Në Shqipëri po ndodh një paradoks ekonomik që rëndon çdo ditë mbi xhepat e qytetarëve: euro po zhvlerësohet në nivele historikisht të ulëta kundrejt lekut, ndërsa çmimet e ushqimeve vazhdojnë të fluturojnë.
Në një vend ku pagat dhe pensionet mbeten të pamjaftueshme për shumë familje, produktet bazë të shportës po kthehen gjithnjë e më shumë në luks. Dhe shifrat tregojnë se shqiptarët po përballen me një shtrenjtim shumë më të fortë sesa qytetarët europianë.
Sipas të dhënave të Eurostat dhe INSTAT, çmimet e ushqimeve në Shqipëri u rritën me 4,4% në tetor 2026 krahasuar me një vit më parë, ndërkohë që në Bashkimin Europian rritja ishte vetëm 0,8%. Pra, ushqimet në Shqipëri janë shtrenjtuar 5,5 herë më shpejt se mesatarja europiane. Madje, vendi ynë kryeson edhe Ballkanin Perëndimor, duke lënë pas Malin e Zi me 3,9%, Kosovën me 3,1%, Maqedoninë e Veriut me 2% dhe Serbinë me 1,5%.
Por ajo që e bën edhe më shqetësuese këtë situatë është rënia e pandalshme e euros. Më 19 nëntor, sipas Bankës së Shqipërisë, një euro këmbehej me vetëm 90,02 lekë. Në kushte normale ekonomike, forcimi i lekut duhet të lehtësojë koston në monedhën vendase të mallrave të importuara nga eurozona. Megjithatë, konsumatori shqiptar nuk po e ndien këtë avantazh në raftet e supermarketeve. Përkundrazi, sa më shumë dobësohet euro, aq më e rëndë bëhet fatura e ushqimeve.
Kjo situatë ngre një pyetje të madhe: Përse qytetarët nuk përfitojnë nga forcimi i lekut? Ku përfundon avantazhi i kursit të këmbimit dhe kush po e përthith atë përgjatë zinxhirit të furnizimit dhe tregtimit? Sigurisht, çmimet ndikohen edhe nga prodhimi vendas, kostot ndërkombëtare dhe marzhet tregtare, por këta faktorë nuk e zbehin nevojën për transparencë mbi mënyrën se si formohen çmimet në tregun shqiptar.
Shifrat për produktet kryesore janë alarmante. Peshku dhe prodhimet e detit janë shtrenjtuar me 9,9%, perimet dhe bishtajoret me 9,4%, mishi me 4,6%, ndërsa vajrat dhe yndyrnat me 4,2%. Pikërisht produktet që duhet të jenë pjesë e përditshme e tryezës familjare po pësojnë disa nga goditjet më të forta. Sipas INSTAT, ushqimet dhe pijet joalkoolike përbënin 39,8% të buxhetit mujor të konsumit të familjeve shqiptare në vitin 2025, çka tregon se çdo rritje çmimesh prek drejtpërdrejt mirëqenien e tyre.
Ndërkohë, në 11 vende të Bashkimit Europian çmimet e ushqimeve kanë shënuar ulje krahasuar me një vit më parë. Në Suedi ato ranë me 6,6%, në Letoni me 5,3% dhe në Çeki me 4,3%. Në Shqipëri, përkundrazi, qytetarët përballen me një realitet ku leku forcohet në tregun valutor, por fuqia blerëse e familjeve gërryhet nga çmimet e shportës.
Rënia e prodhimit bujqësor vendas me 2,3% në tremujorin e dytë dhe varësia e lartë nga importet mund të shpjegojnë një pjesë të presionit. Por këto të dhëna e bëjnë edhe më urgjente pyetjen se përse një lek kaq i fortë nuk po sjell lehtësim më të dukshëm për konsumatorët. Qeveria po përgatit uljen e TVSH-së nga 20% në 6% për produktet e shportës, por mbetet për t'u parë nëse përfitimi do të reflektohet realisht në çmimet përfundimtare.
Në fund, paradoksi është i hidhur: euro humbet vlerë, por shqiptarët nuk fitojnë fuqi blerëse. Çmimet europiane nuk janë rritur me të njëjtin ritëm, monedha vendase është forcuar, ndërsa qytetarit i kërkohet të paguajë gjithnjë e më shumë për të njëjtat ushqime. Nëse forcimi i lekut nuk përkthehet në një faturë më të ulët, atëherë kush po përfiton realisht prej tij?