Rajoni

Embargoja e Vuçiçit nuk e ndali eksportin e armëve nga Serbia

Megjithëse Serbia vendosi embargo ndaj eksportit të armëve, shitjet jashtë vendit vazhduan dhe kompania shtetërore, Jugoimport SDPR, realizoi fitime milionëshe.

Këtë e tregojnë raportet financiare të kompanisë për vitin 2025, të cilat i analizoi Radio Evropa e Lirë.

Të ardhurat e Jugoimport SDPR-së, që burojnë nga importi dhe eksporti i armatimit, tejkaluan 300 milionë euro.

Kompania u rendit në mesin e pesë ndërmarrjeve në Serbi me rritjen më të madhe të të ardhurave.

Importi i armëve nuk ishte i kufizuar, por kompania vazhdoi të siguronte të ardhura edhe nga eksporti, ndonëse Serbia e kishte të pezulluar zyrtarisht shitjen e armëve dhe municioneve jashtë vendit.

Moratoriumi u vendos në fund të qershorit 2025 – me udhëzim të presidentit të atëhershëm, Aleksandar Vuçiq – në kohën e konfliktit mes Izraelit dhe Iranit dhe pas akuzave të përsëritura të Moskës se Serbia furnizonte Ukrainën me municione përmes ndërmjetësve.
Eksporti rifilloi në shkurt të vitit 2026.

Por, si u shitën armët nga Serbia gjatë periudhës së moratoriumit?

Në përgjigjen dhënë Radios Evropa e Lirë, Jugoimport SDPR-ja pretendon se eksportet e saj nuk ishin ndalur, por se ishte ashpërsuar procedura për marrjen e lejeve të eksportit.

“Përveç pëlqimit të Ministrisë së Punëve të Jashtme, Ministrisë së Punëve të Brendshme, Ministrisë së Mbrojtjes dhe BIA-s (Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit), u vendos edhe kërkesa për pëlqimin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare”, thuhet në përgjigjen e kompanisë.

Në krye të këtij këshilli ishte Vuçiq – atëkohë në cilësinë e presidentit të shtetit.

“Fakti që aktivitetet tregtare vazhduan, tregon se ekzistonin dy lista. Në njërën anë kishte një bllokadë zyrtare për të gjithë, ndërsa, në anën tjetër, një listë të atyre që kishin marrë miratimin për eksport”, thotë për Radion Evropa e Lirë analisti ushtarak serb, Aleksandar Radiq.

“Në fakt, vendimi ishte në duart e Vuçiqit. Ai e vendosi moratoriumin me vullnetin e tij. Dhe, nëse Vuçiq thoshte se mund të eksportohej diku, atëherë eksporti realizohej. Gjithçka tjetër mbetej nën embargo”, shton ai.

Partia Përparimtare Serbe (SNS) e Vuçiqit nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me tregtinë e armëve dhe rolin e ish-presidentit në këto marrëveshje.

“Rreptësisht konfidenciale”
Marrëveshjet për tregtinë e armëve, si rregull, mbaheshin rreptësisht konfidenciale nga pushteti i kaluar.

“Eksportet nuk janë ndalur, por nuk keni informacione se kujt i janë eksportuar armët”, thotë Radiq.

E njëjta gjë vlen edhe për importin e armëve, nga i cili kompania Jugoimport SDPR ka siguruar të ardhura edhe më shumë.

Ndërsa një e katërta e të ardhurave në vitin 2025 vinte nga eksportet, tri të katërtat e tjera siguroheshin nga importet.

Sipas raporteve financiare të kompanisë, të qasshme për publikun, kjo prirje vazhdon edhe me marrëveshjet e reja, vlera e të cilave arrin në rreth 2.9 miliardë dollarë. Jugoimport SDPR bën të ditur se gjatë vitit 2025 ka lidhur 57 kontrata eksporti me 22 vende, në vlerë prej 643 milionë dollarësh.

Sipas kompanisë, me 27 vende janë lidhur edhe 237 kontrata importi, në vlerë prej 2.2 miliardë dollarësh.

Se për cilat shtete bëhet fjalë dhe çfarë saktësisht blihet, nuk është e qartë.

Në përgjigjen për Radion Evropa e Lirë, kompania përmendi Qipron, Azerbajxhanin dhe Izraelin si disa nga klientët e saj kryesorë, por nuk sqaroi se çfarë lloj bashkëpunimi tregtar ka me ta.

Nga kush i importon Serbia armët?
Pjesa më e madhe e importeve të kompanisë Jugoimport SDPR gjatë vitit 2025 – gjithsej 90 për qind – ishin furnizime për Forcat e Armatosura të Serbisë, tregojnë dokumentet financiare.

Nga kjo kompani i thanë Radios Evropa e Lirë se Ministrisë së Mbrojtjes i ofrojnë mbështetje në punët administrative, si hartimi i kontratave dhe kryerja e pagesave, por se kompania nuk vendos vetë se çfarë do të blihet dhe nga kush.

