Gara e Azisë Qendrore për Inteligjencën Artificiale: Synime madhore, rreziqe edhe më të mëdha

Shtetet e Azisë Qendrore po nxitojnë të hyjnë në garën botërore për inteligjencën artificiale (AI), duke ndërmarrë projekte që kushtojnë miliarda dollarë.

Në Kazakistan, Nvidia është bashkuar me kompaninë amerikane të infrastrukturës Firebird dhe me Kazakhtelecom për projektin Data Center Valley, i cili cilësohet si nisma më e madhe e infrastrukturës së inteligjencës artificiale në rajon.

Të lidhura

None found

Edhe Uzbekistani synon të ngjashme përmes strategjisë “Uzbekistani Digjital 2030”, duke ofruar përjashtime nga taksat dhe tarifat doganore deri në vitin 2040 për investimet në qendra të dhënash që përmbushin kushtet e përcaktuara. Ndërkohë, në tetor, Taxhikistani njoftoi planet për të ngritur një qendër rajonale inovacioni për inteligjencën artificiale, me mbështetjen e programit Global AI Nations të Nvidia-s, prodhuesit amerikan të çipave.

Kritikët e këtyre nismave kanë shprehur shqetësime lidhur me financimin e pasigurt, mbështetjen në energjinë me qymyr në shtete që tashmë vuajnë nga mungesa e energjisë elektrike, si dhe mungesën e transparencës në një rajon të njohur për korrupsion.

Përkrahësit e Data Center Valley pohojnë se projekti, faza e parë e të cilit ka një kosto të shpallur prej 10 miliardë dollarësh, do ta shndërrojë Kazakistanin në një eksportues të rëndësishëm të kapaciteteve kompjuterike për inteligjencën artificiale.

Gjatë vizitës së tij në Astana në tetor, ish-drejtori ekzekutiv i Nvidia-s, Jensen Huang, deklaroi se zgjerimi fillestar i projektit mund të arrijë një kapacitet energjetik prej 1 gigavat (GW) për serverët dhe pajisjet. Qëllimi afatgjatë është që ky kapacitet të rritet deri në 5 GW.

Në një bisedë televizive me zëvendëskryeministrin e Kazakistanit dhe ministrin e Inteligjencës Artificiale dhe Zhvillimit Digjital, Zhaslan Madiyev, Huang u shpreh se vendi ndodhet në një pozicion të favorshëm për t’u bërë një lojtar i rëndësishëm në industrinë globale të inteligjencës artificiale.

“Ndërsa pjesa tjetër e botës ende po vendos se si të përfshihet dhe si të ndërtojë një ekonomi të bazuar në inteligjencën artificiale, ju këtu në Kazakistan tashmë po e bëni këtë”, tha Huang. “Kazakistani ka një avantazh themelor, sepse tashmë ka shumë burime natyrore dhe shumë energji. Në të ardhmen, përveç eksportit të energjisë, ju mund ta shndërroni atë në inteligjencë dhe të eksportoni inteligjencë.”

Marat Beksultanov, analist i të dhënave gjeohapësinore me seli në Nju Jork, ka vënë në dyshim financimin e Data Center Valley. Ai është drejtor ekzekutiv i GeoBox-it, një kompani që analizon të dhëna satelitore dhe përdor teknologji të vëzhgimit nga distanca, me fokus te menaxhimi i ujit dhe bujqësia precize në Azinë Qendrore.

“Rreziku më i madh është se pjesa më e madhe e financimit vjen nga qeveria e Kazakistanit”, tha Beksultanov. “Investimet private në këtë projekt janë shumë të pakta, nëse ka fare. Qeveria po e financon projektin pa pasur ende angazhimin e askujt për ta përdorur. Dhe këtu qëndron edhe çështja tjetër. Dimë shumë pak se kush do të jetë klienti përfundimtar i këtij projekti.”

Gjatë vizitës në Kazakistan, Huang deklaroi se vendi mund t’i kthejë burimet e tij energjetike në fuqi kompjuterike dhe ta eksportojë atë drejt tregjeve evropiane. Data Center Valley ndodhet afër termocentralit me qymyr Ekibastuz GRES-1.

