E vendosur në pjesën veriore të Maqedonisë së Veriut, në afërsi të kufirit me Kosovën dhe Serbinë, Komuna e Likovës përfaqëson një nga njësitë e rëndësishme administrative në rajonin e Kumanovës. Me karakter kryesisht rural, territor të shtrirë në zonën fushore dhe malore dhe me një popullsi kryesisht shqiptare, kjo komunë ka një histori të ndërlidhur ngushtë me zhvillimet politike, shoqërore dhe demografike të vendit.

Sipas të dhënave të institucioneve shtetërore, komuna shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 270 kilometra katrorë dhe përfshin 22 vendbanime. Qendra administrative është fshati Likovë, ndërsa ndër vendbanimet më të mëdha është Sllupçani. Pozita e saj gjeografike, afërsia me Kumanovën dhe kufijtë shtetërorë i kanë dhënë komunës rëndësi të veçantë në aspektin ekonomik, shoqëror dhe strategjik.


Themelimi dhe organizimi administrativ

Historia administrative e Komunës së Likovës duhet parë në kontekstin e ndryshimeve territoriale që Maqedonia e Veriut ka përjetuar pas pavarësimit në vitin 1991.

Një pikë e rëndësishme në këtë proces është Ligji për ndarjen territoriale të Republikës së Maqedonisë, i miratuar në shtator të vitit 1996. Me këtë ligj u përcaktuan emrat, selitë dhe kufijtë e njësive të vetëqeverisjes lokale, ndërsa Likova, u përcaktua si komunë më vete.

Një tjetër moment i rëndësishëm ishte miratimi i Ligjit për organizimin territorial të vetëqeverisjes lokale, më 11 gusht 2004. Ky ligj rregulloi përsëri organizimin territorial të vendit dhe përcaktoi strukturën e komunave.

Sipas dokumentacionit të një projekti të Ministrisë së Financave, Komuna e Likovës është konstituuar si njësi e vetëqeverisjes lokale më 9 shtator 2008. Kjo datë shënon një moment të rëndësishëm në procesin e funksionalizimit të strukturës së saj administrative.

Sot, kompetencat e komunës ushtrohen përmes kryetarit dhe Këshillit Komunal, në përputhje me legjislacionin për vetëqeverisjen lokale.

Emërtimi i komunës, një çështje edhe juridike

Një nga episodet interesante të historisë administrative të Likovës lidhet me emërtimin e saj.

Në vitin 1997, Këshilli i Komunës së Likovës kishte marrë vendim për ndryshimin e toponimit Lipkovo në Likovo. Megjithatë, kjo çështje përfundoi para Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë.

Më 28 janar 1998, Gjykata Kushtetuese, përmes vendimit U.nr.92/97, e anuloi vendimin e Këshillit Komunal. Sipas arsyetimit të gjykatës, ndryshimi i emrave të komunave dhe qyteteve mund të bëhet vetëm përmes ligjit dhe jo me vendim të një këshilli komunal.

Popullsia: nga rritja në rënien demografike

Një nga ndryshimet më të rëndësishme që ka përjetuar Komuna e Likovës gjatë dekadave të fundit është lëvizja e popullsisë.

Sipas të dhënave të publikuara nga institucionet statistikore, gjatë periudhës së regjistrimeve të pasluftës, popullsia e komunës kishte shënuar rritje. Edhe të dhënat e vitit 2002 tregonin një numër relativisht të lartë banorësh.

Regjistrimi i vitit 2002 evidentonte 27.058 banorë në Komunën e Likovës. Ndërkaq, regjistrimi i vitit 2021 evidentoi 22.308 banorë rezidentë.

Kjo paraqet një rënie prej 4.750 banorësh, apo rreth 17,6 për qind, brenda periudhës ndërmjet dy regjistrimeve.

Rënia e numrit të banorëve është një tregues i rëndësishëm i ndryshimeve demografike në këtë komunë. Megjithatë, ajo duhet analizuar në kontekstin e migrimit, ndryshimeve natyrore të popullsisë dhe metodologjisë së regjistrimeve.

Vetë Enti Shtetëror i Statistikave, në një sqarim të publikuar në nëntor të vitit 2023, ka bërë të ditur se diferencat ndërmjet vlerësimeve të popullsisë dhe rezultateve të regjistrimeve lidhen, ndër të tjera, me emigrimin e paregjistruar.