Ministria e Mbrojtjes nuk dha informacione për këto furnizime, ndërsa raportet e organizatave ndërkombëtare, gjatë viteve të fundit, kanë treguar se Serbia ka importuar pjesën më të madhe të armatimit dhe pajisjeve ushtarake nga Kina, përfshirë raketa balistike dhe sisteme të mbrojtjes kundërajrore.

Në arsenalin e Ushtrisë së Serbisë gjenden, po ashtu, armë izraelite.

Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, mburrej me bashkëpunimin gjithnjë e më të madh me Izraelin në industrinë ushtarake.

Serbia ka importuar disa dronë izraelitë, ndërsa ka shtuar dërgesat e municioneve drejt Izraelit që nga tetori i vitit 2023, kur ka nisur lufta në Gazë.

Gjithashtu, është paralajmëruar edhe një bashkëpunim mes kompanisë shtetërore serbe, Jugoimport SDPR, dhe një kompanie private izraelite për prodhimin e dronëve në një fabrikë pranë Beogradit.

Hollësitë e kësaj marrëveshjeje nuk janë bërë publike. Eksperti ushtarak, Radiq, vlerëson se blerjet e armëve nuk janë përcaktuar nga nevojat reale të Ushtrisë së Serbisë, por nga vendimet politike.

“Importi i armatimit nuk ishte përgjigje ndaj nevojave konkrete të Ushtrisë. Në fakt, politika vendoste se çfarë do të blihej, në bazë të kontratave sekrete dhe marrëveshjeve të arritura në takime private”, thotë Radiq.

Sipas tij, tregtia e armëve ishte një nga aktivitetet kryesore të pushtetit të kaluar.

“Armatimi përdorej si mjet në politikën e jashtme, por, mbi të gjitha, si mekanizëm për marrëveshje potencialisht korruptive. Vetëm tani do të mund të zbulojmë se çfarë ka ndodhur në të vërtetë”, thotë Radiq.

Çfarë premton pushteti i ri?

Lista Studentore, fituese e zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit në Serbi, paralajmëroi rishikimin e kontratave për tregtinë e armëve.

Përfaqësuesit e saj thonë se Qeveria e ardhshme do të formojë një komision të pavarur për të hetuar keqpërdorimet dhe rastet e mundshme të korrupsionit.

Në fokus të shqyrtimit do të jetë edhe veprimtaria e kompanisë Jugoimport SDPR.

Megjithatë, ende nuk dihet se si mund të ndikojnë vendimet e Qeverisë së re në kontratat tashmë të lidhura.

“Për veprimet konkrete që lidhen me kompani të caktuara do të diskutojmë dhe do ta informojmë publikun pasi të formohet Qeveria e re”, tha Lista Studentore në një përgjigje me shkrim për Radion Evropa e Lirë.

Kompania Jugoimport i hedh poshtë si “krejtësisht të pavërteta” akuzat për korrupsion dhe kontrollin e Partisë Përparimtare Serbe mbi aktivitetet e saj.

Ajo thekson se, si kompani shtetërore, do të ndjekë politikat e Qeverisë.

Radiq nuk beson se kontratat tashmë të nënshkruara, mund të anulohen.

“Vështirë se do të mund t’i anulojmë kontratat për shkak të korrupsionit. Mund ta rregullojmë sistemin dhe të vendosim mekanizma të duhur kontrolli në të ardhmen. Por, fatkeqësisht, mendoj se ajo që është bërë deri më tani, është e pakthyeshme”, thotë ai.

Sipas Radiqit, marrëveshjet janë hartuar në mënyrë të tillë që t’i mbrojnë interesat e palëve nënshkruese. Pse nuk publikohen raportet për importin dhe eksportin e armëve?
Në Serbi, prej vitesh, nuk janë të qasshme publikisht të dhënat e hollësishme se çfarë armatimi dhe pajisjesh ushtarake importon dhe eksporton ky vend, si dhe në çfarë sasish.

Për këtë arsye, nuk dihet saktësisht as me cilat shtete bën tregti kompania shtetërore, Jugoimport SDPR.

Megjithatë, më herët, autoritetet serbe publikonin raporte për tregtinë e armëve përmes ministrisë përkatëse, pasi një gjë e tillë është edhe detyrim ligjor.

“Përbërja e saktë e mallrave trajtohej si informacion konfidencial, por raportet tregonin qartë se cilat vende importonin dhe eksportonin armë. Tani nuk e kemi më këtë pasqyrë”, thotë Radiq.

Ndërprerja e publikimit të raporteve përkoi me nisjen e pushtimit rus të Ukrainës, kur u ngritën dyshime se Beogradi po eksportonte armë si drejt Moskës, ashtu edhe drejt Kievit.

