
Zonja e parë, e cila ka pak përvojë në çështjet ndërkombëtare, krijoi kanale të fshehta komunikimi me figura kyçe nga të dyja palët e konfliktit, përmes agjentit të saj prej shumë vitesh.
Melania Trump kishte një ide. Ndërsa përgatitej të priste rusë dhe ukrainas në Sallën e Madhe të Hollit të Shtëpisë së Bardhë këtë muaj, për të festuar një armëpushim të pjesshëm që kishte ndihmuar të sigurohej, ajo dëshironte të përcillte një mesazh përmes skemës së uljes së të ftuarve. Zonja e parë udhëzoi stafin e saj që zyrtarët e dy vendeve ndërluftuese të vendoseshin ulur pranë njëri-tjetrit, shkruan NY Times.
Disa e konsideruan këtë veprim të papranueshëm dhe të pandjeshëm, pasi krijonte përshtypjen e barazimit të pushtuesit me viktimën. Agjenti i zonjës së parë, Marc Beckman, pranoi se qasja e saj ishte “paksa e veçantë”. Një nga zyrtarët ukrainas që mori pjesë në aktivitet, David Arakhamia, tha se një zyrtar i lartë evropian i kishte treguar më vonë se fakti që ukrainasit dhe rusët po ndërvepronin me njëri-tjetrin “pa u vrarë” ndihmoi t’u tregonte njerëzve se “ekziston një mundësi për paqe”.
Ndërsa të dërguarit zyrtarë të Presidentit Trump janë përfshirë në një përpjekje të ngadaltë për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë, bashkëshortja e tij po shfaqet si një aktore e papritur në përpjekjet diplomatike, duke krijuar kanale të fshehta komunikimi me figura kyçe nga të dyja palët e konfliktit, sipas personave të përfshirë në diskutime.
Ky është një rol shumë i pazakontë për një zonjë të parë, veçanërisht për dikë me pak përvojë në çështjet ndërkombëtare. Por gjatë vitit të kaluar, zonja Trump, ish-modele e rritur në Jugosllavinë komuniste, e ka përqendruar gjithnjë e më shumë vëmendjen te lufta, duke bashkëpunuar me zotin Beckman, producent filmash dhe drejtues në industrinë e reklamave, i cili e përfaqëson prej më shumë se 20 vitesh dhe që gjithashtu është i ri në qarqet diplomatike.
Së bashku, ata arritën këtë vjeshtë një sukses më konkret sesa të dërguarit zyrtarë të Shtëpisë së Bardhë për negociatat mbi luftën në Ukrainë, Steve Witkoff dhe Jared Kushner, dhëndri i zotit Trump. Këta të fundit kanë hasur vështirësi për të treguar përparim pas 21 muajsh diplomacie intensive, me udhëtime dhe negociata mes Ukrainës, Evropës dhe Rusisë.
Në qendër të përpjekjeve të zonjës Trump është zoti Beckman, i cili tha se prej më shumë se një viti ka komunikuar në emër të saj me Kirill Dmitriev, të dërguarin e posaçëm të Presidentit rus Vladimir V. Putin. Në muajt e fundit, zoti Beckman ka krijuar gjithashtu një marrëdhënie me zotin Arakhamia, një nga negociatorët kryesorë të paqes për Presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky.
“Zonja e parë e sheh luftën si diçka krejtësisht të kotë”, tha zoti Beckman në intervistën e tij më të hollësishme rreth përfshirjes së zonjës Trump në çështjen e Ukrainës. “Ajo e sheh këtë situatë dhe thjesht pyet: ‘Për çfarë shërben e gjithë kjo?’”
Fillimisht, zonja Trump u përqendrua te ribashkimi i fëmijëve të ndarë nga familjet e tyre për shkak të luftës, mes akuzave të përhapura se Rusia në të vërtetë po rrëmbente fëmijë ukrainas. Ajo ka deklaruar se deri tani ka ndihmuar në kthimin e rreth tre duzinave fëmijësh. Por në shtator, ajo u përfshi në një çështje shumë më të ndërlikuar: një armëpushim të pjesshëm gjashtëditor, i cili ishte periudha më e gjatë e qetësisë lokale në gati pesë vite luftë.
Sipas personave të përfshirë në bisedime, në prapaskenë, zyrtarët e inteligjencës dhe ata të çështjeve humanitare nga Rusia dhe Ukraina negociuan kryesisht mes tyre armëpushimin në rajonin e Khersonit. Por zoti Beckman, duke vepruar në emër të zonjës së parë, u përfshi gjithashtu si ndërmjetës dhe madje ndihmoi në kapërcimin e një ngërçi në formulimin e tekstit të marrëveshjes në një moment të caktuar.
