Administrata e presidentit amerikan Donald Trump po ushtron presion ndaj Ukrainës dhe aleatëve evropianë për të arritur një marrëveshje paqeje me Rusinë përpara janarit. Sipas Financial Times, në Kiev janë shtuar shqetësimet se afati i vendosur nga Uashingtoni mund ta detyrojë presidentin Volodymyr Zelenskyy të pranojë kushte më të favorshme për Moskën.
Sipas gazetës britanike, zyrtarëve evropianë dhe ukrainas u është përcjellë mesazhi se Shtëpia e Bardhë dëshiron përfundimin e negociatave përpara se demokratët të marrin kontrollin e Kongresit amerikan, pas fitores së tyre në zgjedhjet e mesit të mandatit të këtij muaji.
I dërguari i posaçëm i Trump për negociatat, Steve Witkoff, dhe dhëndri i presidentit, Jared Kushner, kanë rifilluar gjatë këtij muaji bisedimet me përfaqësuesit e Ukrainës dhe Rusisë në Abu Dhabi, duke i dhënë fund një ndërprerjeje tetëmujore të shkaktuar nga lufta në Iran. Gjatë ditëve të fundit, ata kanë zhvilluar takime edhe me zyrtarë rusë, ukrainas dhe evropianë në Moskë, Dublin dhe Berlin, duke përcjellë mesazhin për përshpejtimin e procesit.
Një zyrtar evropian, pas takimit me Kushner dhe Witkoff, i tha Financial Times se shqetësimi kryesor lidhet me presionin amerikan dhe lëshimet që mund t’i kërkohen Kievit.
“Amerikanët po ushtrojnë presion të madh dhe ekziston shqetësimi se do të nevojiten shumë lëshime nga Ukraina për t’iu afruar një marrëveshjeje”, deklaroi ai.
Një tjetër zyrtar e përmblodhi situatën me fjalët: “Amerikanët janë me nxitim, Putini nuk është”.
Shqetësimi në Kiev është se Trump kërkon ta mbyllë çështjen përpara se demokratët të marrin kontrollin e Kongresit, duke i dhënë Rusisë mundësinë të përfitojë kushte më të favorshme. “Trump e pëlqen Putinin dhe dëshiron që e gjithë kjo të përfundojë deri në janar”, deklaroi një zyrtar i lartë ukrainas, duke shtuar se Moska mund të sigurojë përfitime më të mëdha nëse marrëveshja arrihet brenda këtij afati.
Demokratët pritet të mbështesin më fuqishëm Kievin dhe të shtojnë presionin ndaj Moskës përmes sanksioneve të reja. Ata kanë paralajmëruar gjithashtu se do të përdorin kompetencat mbikëqyrëse të Kongresit për të shqyrtuar politikën e jashtme të Trump, si dhe interesat e biznesit të Witkoff dhe Kushner.
Megjithatë, sipas raportimit, SHBA-ja nuk i ka kërkuar ende zyrtarisht Ukrainës të bëjë lëshime konkrete ndaj Rusisë. Nga ana tjetër, pas takimit me Trump dhe presidentin kinez Xi Jinping në Shenzhen, Vladimir Putin u kërkoi Kievit dhe aleatëve të tij evropianë të pranojnë “kompromise” dhe “realitete”.
Kërkesat e Moskës përfshijnë dorëzimin e territoreve në rajonin strategjik të Donbasit, heqjen dorë nga perspektiva e anëtarësimit të Ukrainës në NATO dhe kufizimin e forcave të saj të armatosura. Rusia kërkon gjithashtu ndryshime të gjera në rendin e sigurisë evropiane të krijuar pas Luftës së Ftohtë, përfshirë tërheqjen e trupave dhe armatimeve të NATO-s nga krahu lindor i Aleancës.
Një tjetër element që ka shtuar dyshimet e Kievit lidhet me kufizimet e fundit të vendosura ndaj sistemit Starshield, versionit ushtarak të rrjetit satelitor Starlink të kompanisë SpaceX, në pronësi të Elon Musk, si dhe me vonesat në furnizimin me raketa interceptuese Patriot. Zyrtarët ukrainas i shohin këto zhvillime si pjesë të përpjekjeve të Uashingtonit për të dobësuar pozitat e Kievit dhe për ta shtyrë drejt kompromisit me Moskën.