Që nga fillimi i luftës, në shkurt të vitit 2022, Beogradi ka këmbëngulur se ndjek “parimin e neutralitetit” dhe se nuk furnizon me armë e pajisje ushtarake asnjërën nga palët ndërluftuese. Marrëdhëniet miqësore mes Serbisë dhe Rusisë vazhduan, pavarësisht sanksioneve perëndimore ndaj Moskës, ndërsa Beogradi zyrtar mbeti ndër aleatët e paktë evropianë të Kremlinit.

Por, më pas, Rusia e akuzoi Serbinë se “po përpiqej ta godiste pas shpine”, duke furnizuar Ukrainën me municione përmes ndërmjetësve, përfshirë disa vende evropiane anëtare të NATO-s.

Në një komunikatë të vitit 2025, Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme i Rusisë (SVR) publikoi edhe emrat e kompanive shtetërore serbe që, sipas tij, kishin marrë pjesë në këto furnizime.

Në mesin e kompanive që dyshohej se kishin dërguar në Ukrainë “100 mijë predha artilerie dhe një milion copë municione për armë automatike” ishte edhe Jugoimport SDPR. Zyrtarët serbë i kanë mohuar vazhdimisht akuzat se Serbia furnizon drejtpërdrejt Ukrainën me municione. Megjithatë, ata kanë theksuar se nuk mund të kontrollojnë se ku përfundojnë armët që Serbia i shet ligjërisht në tregun ndërkombëtar.

Ende nuk është konfirmuar zyrtarisht se përmes cilave rrugë dhe ndërmjetës, armatimi ka përfunduar në fushëbetejën në Ukrainë.

Rrjeti i kompanive bija të Jugoimport SDPR-së

Jugoimport SDPR, si kompani shtetërore, është një nga kompanitë më të mëdha në rajon në fushën e industrisë së mbrojtjes.

Ajo nuk merret vetëm me tregtinë e armëve, por edhe me prodhimin e tyre dhe zhvillimin e sistemeve të avancuara luftarake, siç janë automjetet e blinduara.

Sipas përshkrimit në faqen e saj zyrtare, kompania ka për detyrë edhe promovimin e “prodhimeve të industrisë ushtarake serbe në tregun botëror”.

Po ashtu, ajo është përgjegjëse për furnizimin e ushtrisë dhe policisë së Serbisë me sisteme të avancuara luftarake, të prodhuara në vend ose të importuara.

Jugoimport SDPR vepron edhe përmes një rrjeti prej rreth dhjetë kompanish bija, të cilat merren me prodhimin dhe tregtinë e armëve.

Këto kompani ndodhen në Beograd, por edhe në Ada, në veri të Serbisë, në Valevë dhe Pozhegë, në perëndim, si dhe në Kurshumli, në jug.

Jugoimport SDPR zotëron gjithashtu një pjesë të aksioneve të një banke.

Me 23 për qind të aksioneve, kompania është aksionare pakicë në Bankën Serbe.

Shumicën e aksioneve të kësaj banke e zotëron Qeveria e Serbisë. Detyra kryesore e bankës është të mbështesë industrinë e mbrojtjes dhe ndërmarrjet publike. Kontrata sekrete dhe tenderë publikë
Për blerjen e armatimit nuk shpallen tenderë, pasi marrëveshjet konfidenciale lidhen në mënyrë të fshehtë, përmes negociatave të drejtpërdrejta.

Megjithatë, kompania zhvillon tenderë publikë për furnizime dhe shërbime të tjera.

Përmes prokurimit publik, Jugoimport SDPR kontrakton shërbime të ndryshme dhe blen pajisje, nga programet kompjuterike, materialet e zyrës, karburantet dhe automjetet, deri te veglat e punës, pajisjet për restorante dhe veshjet e punës.

Që nga fillimi i vitit 2026, kompania ka shpenzuar gati tetë milionë euro për këto blerje.

Një nga tenderët me vlerën më të lartë është ende në zhvillim.

Kompanitë janë ftuar të konkurrojnë për një kontratë me vlerë rreth pesë milionë euro, për blerjen e biletave të avionit dhe sigurimin e akomodimit në hotele për nevojat e Jugoimport SDPR-së, gjatë tre vjetëve të ardhshëm.

Kontrata e mëparshme trevjeçare për shërbimet e njëjta kishte një vlerë rreth tri herë më të ulët, përkatësisht 1.5 milion euro.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, kompania thotë se prokurimet e saj publike janë “transparente”, zhvillohen në përputhje me ligjin dhe se kontratat u jepen ofertuesve që paraqesin ofertën më të favorshme.

Megjithatë, vendimet për dhënien e kontratave gjatë vitit 2026, të analizuara nga Radio Evropa e Lirë, tregojnë se në shumë tenderë të Jugoimport SDPR-së kishte vetëm një ofertues – gjë që bie ndesh me parimet e konkurrencës.