Bisedimet në Abu Dhabi, Rusia kërkon kthimin e trupave dhe bazave të NATO-s në kufijtë e vitit 1997

Gjatë bisedimeve të zhvilluara në Abu Dhabi për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë, përfaqësuesit rusë kanë paraqitur një dokument me kërkesa të gjera strategjike, raporton gazeta amerikane The New York Times. Dokumenti, i datës 10 nëntor, bën thirrje jo vetëm për ndërprerjen e furnizimeve me armë perëndimore për Kievin, por edhe që NATO të tërheqë trupat dhe bazat e saj ushtarake, duke i rikthyer ato në pozicionet e vitit 1997.
Çfarë nënkupton viti 1997 për arkitekturën e sigurisë?
Referenca ndaj vitit 1997 lidhet me përbërjen e Aleancës së Atlantikut të Veriut përpara valës së parë të zgjerimit drejt lindjes. Në atë periudhë, NATO numëronte 16 shtete anëtare; Polonia, Republika Çeke dhe Hungaria ishin ftuar të bashkoheshin, por anëtarësimi i tyre zyrtar u realizua dy vite më vonë. Në dekadat pasuese, aleanca u zgjerua në Evropën Qendrore, Lindore, Juglindore dhe së fundmi në Skandinavi, duke arritur sot në 32 vende anëtare.
Sipas raportimit, Moska nuk po kërkon drejtpërdrejt daljen e vendeve të Evropës Qendrore dhe Lindore nga aleanca, por përfundimin e çdo pranie ushtarake të NATO-s në territoret e tyre.
Pasojat ushtarake në krahun lindor
Një tërheqje e forcave aleate nga vendet e anëtarësuara pas vitit 1997 do të cenonte drejtpërdrejt kapacitetet mbrojtëse të rajonit.
Që nga viti 2004, aleatët (përfshirë Gjermaninë) kryejnë me rotacion policimin ajror mbi Estoninë, Letoninë dhe Lituaninë, pasi këto vende nuk disponojnë avionë luftarakë. Po ashtu, do të duhej të ndalej vendosja e Brigadës Gjermano-Lituaneze, e parashikuar të jetë plotësisht operacionale deri në fund të vitit 2027.
Në Rumani po zgjerohet aktualisht Baza Ajrore Mihail Kogalniceanu pranë Konstancës, e cila pas përfundimit pritet të bëhet baza më e madhe e NATO-s në Evropë për nga sipërfaqja, duke tejkaluar edhe bazën e Ramstein në Gjermani.
Reagimet e ashpra nga kryeqytetet evropiane
Kërkesa ruse është pritur me refuzim kategorik nga udhëheqësit e vendeve të krahut lindor, të cilët megjithatë ruajnë vigjilencën ndaj çdo rreziku që siguria e tyre të shndërrohet në mjet pazari mes Uashingtonit dhe Moskës.
“Në asnjë rrethanë nuk do të lejojmë askënd të vendosë rregulla të reja sigurie për këtë pjesë të botës mbi kokat e Polonisë dhe Evropës”, deklaroi kryeministri polak Donald Tusk për TVP World.
Në të njëjtën linjë, kryeministri bullgar Rumen Radev e cilësoi një tërheqje të NATO-s “të paimagjinueshme dhe jorealiste”, ndërsa kryeministrja estoneze Kristen Michal hodhi poshtë çdo negociatë me Moskën mbi arkitekturën e sigurisë: “Nuk kemi asgjë për të diskutuar me Rusinë në lidhje me rendin e sigurisë së Evropës; po funksionon mirë.”
Pse nuk mjafton Neni 5 dhe çfarë parashikojnë traktatet ndërkombëtare?
Edhe pse Neni 5 i traktatit të NATO-s garanton mbrojtjen e ndërsjellë në rast sulmi të armatosur, efektiviteti i parandalimit varet nga prania fizike e trupave aleate në terren për një reagim të shpejtë. Një tërheqje do ta vështirësonte mbrojtjen dhe mund të rriste rrezikun e llogaritjeve të gabuara nga ana e Rusisë.
Sa i përket të drejtës së shteteve për të zgjedhur aleancat, Neni 10 i Traktatit të NATO-s sanksionon politikën e dyerve të hapura. Ky parim është konfirmuar edhe në Kartën e Parisit të KSBE-së (nëntor 1990), ku mori pjesë edhe Bashkimi Sovjetik, si dhe në Aktin Themelues NATO-Rusi të vitit 1997, i cili përcakton qartë se asnjëra palë nuk ka të drejtë vetoje mbi vendimet e palës tjetër.
Për sa i përket pretendimeve historike ruse mbi premtimet e dhëna gjatë ribashkimit të Gjermanisë (nga Sekretari amerikan i Shtetit James Baker dhe ministri i Jashtëm gjerman Hans-Dietrich Genscher), historianët dhe dokumentet tregojnë se nuk ka ekzistuar kurrë një marrëveshje e shkruar dhe ligjërisht e detyrueshme që ndalonte zgjerimin e NATO-s në vendet e ish-Traktit të Varshavës. Nga ana tjetër, në Memorandumin e Budapestit (1994), Rusia, SHBA dhe Mbretëria e Bashkuar u zotuan të respektonin sovranitetin dhe kufijtë e Ukrainës në këmbim të çarmatimit të saj bërthamor.
Pse rikthehet kjo kërkesë në tryezë?
Kërkesat e paraqitura në Abu Dhabi i bëjnë jehonë dy draft-traktateve që Kremlini i dorëzoi Uashingtonit dhe NATO-s më shumë se dy muaj përpara pushtimit të plotë të Ukrainës, ku kërkohej ndalimi i zgjerimit dhe ngrirja e trupave në nivelet e 27 majit 1997.
Duke e lidhur përfundimin e luftës në Ukrainë me rishikimin e arkitekturës së sigurisë evropiane, Moska synon të adresojë ato që i quan “shkaqet rrënjësore” të konfliktit. Deri më tani, asnjë fuqi e rëndësishme perëndimore nuk ka dhënë sinjale për pranimin e këtyre kushteve; përkundrazi, ish-koordinatori i inteligjencës polake, Stanislaw Zaryn, e vlerësoi këtë lëvizje të Kremlinit si një taktikë për të fituar kohë dhe për të dobësuar Perëndimin përpara një përballjeje të ardhshme.
/rtsh.al/
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e RTSH, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e RTSH, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Komentet 0
Ende nuk ka komente. Bëhuni i pari që komenton.