Beksultanov vuri në dukje se kjo afërsi mund të jetë problematike. “Kompanitë evropiane janë klientët më pak të gatshëm për të blerë energji nga burime ndotëse. Shumë prej tyre duhet të raportojnë gjurmën e karbonit të shërbimeve që blejnë, duke përfshirë shërbimet kompjuterike në cloud. Një qendër e dhënash që furnizohet me energji nga termocentrali me qymyr në Ekibastuz e rrit atë gjurmë. Për t’i shitur shërbimet Evropës, projektit i nevojitet energji e pastër, të cilën aktualisht nuk e ka”, tha drejtori i GeoBox-it.

Gjithashtu mbetet e paqartë nëse Kazakistani prodhon energji elektrike të mjaftueshme për të furnizuar qendra të mëdha të dhënash. “Kazakistani sot nuk prodhon energji elektrike të mjaftueshme as për nevojat e veta. Në vitin 2025 prodhoi 123,1 miliardë kilovat-orë dhe konsumoi 124,6 miliardë. Diferenca u mbulua me importe nga Rusia”, tha Beksultanov.

Qeveria e Kazakistanit i ka premtuar Data Center Valley një tarifë të ulët dhe fikse të energjisë elektrike për 20 vjet, ndërsa bizneset vendase paguajnë ndjeshëm më shumë. Sipas kritikëve, shtimi i një konsumatori kaq të madh mund ta rëndojë më tej rrjetin elektrik dhe të rrisë rrezikun e ndërprerjeve të furnizimit në të gjithë vendin.

Mbetet gjithashtu çështja e transparencës. Kazakistani u rendit i 96-ti nga 182 vende në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 të Transparency International.

“Publiku nuk i sheh dokumentet që përcaktojnë se kush paguan: kontratën e furnizimit me energji elektrike, marrëveshjen e qirasë me Firebird-in dhe dokumentet që tregojnë se si mbulohet ulja e tarifës së energjisë elektrike. Asnjë prej tyre nuk është bërë publik”, tha Beksultanov.

Edhe shtete të tjera të rajonit po e zgjerojnë sektorin e inteligjencës artificiale.

DataVolt, një kompani me seli në Arabinë Saudite, po ndërton në Tashkent, kryeqytetin e Uzbekistanit, një qendër të dhënash me kapacitet 12 megavat (MW) dhe me sistem ftohjeje me lëng. Kompania planifikon të investojë rreth 3 miliardë dollarë në fazat e mëvonshme, me mundësi që kapaciteti të arrijë deri në 500 MW. Qendrat e të dhënave për inteligjencën artificiale kanë nevojë për sisteme të fuqishme ftohjeje, sepse çipat që përdorin prodhojnë shumë nxehtësi. DataVolt synon të tërheqë kompani të mëdha teknologjike si Google, Microsoft, Meta dhe Amazon.

Kirgistani po përpiqet të tërheqë kompani kineze, duke përfshirë Inspur, Huawei dhe ZTE. StarOcean Investment nënshkroi së fundmi një marrëveshje për ndërtimin e një parku industrial me konsum të lartë energjie në një sipërfaqe prej 200 hektarësh brenda Zonës së Lirë Ekonomike të Narynit, në pjesën qendrore të Kirgistanit. Parku do të shërbejë për qendra të dhënash dhe kapacitete kompjuterike për inteligjencën artificiale.

Edhe Turkmenistani, me infrastrukturën e vjetruar të internetit dhe sistemin tejet autoritar, po synon të hyjë në këtë garë.

Zëvendësministri i Energjisë, Serdar Saparov, tha së fundmi se vendi po zhvillon bisedime paraprake me kompani ndërkombëtare për qendra të dhënash. Gjithashtu, Bitdeer Technologies Group, një kompani me seli në Singapor, ka paraqitur një propozim për të shfrytëzuar burimet energjetike të Turkmenistanit për të krijuar kapacitete kompjuterike, përfshirë përpunimin e të dhënave për inteligjencën artificiale.

Një ish-zyrtar i qeverisë së Turkmenistanit, i njohur me projektet energjetike të vendit, i cilësoi njoftimet e autoriteteve në Ashgabat për qendrat e të dhënave si “thjesht një ushtrim për marrëdhënie me publikun”, pjesërisht i nxitur nga rivaliteti rajonal. Ai foli për Shërbimin e Turkmenistanit të Radios Evropa e Lirë (REL) në kushte anonimiteti për shkak të rreziqeve për sigurinë e tij.

