Takimi mes Xi Jinping, Donald Trump dhe Vladimir Putin në Shenzhen, në kuadër të samitit të APEC-ut (Bashkëpunimi Ekonomik Azi-Paqësor), nuk ishte thjesht një takim protokollar apo një mundësi për fotografi të përbashkëta.
Ai mund të shënojë një moment të rëndësishëm në marrëdhëniet ndërkombëtare, pasi tre liderët e fuqive kryesore bërthamore paraqitën një vizion të ri për rendin botëror.
Deklarata e përbashkët me katër pika, e publikuar pas takimit, përmban parime që mund të ndryshojnë mënyrën se si funksionon sistemi ndërkombëtar, duke vënë në pikëpyetje disa prej rregullave të vendosura pas Luftës së Dytë Botërore dhe pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.
Edhe pse nuk përmenden drejtpërdrejt, mesazhet e deklaratës janë të qarta: Ukraina mbetet jashtë marrëveshjeve të fuqive të mëdha, pozicioni i Europës dobësohet dhe roli i institucioneve ndërkombëtare vihet në pikëpyetje.
Në thelb, dokumenti lë të kuptohet se bota mund të shkojë drejt një rendi ku shtetet më të fuqishme përcaktojnë rregullat, ndërsa vendet më të vogla kanë pak mundësi për t’i kundërshtuar ato.
Energjia dhe Ukraina, jashtë vëmendjes së marrëveshjes
Një nga pikat më të rëndësishme të deklaratës lidhet me furnizimin me energji. Tre liderët shprehen se do të rrisin furnizimin me produkte të rafinuara të naftës, në funksion të nevojave të të gjitha vendeve. Ata theksojnë gjithashtu rëndësinë e ruajtjes së qëndrueshmërisë së furnizimeve energjetike.
Sipas analizës, këto formulime mund të interpretohen si një mbështetje për vazhdimin e tregtisë së produkteve energjetike ruse dhe si një dobësim i efektit të sanksioneve perëndimore ndaj Moskës. Njëkohësisht, deklarata nuk trajton drejtpërdrejt sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse.
Mbetet e paqartë nëse theksi i vendosur nga Xi Jinping te qëndrueshmëria e furnizimeve energjetike përbën edhe një distancim të Kinës nga veprimet ushtarake të Iranit që mund të pengojnë transportin e naftës përmes Ngushticës së Hormuzit.
Pas publikimit të deklaratës u regjistrua edhe një rënie e çmimeve të disa produkteve të rafinuara, si nafta dizel me 0.9% dhe nafta e papërpunuar për përpunim, e njohur si nafta industriale (nafta), me 2.2%. Analiza e lidh këtë zhvillim me pritshmëritë për një furnizim më të madh nga Kina, e cila zotëron kapacitete të rëndësishme rafinimi.
Goditje ndaj institucioneve ndërkombëtare dhe rolit të Europës
Një tjetër pikë e deklaratës prek drejtpërdrejt Gjykatën Penale Ndërkombëtare dhe institucione të tjera të ngjashme. Tre liderët theksojnë se imuniteti i përfaqësuesve të shteteve është thelbësor dhe se gjykatat ndërkombëtare nuk duhet të tejkalojnë juridiksionin e tyre.
Sipas autorit të analizës, ky qëndrim dobëson rolin e drejtësisë ndërkombëtare dhe krijon hapësirë për shmangien e përgjegjësisë nga liderët politikë për veprimet e tyre.
Në këtë kontekst përmenden Vladimir Putin dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, të cilët janë përballur me procedura në Gjykatën Penale Ndërkombëtare. Putin është objekt i një urdhër-arresti të kësaj gjykate, ndërsa Netanyahu është gjithashtu objekt i një urdhër-arresti lidhur me luftën në Gaza.
Autori argumenton se një qasje e tillë dobëson një nga instrumentet kryesore përmes të cilave Evropa ka synuar të ushtrojë ndikim në politikën ndërkombëtare: respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe përgjegjësinë për shkeljet e saj.
Kjo përbën, sipas analizës, një kthim pas në raport me parimet e vendosura pas Luftës së Dytë Botërore, kur proceset e Nurembergut dhe gjykimet e mëvonshme për krimet e luftës në ish-Jugosllavi forcuan bazat e drejtësisë ndërkombëtare.
Një rend i ri botëror, ku vendos fuqia dhe jo e drejta?
Për Evropën, respektimi i së drejtës ndërkombëtare, të drejtave universale të njeriut dhe institucioneve shumëpalëshe përbën një nga themelet e politikës së saj të jashtme.
Por vizioni që përcjellin Trump, Putin dhe Xi duket se vendos në qendër fuqinë e shteteve dhe të drejtën e udhëheqësve të tyre për të vepruar në emër të interesave kombëtare, pa iu nënshtruar domosdoshmërisht mekanizmave ndërkombëtarë të llogaridhënies.
Sipas autorit, kjo qasje e largon botën nga parimet e rendit ndërkombëtar të ndërtuar gjatë shekullit XX dhe e afron atë me logjikën e shekullit XIX, kur fuqitë e mëdha përcaktonin fatin e shteteve më të dobëta përmes ndikimit dhe forcës së tyre.
Në deklaratë përmendet gjithashtu nevoja për reformimin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Megjithatë, analiza ngre shqetësimin se kjo ide mund të synojë krijimin e një forumi ku vendimet kryesore merren nga fuqitë e mëdha, pa një përfaqësim të barabartë për shtetet e tjera.
Në një skenar të tillë, vendet evropiane do të rrezikonin të humbnin ndikimin e tyre, pasi asnjë prej tyre, e marrë veçmas, nuk ka të njëjtën peshë me fuqitë që dominuan takimin në Shenzhen.
Shënim: Vlerësimet mbi pasojat politike dhe diplomatike të deklaratës janë interpretime të autorit të analizës, ndërsa nuk duhen ngatërruar me përmbajtjen e drejtpërdrejtë të dokumentit të përbashkët.













