Lajmi i fundit

ÇIM PEKA LIVE/ SPAK kompani ndërtimi. Balluku e lirë

Zgjidhet misteri i ‘Ciklopes’ nga Peruja

Zgjidhet misteri i ‘Ciklopes’ nga Peruja

20:40, 16/11/2026
ZMADHO TEKSTIN
+ Aa -

Njerëzit me një sy luajnë një rol qendror në mitologjinë greke, më së fundmi dhe në mënyrë spektakolare të portretizuar në adaptimin filmik të Odisesë së Homerit nga Christopher Nolan.

Legjendat e lashta të Ciklopëve (të njohur më mirë me shqiptimin e tyre latin "Ciklop") mund të jenë frymëzuar nga kafka monumentale të gjetura në Siçili, të cilat kanë një hapje dalluese në qendër të tyre. Në realitet, sigurisht, këta nuk ishin gjigantë me një sy, por elefantë xhuxhë të zhdukur, vrimat e mëdha të hundës së të cilëve i ngjajnë një zgavre syri.

Por rrëfimtarët e lashtë mund të kenë rënë në kontakt me njerëz që kishin vetëm një sy në mes të ballit. Ky është një keqformim i rrallë i kafkës me vetëm një zgavër qendrore të syrit. Shkaku është një çrregullim në të cilin truri nuk ndahet në dy hemisfera gjatë zhvillimit.

Kultura Nazca

Fenomeni është jashtëzakonisht i rrallë, duke ndodhur vetëm në rreth një në 100,000 fëmijë, shumica e të cilëve vdesin para lindjes. Prandaj, shembujt historikë janë të pakët. Një studim i ri i botuar në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences tani përshkruan një rast të tillë.

Zbulimi vjen nga Lugina Palpa në Perunë jugore, nga një vend arkeologjik i quajtur Jauranga, që i përket kulturës Nazca dhe daton 1600 vjet më parë. Midis mbetjeve janë ato të dy fëmijëve, të cilët studiuesit i kanë quajtur JA13A dhe JA13B. Ndërsa JA13B nuk tregon anomali, kafka e JA13A është jashtëzakonisht e vogël dhe ka vetëm një zgavër syri.

Veçoritë nuk kufizoheshin vetëm në këto. Nofulla e sipërme nuk ishte ndarë në dy pjesë dhe mungonte edhe hunda. Përveç kësaj, shpatullat ishin të pazakonta dhe dy rruaza ishin të deformuara.

Dy vajza

Ekipi i kërkimit shqyrtoi ADN-në nga mbetjet e dy fëmijëve. Analizat gjenetike treguan se të dyja ishin vajza dhe nuk kishin lidhje me njëra-tjetrën, të paktën jo nga ana e nënës. Konfigurimi i kromozomeve të dy fëmijëve doli veçanërisht interesant. Ndërsa JA13B ishte normal edhe në këtë aspekt, JA13A kishte një kopje shtesë të kromozomit 13.

Ky lloj i trisomisë 13 njihet edhe si sindroma Patau. Së bashku me sindromën Down, sindromën Edwards dhe trisomitë e kromozomeve seksuale, është një nga format e pakta të trisomisë në të cilën fëmijët mund të lindin të gjallë. Megjithatë, me trisominë 13, shumica e fëmijëve vdesin brenda vitit të parë të jetës, varësisht nga ashpërsia individuale e simptomave. Sindroma Patau karakterizohet nga anomali të zhvillimit të trurit dhe fytyrës; në disa raste, sytë mungojnë plotësisht. Në rastin e vajzës në Peru, u zhvillua ciklopia, e cila ka të ngjarë t'i atribuohet trisomisë.

Varrim normal

Rrethanat e varrimit të dy vajzave janë të jashtëzakonshme. Vendi i varrimit u ndërtua mbi një vendbanim të vjetër, që daton që nga periudha Paracas. Fëmijët u gjetën në varrin numër 25, nën një shtresë të hollë dheu. Mbetjet e të dy vajzave u përmbajtën në një urnë të vetme qeramike, njëra vajzë direkt mbi tjetrën. Kjo ishte një praktikë e zakonshme për fëmijët Nazca në atë kohë.

Së bashku me rrethanat e tjera të zbulimit, mund të konkludohet se dy fëmijët u varrosën normalisht. Me sa duket, keqformimet nuk çuan në ndonjë trajtim të veçantë. Këta fëmijë u vajtuan si çdo person tjetër i vdekur./ Standard.

© SYRI.net

Lexo edhe:

Denonco