“Kur nuk arritëm të gjenim vetë një marrëveshje me rusët, telefonuam Marc-in”, tha zoti Arakhamia. Ai shtoi se gjatë negociatave nuk kishte komunikuar drejtpërdrejt me zonjën Trump.
Gjatë armëpushimit të shkurtër, vëzhguesit mbetën të habitur kur panë civilë që shëtisnin rrugëve të qytetit të rrethuar të Khersonit dhe forcat ushtarake të të dyja palëve që nuk qëllonin në një territor prej mijëra kilometrash katrorë.
Si zoti Putin, ashtu edhe zoti Zelensky kanë bërë kompromise për t’i mundësuar zonjës Trump të pretendojë një sukses të rrallë diplomatik. Për të dyja palët, promovimi i rolit të Zonjës së Parë ndihmon në avancimin e synimit të tyre të përbashkët për të kënaqur bashkëshortin e saj. Të shtunën, në Fox News, zoti Trump tha se bashkëshortja e tij kishte bërë “një punë vërtet të mirë” në diplomacinë e saj për Ukrainën dhe shprehu shpresën se së shpejti mund të negociohej “një version më i gjerë” i armëpushimit lokal.
Nga ana e saj, Zonja e Parë ka vepruar me kujdes: Ajo ka shmangur dënimin e Rusisë si agresore, edhe pasi bombat ruse vranë dhjetëra civilë ukrainas gjatë javës kur ajo organizoi aktivitetin e saj në Shtëpinë e Bardhë. Por zyrtarët ukrainas thonë se e vlerësojnë përfshirjen e saj, jo vetëm për të ruajtur marrëdhënie të mira me presidentin amerikan, por edhe sepse ajo duket se ka ndikim mbi Kremlinin.
“Për ta, kjo është absolutisht logjike”, tha zoti Arakhamia, duke iu referuar zyrtarëve rusë. “Për mua, kjo është një dëshmi se ata po përpiqen të mbrojnë marrëdhënien e tyre me Trumpin.”
Ky rrëfim mbi punën diplomatike të Zonjës së Parë bazohet në hollësi të dhëna nga disa persona të përfshirë në bisedime, përfshirë zotin Arakhamia dhe zotin Beckman. Disa prej tyre folën në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së negociatave.
Historia e Oleshky-t, një qytet në vijën e frontit pranë Khersonit, hedh dritë mbi natyrën e fragmentuar të qasjes së administratës ndaj Ukrainës. Zoti Arakhamia dhe zoti Beckman i përshkruan përpjekjet e zonjës Trump si të ndara nga negociatat e zotit Witkoff dhe zotit Kushner. Kur u pyet për përfshirjen e dy të dërguarve, zyra e Zonjës së Parë deklaroi se zonja Trump dhe zoti Beckman ishin “dy personat e vetëm që negociuan armëpushimin midis Ukrainës dhe Rusisë në Oleshky dhe në rajonin më të gjerë të Khersonit”.
Kjo nxjerr në pah edhe një temë të përbashkët: mënyrën se si administrata Trump e ka ripozicionuar Shtetet e Bashkuara si një arbitër neutral në luftë, një qasje që, sipas kritikëve, ka zhbërë përpjekjet perëndimore për ta izoluar zotin Putin në arenën ndërkombëtare.
Diplomacia e zonjës Trump i shërbeu forcimit të përpjekjeve propagandistike të Rusisë, duke ndryshuar narrativën e luftës së saj të agresionit, tha Andrew S. Weiss, i cili drejton kërkimet mbi Rusinë në Carnegie Endowment for International Peace.
Duke pranuar armëpushimin e zonjës Trump, rusët, tha zoti Weiss, “gjetën një mënyrë për ta paraqitur veten si shpëtimtarë dhe jo si torturues”.
Por Keith Kellogg, i cili shërbeu si i dërguari i zotit Trump për Ukrainën vitin e kaluar dhe që prej atëherë ka kritikuar qasjen e administratës ndaj luftës, e vlerësoi zonjën Trump për prezantimin e “një mënyre të re negociimi, të bazuar në standardet humanitare”.
Ky është një angazhim shumë i ndryshëm nga ai që Zonja e Parë mori përsipër gjatë mandatit të parë të bashkëshortit të saj, kur zonja Trump udhëtoi nëpër vend duke u bërë thirrje fëmijëve të “Bëhuni më të mirët”.