“Nëse vendet fqinje e kanë tashmë diçka, ne nuk duhet të mbetemi prapa. Edhe nëse gjithçka mbetet vetëm në fjalë”, tha ish-zyrtari.

Ai vuri në dyshim edhe nëse Turkmenistani ka infrastrukturën e nevojshme për qendra të tilla. “Temperaturat e larta gjatë pjesës më të madhe të vitit do t’i rrisnin ndjeshëm kostot e funksionimit për shkak të nevojës për ftohje”, tha ai, duke shtuar se ka teknologji që kursejnë ujin, por ato e bëjnë më të kushtueshëm funksionimin e qendrave të të dhënave.

Ish-zyrtari paralajmëroi se rrjetet elektrike të Turkmenistanit po degradohen dhe do të kërkonin “investime të mëdha”. Ai përmendi një ndërprerje të fundit të furnizimit me energji elektrike që preku rajonin.

Në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë, qendrat e të dhënave tashmë po hasin kundërshti në rritje nga publiku dhe kufizime më të rrepta për shkak të rritjes së ndjeshme të faturave të energjisë elektrike, ngarkesës mbi rrjetet elektrike dhe konsumit të lartë të ujit.

Në një dokument të fundit me rekomandime për politikat publike, Komisioni Ekonomik i Kombeve të Bashkuara për Evropën (UNECE) paralajmëron se Azia Qendrore rrezikon të ndeshet me të njëjtat probleme. Qendrat e të dhënave konsumojnë sasi të mëdha energjie elektrike dhe uji në një rajon që tashmë vuan nga mungesa e ujit.

Kërkesa e këtyre qendrave për ujë mund të rrisë presionin mbi burimet që përdorin familjet, fermat dhe prodhuesit e energjisë. Vendeve të Azisë Qendrore u mungojnë gjithashtu rregullore gjithëpërfshirëse që t’i detyrojnë operatorët e qendrave të të dhënave të raportojnë sa ujë konsumojnë.

UNECE u rekomandon qeverive t’u kërkojnë operatorëve të bëjnë publik konsumin e ujit, të marrin parasysh mungesën e ujit në nivel lokal kur miratojnë vendndodhjet e qendrave dhe t’u japin përparësi burimeve të ripërtëritshme të energjisë që kërkojnë pak ujë, si energjia diellore dhe ajo e erës.

Në një përgjigje me shkrim për REL-in, Komisioni tha se nuk do t’i komentonte “vendimet e shteteve anëtare për politikat e tyre”.

Megjithatë, ai vuri në dukje se disa vende të Azisë Qendrore janë palë në konventat e tij mjedisore për bashkëpunimin në fushën e ujërave, pjesëmarrjen e publikut, vlerësimin e ndikimit në mjedis dhe parandalimin e aksidenteve industriale. Disa dispozita të këtyre konventave, shtoi Komisioni, “mund të zbatohen për disa prej këtyre projekteve, nëse ato realizohen”.

Për Beksultanovin, pyetja kryesore mbetet nëse qeveritë e Azisë Qendrore po i peshojnë këto kosto afatgjata para se të shpenzojnë miliarda.

“Azia Qendrore ka kushte të favorshme për t’u bërë një Rrugë Digjitale e Mëndafshit, por duhet të ruajë ekuilibrin mes ambicies dhe realitetit”, tha ai. “Tani për tani po shpenzohen para publike pa asnjë zotim nga sektori privat. Në thelb, është ajo qasja e vjetër: ‘Ndërtoje dhe klientët do të vijnë’. Po nëse nuk vijnë? Çfarë do të ndodhë atëherë?”


Shtuar më 19.11.2026 20:15

grandpashabet girişBursa Escortgrandpashabet girişjojobetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabet güncel girişdeneme bonusu veren sitelercasinofast güncel girişstarzbetonline notarylimanbetgiftcardmall/mygiftmarsbahismarsbahiskavbetgrandpashabetzlotjojobetjojobetjojobetjojobetjojobet girişjojobet girişjojobetjojobetjojobet girişbahis siteleribahis siteleriGrandpashabet girişjojobetjojobet giriş