
Marrëveshja e Dejtonit, dokumenti që i dha fund luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, u arrit më 21 nëntor 1995, në bazën ajrore Wright-Patterson në Dejton të Ohajos, në Shtetet e Bashkuara. Sot shënohen 31 vite nga nënshkrimi paraprak i Marrëveshjes së Përgjithshme Kornizë për Paqen, pas tre javësh negociatash.
Dokumenti u para nënshkrua nga presidenti i atëhershëm i Bosnjë dhe Hercegovinës, Alija Izetbegoviç, presidenti i Serbisë, Slobodan Millosheviç, dhe presidenti i Kroacisë, Franjo Tugjman. Në prani të sekretarit amerikan të Shtetit të asaj kohe, Warren Christopher, u firmos teksti.
Rol kyç në ndërmjetësim patën edhe diplomati Richard Holbrooke dhe gjenerali Wesley Clark, sipas Euronews Albania, që kujton përvjetorin e marrëveshjes. Zelensky: Trump dhe Xi mund ta ndalin luftën me një takim mbetet një temë tjetër e ditës, por këtu vëmendja është te Dejtoni.
Marrëveshja, së bashku me 12 anekset e saj, përcaktoi organizimin e Bosnjë dhe Hercegovinës si shtet me tre popuj përbërës dhe të tjerë. Sipas këtij dokumenti, vendi u nda në dy entitete: Federata e Bosnjë dhe Hercegovinës dhe Republika Srpska. Pas arritjes së marrëveshjes në Dejton më 21 nëntor, dokumenti u nënshkrua zyrtarisht më 14 dhjetor 1995, në Pallatin Élysée në Paris.
Në Republikën Srpska, 21 nëntori shënohet si festë zyrtare dhe ditë pushimi, në kujtim të arritjes së Marrëveshjes së Përgjithshme Kornizë për Paqen. Megjithatë, 31 vite pas përfundimit të luftës, vëmendja nuk është vetëm te rëndësia historike e marrëveshjes për ndalimin e konfliktit.
Ajo shtrihet edhe te pasojat politike dhe shoqërore që dokumenti ka lënë në vend. Për brezat që e përjetuan luftën, paqja nënkuptonte fundin e vrasjeve, bombardimeve dhe shkatërrimit. Ndërsa për brezat e lindur pas konfliktit, ajo nënkupton gjithashtu mundësi për arsimim, punësim, lëvizje të lirë dhe një jetë pa frikën e vazhdueshme të rikthimit të luftës.
Një rëndësi të veçantë në këtë përvjetor kanë edhe përvojat e personave të lindur në vitin 1995. Ata nuk morën pjesë në negociata dhe nuk vendosën për strukturën kushtetuese apo sistemin politik në të cilin u rritën. Por kanë përfunduar shkollimin, kanë kërkuar punë dhe janë përpjekur të ndërtojnë të ardhmen e tyre brenda këtij sistemi.
E kaluara e luftës mbetet një pjesë e rëndësishme e historisë së Bosnjë dhe Hercegovinës dhe kujtesës për viktimat. Megjithatë, përballja me të kaluarën nuk është e njëjtë me ringjalljen e vazhdueshme të kërcënimeve politike për një luftë të re. Mes detyrimit për të mos harruar krimet dhe të drejtës së brezave të rinj për të jetuar pa frikë, Bosnjë dhe Hercegovina vijon të përballet me sfidën e ndërtimit të një jete normale, 31 vite pas përfundimit të luftës.