Një qytet në krizë
Zyrtarët ukrainas thonë se për muaj të tërë ishin përballur me një ngërç në përpjekjet për të shpëtuar civilët në Oleshky-n e kontrolluar nga Rusia, i cili që prej majit ishte shkëputur nga furnizimet ushqimore me rrugë për shkak të dronëve dhe minave. Ukraina iu drejtua organizatave humanitare, por Kombet e Bashkuara deklaruan se Rusia po refuzonte të garantonte qasje të sigurt.
Një pikë kthese erdhi, tha zoti Arakhamia, kur Dmytro Lubinets, komisioneri ukrainas për të drejtat e njeriut, sugjeroi që t’i kërkonin ndihmë zonjës Trump, duke vënë në dukje se ajo kishte qenë efektive në ribashkimin e fëmijëve ukrainas në Rusi me familjet e tyre në Ukrainë.
Zoti Beckman tha se zonja Trump kishte dëgjuar gjithashtu veçmas për gjendjen e vështirë të Oleshky-t, në kuadër të takimeve të zhvilluara gjatë Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork, në shtator.
Pasi zonja Trump pranoi të ndihmonte, tha zoti Beckman, ai u mbështet te zoti Dmitriev, i dërguari i Putinit me të cilin kishte ndërtuar në heshtje një marrëdhënie gjatë negociatave të vitit të kaluar për kthimin e fëmijëve ukrainas.
Zoti Dmitriev është nën sanksionet amerikane, për shkak të statusit të tij si aleat i zotit Putin dhe njëkohësisht drejtues i fondit sovran të pasurisë së Rusisë.
Megjithatë, zoti Beckman e lavdëroi zotin Dmitriev, duke këmbëngulur se armëpushimi në Oleshky “padyshim që nuk do të kishte ndodhur” pa “udhëheqjen” e ndihmësit të Putinit.
Zoti Beckman tha se ndihmësi i Putinit e kishte quajtur atë “njeriu i detajeve”, duke shtuar: “Ne flasim rregullisht, ndonjëherë tre, katër ose pesë herë në ditë”.
Roli i zotit Dmitriev në diplomacinë e zonjës Trump tregon se si Rusia ka punuar për të krijuar lidhje me figura të ndryshme në administratën Trump gjatë dy viteve të fundit. Zoti Dmitriev, i cili ka studiuar në Stanford dhe Harvard dhe ka punuar në McKinsey dhe Goldman Sachs, ka drejtuar gjithashtu negociatat e Kremlinit për marrëveshje biznesi mes SHBA-së dhe Rusisë me zotin Kushner dhe zotin Witkoff.
Një zëdhënës i Kremlinit nuk iu përgjigj kërkesës për koment.
Sipas personave që kanë njohuri për bisedimet, pjesa më e madhe e negociatave u zhvillua drejtpërdrejt midis zotit Lubinets, komisionerit ukrainas për të drejtat e njeriut, dhe Yana Lantratova-s, homologes së tij ruse, si dhe midis agjencive të inteligjencës të të dyja vendeve.
Por zoti Beckman, i cili është jurist me formim profesional, tha se kishte shqyrtuar me imtësi projektplanet për mënyrën se si do të zbatohej armëpushimi. Ndërsa zyrtarët ukrainas thanë se i dërguari i Zonjës së Parë ndihmoi në zgjidhjen e disa ngërçeve, përfshirë mosmarrëveshjen se si duhej përshkruar gjeografia e qytetit, në mënyrë që Ukraina dhe Rusia të kapërcenin mosmarrëveshjet mes tyre.
Zgjidhja e tij ishte hartimi i dokumenteve të ndryshme: Njëri, në rusisht, përdorte terminologjinë e Kremlinit, duke e përshkruar Oleshky-n si pjesë të Rusisë; tjetri, në ukrainisht, e përshkruante atë si territor të pushtuar të Ukrainës. Por të dy përmbanin detaje identike, orë pas ore, për mënyrën se si do të zbatohej armëpushimi.
Në një rast tjetër, tha zoti Arakhamia, zoti Beckman ndihmoi për të bindur rusët që t’i jepnin çdo banori të Oleshky-t lirinë për t’u larguar, pa qenë nevoja të paraqiste paraprakisht emrat e tyre.
I pyetur për këtë aspekt të marrëveshjes, zoti Beckman tha se rusët kishin qenë gjithmonë “plotësisht bashkëpunues”.
