
Arkitektët e integrimit evropian të pasluftës, siç dihet, u mbështetën te situatat e krizës për të ndërtuar institucione gjithnjë e më gjithëpërfshirëse. Ndryshe nga kjo, që reformat graduale dhe të pjesshme të kenë sukses, sfidat me të cilat përballet Evropa duhet të jenë relativisht të vogla. Por ky përshkrim nuk i përshtatet aspak gjendjes në të cilën ndodhet aktualisht Evropa.
Bashkimi Evropian po përballet me kriza të shumta dhe të ndërlidhura, të cilat vënë në pikëpyetje vetë arsyen e ekzistencës së tij. Evropianët po përpiqen të përballojnë një krizë industriale, si rezultat i globalizimit dhe ndryshimeve jashtëzakonisht të shpejta teknologjike, kriza fiskale, si dhe një krizë klimatike, pasojat shkatërruese të së cilës po bëhen gjithnjë e më të dukshme dhe po rrisin kostot që duhet të përballojnë shtetet.
Për më tepër, zhvillimet demografike, si plakja e popullsisë dhe tkurrja e fuqisë punëtore, nënkuptojnë kosto edhe më të mëdha në të ardhmen. Demokracia po dobësohet nga partitë antisistem dhe shpërbërja e politikës së qendrës. Dhe, mbi të gjitha, ekziston edhe një sfidë e sigurisë, e cila perceptohet ndryshe në pjesë të ndryshme të kontinentit: Evropa Veriore dhe Lindore e konsiderojnë Rusinë një kërcënim ekzistencial, ndërsa vende të tjera mbajnë një qëndrim më pak alarmues.
Le të kujtojmë se si Lufta e Ftohtë nxiti integrimin kontinental, kur anëtarët themelues të Komunitetit Ekonomik Evropian u bashkuan përballë Bashkimit Sovjetik. Ndonëse kjo nxiti integrimin institucional, ajo bëri gjithashtu që elitat evropiane të mbështeteshin te një kërcënim i jashtëm për të forcuar vazhdimisht projektin e tyre. Për këtë arsye, ato kanë dhënë alarmin pas çdo tronditjeje: që nga aneksimi i Krimesë nga presidenti rus Vladimir Putin në vitin 2014 dhe fitorja e parë elektorale e Donald Trump-it, deri te pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia dhe rizgjedhja e Trump-it.
Megjithatë, ndonëse secilës prej këtyre krizave iu dha gjithmonë një lloj përgjigjeje, ajo nuk ka qenë e mjaftueshme. Tani, të gjithë evropianët, e mbi të gjithë ukrainasit, përballen me një rend të ri botëror, i cili mund të marrë formë nga një samit mes Putinit, Trump-it dhe presidentit kinez Xi Jinping. Imagjinoni tre burra të moshuar e të sëmurë, që rikrijojnë Konferencën e Jaltës të shkurtit 1945, ku Franklin D. Roosevelt, i prekur nga kanceri, dhe Winston Churchill, tashmë i dobësuar, iu nënshtruan joshjeve të Joseph Stalin-it dhe ranë dakord për ndarjen e botës së pasluftës. Ky moment do të mbetej në histori si një ngjarje famëkeqe dhe shmangia e përsëritjes së tij duhet të ishte një përparësi madhore për Evropën.
Kemi mbërritur në këtë pikë, sepse disa nga hapat më të spikatur të Evropës drejt integrimit në periudhën pas Luftës së Ftohtë kanë mbetur të papërfunduar. Arkitektët e bashkimit monetar evropian e dinin se krijimi i një monedhe të vetme nënkuptonte gjithashtu nevojën për një kapacitet të përbashkët fiskal. Ndoshta ata besonin se ndonjë krizë e ardhshme do të krijonte vullnetin politik për ta përfunduar këtë proces, ashtu siç ndodhi kur kriza e COVID-19 nxiti krijimin e programit NextGenerationEU. Ky program rimëkëmbjeje, me vlerë 800 miliardë euro (890 miliardë dollarë), përfshinte një instrument të përbashkët borxhi, por nuk shkonte deri aty sa të përcaktonte se cilat të ardhura do të përdoreshin për shlyerjen e tij. Ishte një hap i vogël drejt integrimit fiskal, por asgjë më shumë.