Një zyrtar i lartë ukrainas i cilësoi veprimet e administratës Trump si “një zgjedhje të qartë” për të ndihmuar Rusinë të sigurojë kushte më të favorshme në negociatat e paqes.
Ndërkohë, sipas dy personave të informuar mbi qëndrimin e Kremlinit, Rusia synon të shfrytëzojë një fushatë të planifikuar sulmesh ajrore për të forcuar pozitat e saj në negociata. Kjo e bën më pak të mundshme që Moska të pranojë një marrëveshje të shpejtë, pavarësisht nxitimit të Uashingtonit.
Një nga çështjet më të vështira në negociata mbetet edhe arkitektura e ardhshme e sigurisë në Evropë. Rusia ka këmbëngulur që kërkesat e saj për këtë çështje të jenë pjesë e çdo marrëveshjeje përfundimtare, ndërsa vendet evropiane kërkojnë fillimisht një armëpushim dhe më pas diskutimin e kuadrit më të gjerë të sigurisë. Ato kanë kërkuar gjithashtu një rol zyrtar në negociata.
Edhe pse Moska ka pranuar se një marrëveshje përfundimtare do të kërkojë kontributin e vendeve evropiane, Putin nuk është angazhuar ende për zgjerimin e procesit. Ai ka deklaruar se Rusia do të vendosë për këtë çështje pasi zyrtarët evropianë të takohen me homologët e tyre në Moskë.
Uashingtoni po përpiqet të trajtojë njëkohësisht mosmarrëveshjet territoriale dhe kërkesat më të gjera të sigurisë, duke i konsideruar të dyja thelbësore për përfundimin e luftës. Sipas zyrtarëve amerikanë, Trump mund të diskutojë me liderët evropianë mënyrat për t’i dhënë fund konfliktit gjatë samitit të G20-s, që do të organizohet në Miami muajin e ardhshëm. Megjithatë, një zyrtar i lartë francez ka përjashtuar zhvillimin e negociatave me vendet evropiane për Ukrainën në këtë samit, duke argumentuar se Kievi nuk është ftuar.
Trump ka ftuar në takim edhe presidentin rus, por Putin nuk ka konfirmuar ende pjesëmarrjen.
Një nga propozimet që po shqyrtohet nga pala amerikane është dhënia e garancive të sigurisë për Ukrainën nga vendet perëndimore, të bazuara në modelin e nenit 5 të NATO-s, i cili parashikon mbrojtjen kolektive në rast sulmi ndaj një vendi anëtar.
Jared Kushner deklaroi të enjten në Berlin se administrata amerikane është e hapur për ta shqyrtuar këtë mundësi, nëse ajo është edhe në interesin e SHBA-së. Ai pretendoi se pala amerikane kishte arritur t’i bindte rusët të pranonin si koncept mundësinë e garancive të sigurisë për Ukrainën të bazuara në nenin 5.
Por Moska e hodhi poshtë këtë ide. Zëvendësministri i Jashtëm rus, Sergei Ryabkov, deklaroi të premten se edhe një formulë që do t’i jepte Ukrainës garanci pothuajse të barasvlershme me anëtarësimin në NATO është e papranueshme për Rusinë.
“Le të njohin paprekshmërinë e kërkesës sonë që Ukraina të mos mund të anëtarësohet kurrë në NATO. Kur kjo të ndodhë, mendoj se mund të diskutojmë çështjen e garancive të sigurisë”, deklaroi Ryabkov, sipas agjencisë ruse të lajmeve Interfax.
Kështu, ndërsa Trump kërkon një marrëveshje brenda pak javësh, qëndrimet për territorin, anëtarësimin në NATO dhe sigurinë e ardhshme të Evropës mbeten larg një kompromisi. Presioni amerikan për një zgjidhje të shpejtë përplaset me kërkesat maksimaliste të Moskës dhe frikën e Kievit se paqja mund të arrihet në kurriz të sovranitetit dhe sigurisë së Ukrainës.