Armëpushimi, i cili zgjati nga 27 tetori deri më 1 nëntor, mundësoi evakuimin e rreth 800 banorëve të Oleshky-t. Ai shërbeu gjithashtu si ndoshta prova më e ndërlikuar se si të dyja palët mund të koordinoheshin për të ndalur zjarrin në konfliktin më të përgjakshëm në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Agjencitë e inteligjencës F.S.B. të Rusisë dhe S.B.U. të Ukrainës komunikuan drejtpërdrejt gjatë armëpushimit, duke shërbyer si ndërlidhëse me forcat e tyre ushtarake, thanë persona të përfshirë në marrëveshje. Ato ranë dakord të lëshonin nga dy dronë në secilën anë për të vëzhguar shkeljet e mundshme të armëpushimit.
Zoti Beckman tha se kishte telefonuar Christopher Ruddy-n, themeluesin e medias konservatore Newsmax, dhe e kishte bindur atë të dërgonte gazetarët e tij në Oleshky për të ndihmuar që “të gjithë të ishin të ndershëm”. Pas një kërkese nga Ukraina, ai arriti gjithashtu të bindte zyrtarët rusë që të lejonin pjesëmarrjen e një ekipi ukrainas gazetarësh.
Të shtunën, zoti Zelensky tha se kishte propozuar 15 vende të tjera përgjatë vijës së frontit për operacione humanitare të ngjashme me atë në Oleshky, duke vlerësuar përpjekjet e zonjës Trump. Zoti Arakhamia tha se këto operacione mund të mundësonin testimin e një sistemi më gjithëpërfshirës të monitorimit të armëpushimit, të cilin negociatorët amerikanë, rusë dhe ukrainas e kishin hartuar gjatë bisedimeve dimrin e kaluar. Nuk është e qartë nëse Rusia do të pranojë të marrë pjesë.
Zonja Trump e ka shfrytëzuar rastin e Oleshky-t si një mundësi për të rritur profilin e saj si një humanitare që, sipas fjalëve të zotit Beckman, “dëshiron të vazhdojë t’i japë përparësi njerëzores mbi gjeopolitikën, luftën, racën dhe fenë”.
“Unë kam qenë e përfshirë në çdo detaj”, i tha Zonja e Parë emisionit “Fox & Friends” gjatë një interviste të premten.
Zoti Beckman tha se e kishte informuar zonjën Trump çdo ditë mbi negociatat dhe kishte ndarë me të “çdo dokument”. Zoti Arakhamia tha se kishte folur për herë të parë me zonjën Trump në Shtëpinë e Bardhë, pasi armëpushimi kishte përfunduar.
Ndërsa përgatitej të priste këtë muaj zyrtarët rusë dhe ukrainas të përfshirë në armëpushim, zonja Trump përzgjodhi nga arkivat e Shtëpisë së Bardhë “simbole të paqes” për t’ua treguar të ftuarve, tha zoti Beckman. Njëri prej tyre ishte një dollap ilaçesh që ishte hequr nga Shtëpia e Bardhë pasi forcat britanike i vunë zjarrin ndërtesës gjatë Luftës së vitit 1812.
Ai tregonte se si “pajtimi dhe paqja” midis kombeve ndërluftuese “mund të krijonin një aleancë të madhe dhe afatgjatë”, tha zoti Beckman.
Gjatë aktivitetit në Shtëpinë e Bardhë, me zotin Arakhamia të ulur pranë zotit Dmitriev në rreshtin e parë përballë saj, zonja Trump tha se shpresonte që “Oleshky të frymëzojë një paqe më të gjerë”.
Për shumë ukrainas, të flasësh për pajtim me Rusinë ndërkohë që pushtimi i saj vazhdon ende, do të thotë të anashkalosh vdekjen dhe shkatërrimin e jashtëzakonshëm që ka shkaktuar lufta e zotit Putin.
Zoti Arakhamia tha se puna me zonjën Trump për çështjen e Oleshky-t dhe pjesëmarrja në aktivitetin e saj në Shtëpinë e Bardhë e kishin lënë atë “me dy mendje”. Sipas tij, ia vlente të bëhej kjo për të shpëtuar jetë.
“Dëshiron të bësh një gjë të mirë, por nga ana tjetër ke frikë se po legjitimon gjëra të këqija”, tha zoti Arakhamia. “Sido që të jetë, tani gjithçka është kthyer në normalitet — në luftën e zakonshme.”