Migrimi dhe zbrazja e vendbanimeve malore

Migrimi nuk është një fenomen i ri për Komunën e Likovës. Dokumentacioni institucional që trajton karakteristikat e komunës evidenton se, edhe në periudhën para vitit 2002, kishte lëvizje të popullsisë nga vendbanimet malore drejt zonave fushore, por edhe drejt qyteteve të Shkupit dhe Kumanovës.

Në këto dokumente përmendet edhe emigrimi i një numri të konsiderueshëm banorësh drejt Turqisë.

Ky fenomen lidhet me ndryshimet në mënyrën e jetesës, mundësitë ekonomike, punësimin dhe qasjen në shërbime publike.
Vendbanimet malore dhe ato më të largëta kanë pasur një dinamikë tjetër të zhvillimit krahasuar me fshatrat fushore.

Përbërja etnike dhe karakteri i komunës

Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2021, Komuna e Likovës ka një përbërje etnike me dominim të theksuar shqiptar.

Nga gjithsej 22.308 banorë rezidentë, 21.560 janë deklaruar shqiptarë, ndërsa 33 maqedonas dhe një banor turk. Pjesa tjetër përfshin kategori të tjera të regjistrimit dhe persona për të cilët nuk figurojnë të dhëna në kategoritë e paraqitura.

Kështu, shqiptarët përbëjnë rreth 96,6 për qind të popullsisë rezidente të komunës.

Konflikti i vitit 2001 dhe ndikimi në komunë

Një kapitull i rëndësishëm i historisë së afërt të Likovës lidhet me konfliktin e armatosur të vitit 2001 në Maqedoni.

Për shkak të pozitës së saj gjeografike, afërsisë me kufirin me Kosovën dhe zhvillimeve të konfliktit në pjesën veriore të vendit, territori i Likovës u bë një nga zonat e prekura nga përplasjet e asaj periudhe.

Dokumentet e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) dëshmojnë për praninë dhe angazhimin e organizatës në këtë rajon gjatë vitit 2001.

Në një njoftim të 18 tetorit 2001, OSBE-ja raportonte për vizitën e përfaqësuesve të lartë ndërkombëtarë në fshatrat e Komunës së Likovës, ku ishte diskutuar gjendja e popullsisë pas përfundimit të luftimeve dhe vështirësitë me të cilat përballeshin banorët për t'u kthyer në shtëpitë e tyre.

Ky dokument dëshmon se konflikti pati pasoja të drejtpërdrejta humanitare dhe ndikoi në jetën e përditshme të banorëve të komunës.

Pas përfundimit të konfliktit, Marrëveshja Kornizë e Ohrit, e nënshkruar në gusht të vitit 2001, hapi një kapitull të ri në organizimin politik dhe institucional të vendit. Ndër reformat kryesore që pasuan ishte forcimi i kompetencave të vetëqeverisjes lokale.

Për komunat me përbërje të theksuar të komuniteteve joshumicë, këto ndryshime kishin rëndësi të veçantë në aspektin e përfaqësimit dhe pjesëmarrjes në vendimmarrje.

Zhvillimi ekonomik dhe sfidat e së ardhmes

Përveç dimensionit politik dhe demografik, Likova përballet edhe me sfida të rëndësishme ekonomike.

Pozita gjeografike, toka bujqësore, resurset natyrore dhe Liqeni i Likovës dhe ai i Gllazhnjës paraqesin potencial për zhvillimin e bujqësisë, blegtorisë dhe turizmit.

Dokumentet institucionale e identifikojnë bujqësinë si një nga veprimtaritë tradicionale të komunës, ndërsa zhvillimi i infrastrukturës dhe përmirësimi i kushteve për bizneset lokale mbeten ndër prioritetet e rëndësishme.

Megjithatë, rënia e numrit të banorëve ndërmjet dy regjistrimeve të fundit paraqet një sfidë serioze për të ardhmen e saj. Zvogëlimi i popullsisë rezidente mund të ndikojë në fuqinë punëtore, zhvillimin e bizneseve, strukturën e moshës dhe kërkesën për shërbime publike.

Në këtë drejtim, sfida kryesore e institucioneve lokale nuk është vetëm administrimi i territorit, por edhe krijimi i kushteve ekonomike dhe sociale që do t'i mbajnë banorët në vendlindje./Telegrafi/