Një tjetër problem thelbësor lidhet me marrëdhëniet mes Francës dhe Gjermanisë. Historikisht, Evropa e pasluftës është mbështetur gjithmonë te pajtimi mes këtyre dy vendeve, ku Gjermania, me fuqinë e saj ekonomike gjithnjë në rritje, mbështetej te siguria që ofronte Franca, një fuqi bërthamore që ruante një pavarësi më të madhe nga Shtetet e Bashkuara sesa Mbretëria e Bashkuar kishte ruajtur ndonjëherë. Por Franca dhe Gjermania po u rikthehen modeleve të tyre të vjetra.
Në Francë, lëvizja aktuale e protestave ka nxitur tashmë trazira edhe në vende të tjera, duke përsëritur modelin e viteve 1789, 1830, 1848 dhe 1871. Në atë kohë, Franca ishte motori i një procesi revolucionar evropian, i cili zakonisht përfundonte jo me demokraci, por me autoritarizëm. Po kështu, Gjermania duket sikur po rikrijon skenarin e rënies së përvojës së saj të parë të mirëfilltë demokratike, Republikës së Vajmarit, ku një aleancë e paqartë e të pakënaqurve, nazistëve dhe komunistëve shkatërroi partitë kryesore liberale dhe të moderuara.
Atëherë, ashtu si edhe sot, ishin pikërisht të rinjtë ata që tërhiqeshin veçanërisht nga ekstremet. Dy partitë kryesore gjermane, kristiandemokratët dhe socialdemokratët, po shohin se si mbështetja e tyre po kalon me shpejtësi drejt partive që premtojnë ta largojnë vendin nga Evropa dhe ta orientojnë drejt Rusisë.
Qasja e vjetër e Evropës së pasluftës, e bazuar në përshtatje të vogla e graduale, nuk po jepte më rezultat. Industria gjermane mund të bënte përmirësime të njëpasnjëshme për të prodhuar motorë me djegie të brendshme më efikasë dhe makineri më të sofistikuara për automatizimin e proceseve industriale. Por biznesi gjerman nuk arriti të përfitonte nga rishpikja rrënjësore e proceseve industriale, veçanërisht në rastin e automjeteve elektrike.
Nga ana e saj, Franca e projektonte prej kohësh fuqinë e saj globale përmes ndërhyrjeve në Afrikë. Por kjo qasje kishte ngjashmëri me atë gjermane. Franca u mbështet gjithnjë e më shumë te grupet private të mercenarëve dhe, kur bëhej fjalë për sfidat vërtet madhore të sigurisë, ishte qartazi më pak e fuqishme se kundërshtarët e saj. Si pasojë, ajo u tërhoq nga shtatë vende afrikane gjatë periudhës 2022–2025, mes thirrjeve gjithnjë e më të forta për t’u shkëputur nga angazhimet në kontinent.
Edhe ky zhvillim sjell jehona shqetësuese historike. Në vitet 1930, pjesë të gjera të spektrit politik francez e kishin shpërfillur kërcënimin e Gjermanisë naziste me sloganin: “Pse të vdesim për Danzigun?” Sot, dëgjohet e njëjta logjikë në pyetjen: “Të vdesim për Kievin?”
Kjo është një recetë për poshtërim. Në momente disfate, evropianët shpesh u drejtohen ëndrrave. Pas humbjes dërrmuese në Vaterlo dhe internimit në ishullin Shën Helena, Napoleoni foli për ringjalljen e Evropës mbi bazën e “të njëjtave parime, të njëjtit sistem, kudo”, me një kod ligjor të unifikuar evropian dhe një monedhë të vetme.
Por disa ëndrra janë më realiste se të tjerat. A po bëhen kushtet mjaftueshëm të zymta për të nxitur një veprim kolektiv evropian me përmbajtje reale? Mantra më e fundit evropiane është se Kina dhe Shtetet e Bashkuara mund të kenë rritje më të fortë ekonomike, por janë më të cenueshme ndaj kundërpërgjigjes për shkak të sjelljes së tyre si superfuqi grabitqare. Kjo mund të jetë e vërtetë. Por është gjithashtu e qartë se reformat e pjesshme dhe graduale nuk mjaftojnë për t’i mundësuar Evropës të përballet drejtpërdrejt me sfidat e saj.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Europe’s Winter of Discontent






