
Presidenti Xi Jinping priti të enjten në Shenzhen Donald Trump dhe Vladimir Putin, në atë që e cilësoi si një takim trepalësh “historik”, ndërsa udhëheqësit e fuqive më të mëdha bërthamore synojnë të riformësojnë rendin ndërkombëtar.
Xi mirëpriti homologët e tij amerikan dhe rus në Kylin Villa, një rezidencë luksoze për mysafirët në qendrën teknologjike të Kinës jugore, për një samit historik që, sipas udhëheqësit kinez, do të “përqendrohej në ruajtjen e paqes botërore”.
I ulur përballë Xi-së dhe Putinit, në një tryezë të madhe të rrumbullakët, në një sallë të dekoruar me një pikturë të madhe kineze dhe llambadarë kristali, Trump tha se udhëheqësit po “bënin vërtet histori”. Bisedimet u përqendruan te armët bërthamore, ankesat ndaj Gjykatës Ndërkombëtare Penale dhe reforma e OKB-së.
Takimi trepalësh, i zhvilluar në kuadër të samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), mbart një simbolikë të madhe. Disa analistë e kanë cilësuar atë si “Jalta 2.0”, për shkak të ngjashmërisë me konferencën e vitit 1945, kur Britania e Madhe, SHBA-ja dhe Bashkimi Sovjetik u takuan për të vendosur rendin e pasluftës.
Në një deklaratë të përbashkët pas takimit, udhëheqësit thanë se kishin rënë dakord të zhvillonin diskutime për reduktimin e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore. “Një luftë bërthamore nuk mund të fitohet dhe nuk duhet të zhvillohet kurrë”, thuhej në deklaratë.
Sipas agjencisë shtetërore të lajmeve Xinhua, Xi u tha Trump-it dhe Putinit gjatë takimit të tyre me dyer të mbyllura, i cili zgjati rreth 90 minuta, se armët bërthamore ishin një “Shpatë e Damokleut që qëndron pezull mbi njerëzimin”. Ai përsëriti qëndrimin e Kinës se ato “duhet të ndalohen plotësisht dhe të shkatërrohen tërësisht”.
Në deklaratat hapëse përpara takimit me dyer të mbyllura, Trump tha se udhëheqësit ishin “në një pozicion unik për të diskutuar se si të reduktohet numri i armëve bërthamore në botë”, por pranoi se kjo ishte një sfidë.
Dennis Wilder, ish-drejtues i analizës për Kinën në CIA, mirëpriti përqendrimin e Trump-it te armët bërthamore, por paralajmëroi se shanset për përparim real në këtë çështje ishin pothuajse zero.
“Thirrja e Trump-it ndaj Xi-së dhe Putinit për bisedime mbi reduktimin e armëve bërthamore pothuajse me siguri ra në vesh të shurdhër”, tha Wilder. “Qëllimi i qartë i Pekinit është të arrijë barazi me Uashingtonin dhe Moskën për numrin e kokave bërthamore të dislokuara, përpara se të bashkohet me çfarëdo bisedimesh për reduktimin e forcave bërthamore.”
Rusia zotëron arsenalin më të madh bërthamor në botë, gjë që i siguroi Putinit një vend në tryezën e bisedimeve në Shenzhen. Ai ka shprehur më parë gatishmërinë për të rifilluar bisedimet për kontrollin e armëve me SHBA-në pas skadimit në shkurt të traktatit New START, marrëveshja e fundit mes dy vendeve për armët bërthamore. SHBA-ja ka preferuar të përqendrohet në nisjen e një dialogu trepalësh për kontrollin e armëve me Kinën.
Deklarata e përbashkët shtonte se SHBA-ja, Kina dhe Rusia ishin të angazhuara për reformimin e OKB-së dhe theksonte se Gjykata Ndërkombëtare Penale nuk duhet të “abuzojë” me autoritetin e saj.
Deklarata thoshte gjithashtu se vendet planifikonin të “rrisnin prodhimin dhe furnizimin me produkte të rafinuara të naftës”.
Teksa gazetarët po shoqëroheshin jashtë sallës ku Xi u takua me Trump-in dhe Putinin, një gazetar rus bërtiti: “Vladimir Vladimiroviç, a ju duket si Jalta 2.0?”. Putini u mendua për një çast dhe më pas pohoi me kokë.
Duke shpjeguar vendimin e tij për t’u takuar me dy udhëheqësit autoritarë, Trump tha: “Shumë shpesh, udhëheqësit e mëparshëm kanë shmangur bisedimet me vendet me të cilat kishin mosmarrëveshje… Asnjëherë nuk është arritur paqja duke refuzuar mundësitë për dialog.”
Trump zhvilloi takime dypalëshe të veçanta me Xi-në dhe Putinin përpara samitit trepalësh. Në nisje të takimit me Xi-në, Trump tha se Uashingtoni dhe Pekini gëzonin një marrëdhënie “shumë të veçantë” dhe shtoi: “Për sa kohë që unë dhe ju jemi në krye të gjërave, nuk do të kemi kurrë probleme.”
Gjatë takimit me Putinin, ku u diskutua edhe për Ukrainën, ai e cilësoi udhëheqësin rus si një “mik”. Një këshilltar i Putinit tha se presidenti rus u largua nga takimi me një “humor të shkëlqyer”.
Në një konferencë për shtyp pas takimit, Putini e cilësoi atë si një “faqe në historinë diplomatike” dhe tha se shpresonte që të tre udhëheqësit të takoheshin sërish së bashku.
Samiti do të ketë shqetësuar aleatët dhe partnerët e SHBA-së, veçanërisht Evropën, Japoninë, Tajvanin dhe Ukrainën, të cilët druhen se Trump mund të bëjë lëshime në favor të partnerëve të tij autoritarë.
Në kontrast të fortë me pritjen madhështore që Xi i rezervoi Trump-it, duke e pritur në aeroport, kryeministrja japoneze Sanae Takaichi u prit pas mbërritjes nga një diplomat kinez në pension. Kur u takua me Xi-në gjatë darkës së APEC-ut, asaj iu rezervua vetëm një shtrëngim duarsh i shkurtër dhe nuk pati asnjë takim të veçantë mes tyre.
Takimi trepalësh u zhvillua në kuadër të forumit APEC. Xi e shfrytëzoi këtë forum për të promovuar fuqinë e butë të Kinës, duke e organizuar atë në Shenzhen. Ai i ftoi udhëheqësit të “dëshmonin mrekullitë” e qytetit jugor, i cili u shndërrua me shpejtësi në një nga qytetet më të mëdha dhe më të pasura të vendit, pasi u shpall zonë e posaçme ekonomike në vitin 1980.
https://www.ft.com/content/3fde6008-d9c4-46a3-89f8-0f7611cd9b3a?syn-25a6b1a6=1