitha objektivat u arritën. Pjesa e poshtme e raketës, e njohur si Super Heavy, përmbushi detyrën kryesore duke shtyrë anijen nëpër shtresat më të dendura të atmosferës dhe më pas u shkëput prej saj.
SpaceX synonte që edhe Super Heavy të kapej nga kulla e lëshimit, ashtu siç ndodhi me Starship të shtunën. Por gjatë kthimit, përforcuesi zbuloi një problem teknik dhe në vend të kapjes realizoi një ulje të simuluar mbi Gjirin e Meksikës. Kompania po heton ende shkakun e këtij problemi.
Ndërkohë, Starship vazhdoi misionin e saj në orbitë dhe lëshoi 26 satelitë të gjeneratës së re Starlink, përpara se të niste kthimin në Tokë. Anija qëndroi rreth 22 orë në hapësirë dhe kreu 14 rrotullime rreth planetit.
Në trupin e saj ishte vendosur mbishkrimi “DON’T PANIC” (Mos u frikësoni), një referencë ndaj librit të Douglas Adams, “Udhëzuesi i autostopistit në galaktikë”. Kjo anije ishte e 42-ta e prodhuar dhe numri 42 në librin e Adams paraqitet si përgjigjja përfundimtare e pyetjes mbi jetën, universin dhe gjithçka tjetër.
Pas përfundimit të këtij fluturimi, SpaceX po përgatitet për testin e radhës, i cili mund të zhvillohet nga një platformë e rinovuar në Qendrën Hapësinore Kennedy, në Florida. Baza Starbase në Teksas nuk është e mjaftueshme për të përballuar ritmin e lartë të lëshimeve që kompania synon të arrijë. Për këtë arsye, një tjetër platformë po ndërtohet në bazën ushtarake hapësinore Cape Canaveral, ndërsa SpaceX ka njoftuar edhe planet për ngritjen e një kompleksi të madh lëshimi në Luiziana.
Një tjetër objektiv i rëndësishëm për kompaninë gjatë vitit të ardhshëm është realizimi i dy fluturimeve të Starship në një interval të shkurtër kohor, bashkimi i dy anijeve në orbitë dhe transferimi i karburantit nga njëra te tjetra. Ky proces përfshin kalimin e metanit të lëngshëm dhe oksigjenit të lëngshëm, të cilët përdoren si lëndë djegëse.
Transferimi i karburantit në orbitë është thelbësor për misionet më të largëta të Starship. Pa këtë teknologji, anija nuk do të mund të udhëtojë drejt Hënës apo destinacioneve edhe më të largëta, si Marsi, ku Elon Musk synon të dërgojë njerëz në të ardhmen.
Starship pritet të marrë pjesë edhe në misionin e saj të parë për NASA-n gjatë gjysmës së dytë të vitit të ardhshëm, në kuadër të Artemis III. Sipas planit të përditësuar, ky fluturim do të zhvillohet në orbitën e ulët të Tokës, ku Starship do të kryejë prova për bashkimin me kapsulën Orion të NASA-s.
Në projektin fillestar, Starship dhe Orion parashikohej të udhëtonin veçmas drejt orbitës së Hënës dhe të bashkoheshin atje. Por SpaceX synon që ky bashkim të realizohet që në orbitën e ulët të Tokës, ndërsa Starship të sigurojë më pas shtytjen e nevojshme për udhëtimin drejt Hënës.
